Пятница 22 сентября 2017 года | 23:37
  • бел / рус
  • eng

Беларуская нацыя адбылася, дзяржава створана, махавік запушчаны

13.05.2016  |  Год беларускага мыслення   |  Петр Кухта,  ЕвроБеларусь
Беларуская нацыя адбылася, дзяржава створана, махавік запушчаны

На думку беларускіх інтэлектуалаў, зараз застаецца толькі добра рабіць сваю справу кожнаму. Ну і бараніцца, калі ўзнікне небяспека існаванню сваёй дзяржавы.

V-я Міжнародная канферэнцыя Інстытута «Палітычная сфера» «Нацыя падчас крызісу» пачалася ўвечары 12 мая дыскусіяй «Феномен беларускай нацыі: досвед інтэлектуальнага асэнсавання пасля 2000 года».

Ідэя канферэнцыі палягае ў спробе прааналізаваць развіццё нацыі як культурнай і палітычнай супольнасці пад уплывам эканамічнага крызісу і новых геапалітычных выклікаў. Дыскусія ж, якая распачала трохдзённую канферэнцыю, засяродзілася на тым, які плён маем з канца 80-х у выбудоўванні той самай нацыі.

Філосаф Валянцін Акудовіч «у жанры вуснага эсэ» ўспомніў імклівы пачатак справы напрыканцы 80-х: толькі ў нацыянал-дэмакратычнай плыні, якая потым стала Беларускім народным фронтам «была ўжо выразна сфармуляваная, зафіксаваная і распрацаваная канцэпцыя беларусаў». Але, недзе пачынаючы з сярэдзіны 90-х гадоў, кажа Акудовіч, «я ўсё мацней пачынаў разумець, што нешта БНФ робіць не тое і не так». Вось першая параза: прэзідэнцкія выбары 1994 года, калі харызматычны Зянон Пазьняк, маючы «БНФ з самай разгалінаванай структурай, падтрымкай мас-медыя і г.д., праваліўся на выбарах перад мала каму вядомым дэпутатам». Паводле Валянціна Акудовіча, нацыянал-дэмакратычная ідэалогія была прыгожай, але «беларускаму народу ідэалогія нацыяналізму абсалютна чужая, грамадства ў сваёй бальшыні гэтага не ўспрымала». «Пазней я зразумеў, чаму правалілася ідэя нацыянал-дэмакратызму. Нашы ідэолагі, найперш Пазьняк, спрабавалі на практыцы рэалізаваць вялікую ілюзію беларускай эміграцыі. У эміграцыі заставаўся толькі рытарычны дыскурс. Яны забыліся, на чым паўставала БНР, забыліся пра рэальнасць, пра тое, што беларусы найперш хочуць не беларусамі быць, а, як казаў Купала, людзьмі звацца. Сацыяльнае для беларусаў было больш істотнае, чым тое, што яны беларусы. А нашы падпольныя эмігранты, чытаючы эмігранцкую літаратуру, пустую бясконцую рыторыку, заплюшчылі вочы на рэальнасць і кінуліся гэту эмігранцкую рытарычную мадэль нацыяналізма рэалізоўваць», - лічыць філосаф.

На думку Валянціна Акудовіча, «нашыя аналітыкі і навукоўцы прапускаюць адзін надзвычай важны момант у гісторыі Беларусі, які ўплывае і на сённяшнія нашы праблемы з ідэнтыфікацыяй і г.д.: рэч у тым, што за 1000 год існавання нашых продкаў на гэтых землях мы ніколі не мелі сваёй дзяржавы, сваёй як такой, заўсёды нашы продкі знаходзіліся ў вялікіх геапалітычных канструктах. Акрамя, хіба Полацкага княства – але калі гэта было?» «Ці то ВКЛ, ці то Рэч Паспалітая, ці то Расійская імперыя, ці то СССР – мы заўсёды мелі сваё месца, але месца – як у бараку, мы ніколі не жылі ва ўласным доме. І тут раптам – звалілася свая краіна! Наш чалавек ніколі не засынаў і не прачынаўся ў сваёй краіне! Мы ўжо засвойваем яе як сваю, але вось гэты працэс – ён такі доўгі, такі марудны, такі складаны. Свая краіна і свая дзяржава, а не мова – якую саму трэба ратаваць, выратуюць нацыю, свая краіна і свая дзяржава штодня, штохвіліны нас фармуюць як беларусаў усім: і грашыма, і войскам, і турмамі сваімі – не Сібір жа, і нават прэзідэнцтвам. Мала што прэзідэнт, дыктатар свой! Гэта ж вышэйшая адзнака незалежнасці! Усё гэта са дня ў дзень і будзе рабіць нас беларусамі», - з доляй іроніі падсумаваў Валянцін Акудовіч.

