Вторник 18 сентября 2018 года | 23:27
  • бел / рус
  • eng

Таццяна Вадалажская: Мысленне існуе толькі ў жывым інтэлектуальным напружанні

03.01.2017  |  Год беларускага мыслення   |  Яўгенія Бурштын, ЕўраБеларусь,  
Таццяна Вадалажская: Мысленне існуе толькі ў жывым інтэлектуальным напружанні

Не ўсякі, хто мае дыплом, можа звацца інтэлектуалам, і ў той жа час — пытанні, датычныя да мыслення, існуюць у любых, часам, нават самых нечаканых сферах.

Летась беларуская думка выбухнула такім яркім феерверкам падзей, што энергію ад гэтага выбуху стрымаць немагчыма і скарыць не так проста. Куды яе накіраваць, а таксама ўзгадаць, як яна ўтварылася, Служба інфармацыі "ЕўраБеларусі" прапанавала метадолагу і сацыёлагу, каардынатарке Лятучага ўніверсітэта Таццяне Вадалажскай.

— Якім быў мінулы год для беларускай інтэлектуальнай супольнасці?

— Беларуская інтэлектуальная прастора, безумоўна, пашыраецца. З аднаго боку, гэта вельмі цешыць, з іншага — ставіць новыя пытанні. Калі раней можна было бачыць адну-дзве публічныя лекцыі ці дыскусіі на месяц, то сёння мы іх бачым некалькі на тыдзень, а ёсць яшчэ выставы і іншыя абсалютна розныя формы. Сёння гэтая незалежная прастора вельмі насычаная і разнастайная.

Вельмі важна, што летась уздымаліся пытанні, звязаныя з сучаснымі трэндамі. Экалагічныя праблемы глабальнага і лакальнага маштабу, пытанні развіцця горада, якія паступова пераходзяць з актывісцкага стану ў стан больш глыбокага разумення, прычым з розных бакоў. Яшчэ адна тэма, звязаная з тэхналагічнымі дасягненнямі, — ІТ-сфера, штучны інтэлект і пытанні таго, што нам гэта нясе ў сэнсе гуманітарных і сацыяльных выклікаў. На мой погляд, гэта адна з самых перспектыўных тэм, бо нам усё роўна давядзецца адказваць на акрэсленыя пытанні. Мы пакуль не надта гатовыя гэта абмяркоўваць, а, хутчэй, збіраем утопіі і антыўтопіі, прагнозы, а вось рэальныя адказы на пытанні "тут і цяпер" пакуль яшчэ перад намі стаяць.

— Летась інтэлектуальная сфера была сапраўды насычаная на падзеі, перадусім дзякуючы імпрэзам у межах Года беларускага мыслення. Ці захаваецца такі тэмп мысленчага жыцця ў краіне, альбо ён крыху замарудзіцца і, магчыма, пойдзе на паглыбленне?

— Я думаю, што агулам у беларускай інтэлектуальнай прасторы гэты тэмп будзе захоўвацца і нават нарастаць, бо ў нас ёсць не адзін і не два суб’екты, якія гэты рух падтрымліваюць. З другога боку, што тычыцца менавіта нас, прадстаўленасць у публічнай прасторы будзе меншай. Таму што ўсё ж гэта была адмысловая кампанія, якая спрабавала звярнуць увагу на пэўныя рэчы і папрацаваць над інтэлектуальнай экалогіяй — зменай асяродку для існавання і прадукавання ідэй. Але ў такім рэжыме немагчыма жыць заўсёды. Безумоўна, будуць нейкія ідэі і праекты, але мы будзем шукаць крыху іншыя, больш паглыбленыя фарматы.