«Беларуская нацыя адбылася, апошнія тры-чатыры гады мы гэта адчуваем не толькі розумам, але інтуіцыяй, падкоркай – усім сваім жыццём. Нацыя адбылася як рэальны факт. Што б мы пра гэта не думалі і як бы не ацэньвалі гэты факт, - сцвярджае філосаф Ігар Бабкоў. - Па-другое, ні ў нас – унутраных назіральнікаў, якія спрабуюць зразумець і адрэфлексаваць, як гэтая нацыя паўстала, ні ў знешніх назіральнікаў дасюль няма ніякіх інтэлектуальных сродкаў для апісання фенамену вось гэтай новай паўсталай беларускай нацыі. У выніку мы знаходзімся ў парадаксальнай сітуацыі: нацыя існуе як маўклівая рэальнасць, у той жа час усе спробы неяк яе канцэптуалізаваць, напісаць пра яе кнігу, артыкул, расказаць, што такое сучасная беларуская нацыя на якой-небудзь канферэнцыі ў Варшаве ці нават Маскве, не атрымоўваюцца, усё – міма». Паводле Бабкова, гэты канцэптуальны правал – самае цікавае што адбылося ў гуманістыцы, сацыяльных навуках Усходняй Еўропы за апошнія дзесяць год.

Ігар Бабкоў лічыць, што паняткі кшталту «этнічнае адражэнне, этнічная нацыя, грамадзянская нацыя» - «смецце канцэптуальнае - трэба адразу выкідаць у кошык, бо ні адно, ні другое не спрацоўвае ў адносінах да радыкальна мадэрнізаванага беларускага ландшафта канца 80-х». «Пасля татальнай мадэрнізацыі, калі большасць беларусаў зажыла ў гарадах з каланізаванай траўматычнай свядомасцю, другая палова 90-х – гэта сапраўды пакутлівы пошук сродкаў, якімі можна адэкватна апісаць тое, што адбывалася. І таму вылезла посткаланіяльная тэорыя, стала зразумела, што галоўныя праблемы беларускай нацыі звязаныя, хутчэй, з мадэрнізацыяй і каланізаванасцю, што быць русіфікаваным і быць рускім – гэта розныя тыпы ідэнтычнасці. Адпаведна паўстала праблема, як гэтая каланізаваная нацыя будзе далей развіваць сваю ідэнтычнасць. І недзе з сярэдзіны 90-х паўстала два праекты пабудовы беларускай нацыі: мінарытарны, праект культурных элітаў, які палягаў на стварэнні сімвалічна высокай нагружанай мадэрнісцкай культуры, не нацыі – менавіта культуры, а другі крэольскі – спроба пераўтварыць зрусіфікаванага каланізаванага беларуса без радыкальнай антыкаланіяльнай стратэгіі, зрабіць яго часткай вось гэтага новага гештальта», - кажа Ігар Бабкоў. На думку філосафа, «да канца 90-х беларускія інтэлектуалы разгадалі тое, што з намі адбываецца, але з пачатку нулявых стала абсалютна зразумелай бессэнсоўнасць патлумачыць саміх сябе з дапамогай складаных канструкцый навонкі, то бок калі ў Сусветным коміксе ты прысутнічаеш у якасці чорнай дзіркі і апошняй дыктатуры Еўропы, то колькі б ні цытаваў ты ўсіх посткаланіяльных тэарэтыкаў, усё роўна ты будзеш маленькім, зялёным і правінцыйным». «І таму з нулявых беларускія інтэлектуалы замоўклі і ўступілі ў стадыю лёгкага садызму: мы сапраўды з цікавасцю назіраем за канцэптуальным правалам знешняй аналітыкі», - заўважае Ігар Бабкоў.

Што ж далей? А далей, як кажа сацыёлаг Мікалай Кацук, што прадстаўляў крэольскі канцэпт Уладзіміра Абушэнкі, які ўжо сыйшоў ад нас у мінулым годзе, «трэба рабіць тое, што трэба рабіць, добра рабіць сваё працу».

На думку Ігара Бабкова, трэба «знайсці нейкі будысцкі пункт раўнавагі»: «Беларусы, як мне здаецца, стыхійныя будысты, то бок трэба зразумець сябе ў цэнтры падзеяў і дазволіць свету абарочвацца вакол гэтай прасторы. Гэта крыху жарт, але тым не менш, трэба перастаць істэрыць і наводзіць гэтую паніку, крычаць, што нацыі няма, народу няма, што трэба сабрацца і нешта рабіць. Гэта ўжо надакучыла. Патрэбныя вельмі канкрэтныя дзеянні сярэдняга ўзроўню, проста рабіць, але каб у выніку гэта быў сапраўдны прадукт».

«Дзякаваць Богу, ужо не трэба нічога рабіць, ну акрамя таго, што рабіць. Рэч у тым, што дзяржава створана, махавік запушчаны, само існаванне дзяржавы робіць і грамадства і нацыю, дашліфоўвае і даводзіць да ладу. Адзінае, што калі будзе небяспека дзяржаве – вось тады штосьці трэба будзе рабіць. А зараз – проста ствараць. Творачы – зруйнуем усё старое, мёртвае і г.д., як казаў геніальны Абдзіраловіч. Старое звычайна руйнуюць гарматамі, шаблямі, гвалтам, але самы прыгожы шлях – ствараючы новае», - падсумаваў Валянцін Акудовіч.

Другие новости раздела «Год беларускага мыслення»