Шлях жыцця ідэй патрабуе пэўнага асяродаку, інфраструктуры. Гэтак жа, як людзі пішуць кнігі, але ёсць выдавецтвы, кніжныя крамы, друкарні, бібліятэкі — гэта ўсё інфраструктура, асяродак, экалогія для напісання кніг. Яны будуць пісацца нават без гэтага, але будзе ўжо абсалютна іншая культурная сітуацыя. Так і тут: калі мы кажам, што беларусы мысляць самастойна пра свае праблемы, вельмі важна не толькі забяспечыць магчымасць аб гэтым думаць, але яшчэ і забяспечыць магчымасць абмеркавання гэтых ідэй, існаванне іх у дыскусіях, у надрукаваным выглядзе і г.д. За мінулы год мы паспрабавалі намацаць і пашырыць акрэсленую сферу за кошт таго, што прыцягнулі нейкіх дзеячоў, якія, можа, не асацыююць сябе з мысленням, але таксама фармулююць праблемы, шукаюць адказы, выпрацоўваюць новыя ідэі. Гэта агульная прастора мыслення, якая павінна працінаць усё грамадства.

— То бок, "мысленне — у масы"?

— Нават не "ў масы", а "мысленне — паўсюль", не ў сэнсе яго прафанацыі, а ў сэнсе разумення, што пытанні, датычныя да мыслення, існуюць у любых ці, хутчэй, у розных сферах. Год беларускага мыслення асабіста для мяне пазначыў пэўную яго этапнасць. Мне здаецца, тое, што ў свой час авантурна і правакацыйна назвала сябе беларускім мысленнем, сёння мы маем як самастойную, сфармаваную сферу, якая ўжо не патрабуе доказу свайго існавання. Яно паўстала як незалежнае найперш у культурным асяродку, у межах гумаітарнай веды. Але цяпер наступаеновы этап, звязаны з больш шырокім светам. За 25 гадоў у Беларусі паўсталі супольнасці, тэмы, праблемы, якія распрацоўваюцца тут і маюць беларускі кантэкст ужо не як выклік самаразумення, а па сваім паходжанні. Гэта адбываецца і ў натуральных навуках, і ў сферы тэхналогій, экалогіі, палітыкі. І гэтая прастора — таксама беларускае мысленне, таму мы мусім пераадольваць бар’еры і пашыраць нашыя стасункі і ўяўленні. Гэты кірунак развіцця на сённяшні дзень самы галоўны.

Даволі часта падзел "мысленне"/"не мысленне" праводзяць па прафесійнасці, дысцыплінарнасці ці тэмах. Але, насамрэч, ён праходзіць па інтэлектуальным напружанні, якое можа адбывацца ў розных месцах. Мысленне існуе толькі ў жывым напружанні, а не таму, што ты маеш дыплом ці напісаў кніжку 10 гадоў таму. Чалавек, які вырашае нейкую тэхнічную праблему ці працуе над стратэгіяй адаптацыі гарадоў да кліматычных зменаў — у яго працы таксама існуе мысленне. І дзе знаходзіцца падзел, мы ніколі не будзем ведаць дакладна, бо ён пастаянна рухаецца. Гэта трэба разумець і адчуваць, і не замыкацца, а ўцягваць у стасункі тыя сферы, дзе, нам падаецца, існуе гэтае напружанне.

— Апроч гэтага, якія яшчэ планы мае Лятучы ўніверсітэт на новы год?

— Мне падабаецца ў Лятучым універсітэце, што ён развіваецца сам сабой. Ёсць штуршок, ідэя, а пасля развіваецца працяг. Што тычыцца праблемных скіраванасцяў, наступны год працягне тэму ідэнтычнасці, індывідуальнасці, гуманітарнага складніку сённяшняй сітуацыі. Стасункі чалавека са светам, тэхнікай, будучыняй — тое, вакол чаго будзе віраваць універсітэцкае жыццё ў новым годзе.

— Летась упершыню прайшоў Тыдзень беларускага мыслення. Многія выразілі меркаванне, што ў Беларусі павінен быць такі фэст нацыянальнай думкі. Праўда, знайшліся і скептыкі гэтай ідэі. Ці будзе яшчэ нешта падобнае?