Таццяна Вадалажская: Мысленне існуе толькі ў жывым інтэлектуальным напружанні
Таццяна Вадалажская: Мысленне існуе толькі ў жывым інтэлектуальным напружанні
Не ўсякі, хто мае дыплом, можа звацца інтэлектуалам, і ў той жа час — пытанні, датычныя да мыслення, існуюць у любых, часам, нават самых нечаканых сферах.
Інтэлектуальная думка як вынік рэжыму
Інтэлектуальная думка як вынік рэжыму
Ці сапраўды мы жывем у кантэксце, дзе недастаткова, каб мысленне было і працавала – яно павінна яшчэ заявіць пра гэта?
Эксперты: Панаванне расійскай мовы ў Беларусі – гэта небяспека
Эксперты: Панаванне расійскай мовы ў Беларусі – гэта небяспека
Ці можна захоўваць і абараняць незалежнасць краіны, калі нацыянальная ідэнтычнасць неразвітая?
Зміцер Задорын: Што не так з Цэнтральнай плошчай Мінска? (Фота і відэа)
Зміцер Задорын: Што не так з Цэнтральнай плошчай Мінска? (Фота і відэа)
Эксперт называе яе “парокам сэрца” ў целе горада. Чаму Цэнтральнай (Кастрычніцкай) плошчы так і не ўдалося гарманічна ўпісацца ў сталічны ландшафт?
Феномен вышыванкі: мода, нацыянальная ідэнтычнасць ці палітыка? (ФОТА)
Феномен вышыванкі: мода, нацыянальная ідэнтычнасць ці палітыка? (ФОТА)
Гэтая рэч заваявала прыхільнасць соцень беларусаў, і ў той жа час паўстала армія ненавіснікаў вышыванкі. Чаму яна выклікае такія жарсці?
Тыдзень беларускага мыслення завяршыўся канцэртам Лявона Вольскага (ФОТА)
Тыдзень беларускага мыслення завяршыўся канцэртам Лявона Вольскага (ФОТА)
У сталічным "Корпусе 8" адбылося ўрачыстае закрыццё ўнікальнай для краіны падзеі.
Ярослав Бекиш: Этично ли рассуждать о национальной идентичности, если мир через 20 лет станет другим
Ярослав Бекиш: Этично ли рассуждать о национальной идентичности, если мир через 20 лет станет другим
При самом благоприятном варианте развития событий изменения климата в ближайшие десятилетия необратимы — и, как следствие, неизбежно изменится весь привычный уклад жизни человечества.
Куды рухаецца беларуская палітычная думка? (фота)
Куды рухаецца беларуская палітычная думка? (фота)
Калі тэмы «беларуская нацыя» і «беларуская дзяржава» ўжо ў значнай ступені асэнсаваныя паліталагічнай супольнасцю, то феномен беларускага аўтарытарызму яшчэ чакае грунтоўных даследаванняў.
Уладзімір Мацкевіч: Будаваць узаемаадносіны са штучным інтэлектам трэба вучыцца ўжо сёння (Фота)
Уладзімір Мацкевіч: Будаваць узаемаадносіны са штучным інтэлектам трэба вучыцца ўжо сёння (Фота)
Што рабіць, калі людзі паводзяць сябе як аўтаматы, як не пераўтварыцца ў жывёл з безумоўным даходам і чаму Беларусь – прымітыўная мегамашына.
Вусная гісторыя: беларусаў яшчэ палохае зварот да сваёй памяці (фота)
Вусная гісторыя: беларусаў яшчэ палохае зварот да сваёй памяці (фота)
Галоўная праблема, як вынікае з дыскусі падчас круглага стала «Вусная гісторыя як новы спосаб асэнсавання мінулага і гістарычнага мыслення», - пакуль вельмі невялікі грамадскі запыт на памяць.
Уладзімір Галянкоў: Інтэлектуальныя сістэмы – не фантастыка (Фота і відэа)
Уладзімір Галянкоў: Інтэлектуальныя сістэмы – не фантастыка (Фота і відэа)
Што замінае развівацца рынку інтэлектуальных сістэм у Беларусі?
Беларускі Калегіюм: жывое даследванне, вольнае мысленне і свабодная творчасць (ФОТА)
Беларускі Калегіюм: жывое даследванне, вольнае мысленне і свабодная творчасць (ФОТА)
У Мінску адбылася прэзентацыя найстарэйшай у Беларусі нефармальнай адукацыйнай і інтэлектуальнай прасторы.
“Месца, дзе можна адчуць сябе жывым” (Фота і відэа)
“Месца, дзе можна адчуць сябе жывым” (Фота і відэа)
Што такое Лятучы ўніверсітэт і як у ім гуляюць.
The show must go on, альбо Год завяршаецца – мысленне застаецца (ФОТА)
The show must go on, альбо Год завяршаецца – мысленне застаецца (ФОТА)
Узгадваем інтэлектуальнае жыццё краіны цягам Года беларускага мыслення.
Беларусь адбудзецца як краіна, калі яна будзе думаць (Фота і відэа)
Беларусь адбудзецца як краіна, калі яна будзе думаць (Фота і відэа)
У Мінску адкрылася выстава інтэлектуальных выданняў “Cogito Albarutheniae. Панарама беларускага мыслення”.
“Cogito Albarutheniae”: імёны, якія мысляць Беларусь (ФОТА)
“Cogito Albarutheniae”: імёны, якія мысляць Беларусь (ФОТА)
У Мінску адкрываецца ўнікальная выстава нацыянальнага мыслення з прыватных калекцый беларускіх філосафаў.
Таццяна Вадалажская: У новым сезоне Лятучы ўніверсітэт папрацуе з ідэнтычнасцю і індывідуальнасцю
Таццяна Вадалажская: У новым сезоне Лятучы ўніверсітэт папрацуе з ідэнтычнасцю і індывідуальнасцю
Новы навучальны сезон у Лятучым універсітэце будзе абвешчаны ўжо ў сярэдзіне верасня, заняткі ж традыцыйна пачнуцца з сярэдзіны кастрычніка.
Таццяна Вадалажская: Мы спрабуем больш шырока разумець беларускае мысленне
Таццяна Вадалажская: Мы спрабуем больш шырока разумець беларускае мысленне
У верасні беларусаў чакаюць сем дзён, насычаных інтэлектуальнымі прыгодамі.
Таццяна Вадалажская: Чаму важны Універсітэт Гульні і Гульня ва Універсітэце
Таццяна Вадалажская: Чаму важны Універсітэт Гульні і Гульня ва Універсітэце
У чым розніца паміж Лятучым універсітэтам і традыцыйным і як Гульня ўплывае на нас і наша існаванне ў гэтым свеце?
Міхал Анемпадыстаў: У сённяшняй сітуацыі Міжмор’е – палітычна  абсалютна нерэальны праект
Міхал Анемпадыстаў: У сённяшняй сітуацыі Міжмор’е – палітычна абсалютна нерэальны праект
Якім чынам Беларусь можа выкарыстаць ідэю новай аб’яднанай Еўропы?
«Повестка 50»: от антисолидарности к взаимодействию

Что мешает формировать локальные повестки по реализации прав людей с инвалидностью в беларусских городах: недостаток ресурсов или традиционализм и «антисолидарность» местных сообществ?

Взгляд беларусских правозащитников на правозащитную деятельность и вопросы сотрудничества

Представляем отчет по результатам исследования сектора правозащитных организаций и инициатив Беларуси.

Гражданское общество в Беларуси — вещь в себе

Имеющихся организаций "третьего сектора" крайне мало для такой страны, как Беларусь.