— Мы абмяркоўвалі гэта, і ёсць абсалютна розныя думкі на гэты конт. Пакуль дакладнага плану няма. Але для мяне існуе такая вельмі важная рэч, як традыцыя, у якой павінна быць дакладная форма, што магла б даваць развіццё зместу. Я пакуль не ўпэўнена, што Тыдзень — дакладная форма для таго, што хацелася б развіваць. Я, хутчэй, шукала б нейкіх іншых формаў. З іншага боку, я спадзяюся, што гэта выльецца ў дадатковыя ініцыятывы, якія пачнуць існаваць самі па сабе і нешта прапаноўваць. Я не думаю, што гэта страшна, таму што пошук — гэта заўсёды добра.

Другие новости раздела «Год беларускага мыслення»

Таццяна Вадалажская: Мысленне існуе толькі ў жывым інтэлектуальным напружанні
Таццяна Вадалажская: Мысленне існуе толькі ў жывым інтэлектуальным напружанні
Не ўсякі, хто мае дыплом, можа звацца інтэлектуалам, і ў той жа час — пытанні, датычныя да мыслення, існуюць у любых, часам, нават самых нечаканых сферах.
Інтэлектуальная думка як вынік рэжыму
Інтэлектуальная думка як вынік рэжыму
Ці сапраўды мы жывем у кантэксце, дзе недастаткова, каб мысленне было і працавала – яно павінна яшчэ заявіць пра гэта?
Эксперты: Панаванне расійскай мовы ў Беларусі – гэта небяспека
Эксперты: Панаванне расійскай мовы ў Беларусі – гэта небяспека
Ці можна захоўваць і абараняць незалежнасць краіны, калі нацыянальная ідэнтычнасць неразвітая?
Зміцер Задорын: Што не так з Цэнтральнай плошчай Мінска? (Фота і відэа)
Зміцер Задорын: Што не так з Цэнтральнай плошчай Мінска? (Фота і відэа)
Эксперт называе яе “парокам сэрца” ў целе горада. Чаму Цэнтральнай (Кастрычніцкай) плошчы так і не ўдалося гарманічна ўпісацца ў сталічны ландшафт?
Феномен вышыванкі: мода, нацыянальная ідэнтычнасць ці палітыка? (ФОТА)
Феномен вышыванкі: мода, нацыянальная ідэнтычнасць ці палітыка? (ФОТА)
Гэтая рэч заваявала прыхільнасць соцень беларусаў, і ў той жа час паўстала армія ненавіснікаў вышыванкі. Чаму яна выклікае такія жарсці?
Тыдзень беларускага мыслення завяршыўся канцэртам Лявона Вольскага (ФОТА)
Тыдзень беларускага мыслення завяршыўся канцэртам Лявона Вольскага (ФОТА)
У сталічным "Корпусе 8" адбылося ўрачыстае закрыццё ўнікальнай для краіны падзеі.
Ярослав Бекиш: Этично ли рассуждать о национальной идентичности, если мир через 20 лет станет другим
Ярослав Бекиш: Этично ли рассуждать о национальной идентичности, если мир через 20 лет станет другим
При самом благоприятном варианте развития событий изменения климата в ближайшие десятилетия необратимы — и, как следствие, неизбежно изменится весь привычный уклад жизни человечества.
Куды рухаецца беларуская палітычная думка? (фота)
Куды рухаецца беларуская палітычная думка? (фота)
Калі тэмы «беларуская нацыя» і «беларуская дзяржава» ўжо ў значнай ступені асэнсаваныя паліталагічнай супольнасцю, то феномен беларускага аўтарытарызму яшчэ чакае грунтоўных даследаванняў.
Уладзімір Мацкевіч: Будаваць узаемаадносіны са штучным інтэлектам трэба вучыцца ўжо сёння (Фота)
Уладзімір Мацкевіч: Будаваць узаемаадносіны са штучным інтэлектам трэба вучыцца ўжо сёння (Фота)
Што рабіць, калі людзі паводзяць сябе як аўтаматы, як не пераўтварыцца ў жывёл з безумоўным даходам і чаму Беларусь – прымітыўная мегамашына.
Вусная гісторыя: беларусаў яшчэ палохае зварот да сваёй памяці (фота)
Вусная гісторыя: беларусаў яшчэ палохае зварот да сваёй памяці (фота)
Галоўная праблема, як вынікае з дыскусі падчас круглага стала «Вусная гісторыя як новы спосаб асэнсавання мінулага і гістарычнага мыслення», - пакуль вельмі невялікі грамадскі запыт на памяць.
Уладзімір Галянкоў: Інтэлектуальныя сістэмы – не фантастыка (Фота і відэа)
Уладзімір Галянкоў: Інтэлектуальныя сістэмы – не фантастыка (Фота і відэа)
Што замінае развівацца рынку інтэлектуальных сістэм у Беларусі?
Беларускі Калегіюм: жывое даследванне, вольнае мысленне і свабодная творчасць (ФОТА)
Беларускі Калегіюм: жывое даследванне, вольнае мысленне і свабодная творчасць (ФОТА)
У Мінску адбылася прэзентацыя найстарэйшай у Беларусі нефармальнай адукацыйнай і інтэлектуальнай прасторы.
“Месца, дзе можна адчуць сябе жывым” (Фота і відэа)
“Месца, дзе можна адчуць сябе жывым” (Фота і відэа)
Што такое Лятучы ўніверсітэт і як у ім гуляюць.
The show must go on, альбо Год завяршаецца – мысленне застаецца (ФОТА)
The show must go on, альбо Год завяршаецца – мысленне застаецца (ФОТА)
Узгадваем інтэлектуальнае жыццё краіны цягам Года беларускага мыслення.
Беларусь адбудзецца як краіна, калі яна будзе думаць (Фота і відэа)
Беларусь адбудзецца як краіна, калі яна будзе думаць (Фота і відэа)
У Мінску адкрылася выстава інтэлектуальных выданняў “Cogito Albarutheniae. Панарама беларускага мыслення”.
“Cogito Albarutheniae”: імёны, якія мысляць Беларусь (ФОТА)
“Cogito Albarutheniae”: імёны, якія мысляць Беларусь (ФОТА)
У Мінску адкрываецца ўнікальная выстава нацыянальнага мыслення з прыватных калекцый беларускіх філосафаў.
Таццяна Вадалажская: У новым сезоне Лятучы ўніверсітэт папрацуе з ідэнтычнасцю і індывідуальнасцю
Таццяна Вадалажская: У новым сезоне Лятучы ўніверсітэт папрацуе з ідэнтычнасцю і індывідуальнасцю
Новы навучальны сезон у Лятучым універсітэце будзе абвешчаны ўжо ў сярэдзіне верасня, заняткі ж традыцыйна пачнуцца з сярэдзіны кастрычніка.
Таццяна Вадалажская: Мы спрабуем больш шырока разумець беларускае мысленне
Таццяна Вадалажская: Мы спрабуем больш шырока разумець беларускае мысленне
У верасні беларусаў чакаюць сем дзён, насычаных інтэлектуальнымі прыгодамі.
Таццяна Вадалажская: Чаму важны Універсітэт Гульні і Гульня ва Універсітэце
Таццяна Вадалажская: Чаму важны Універсітэт Гульні і Гульня ва Універсітэце
У чым розніца паміж Лятучым універсітэтам і традыцыйным і як Гульня ўплывае на нас і наша існаванне ў гэтым свеце?
Міхал Анемпадыстаў: У сённяшняй сітуацыі Міжмор’е – палітычна  абсалютна нерэальны праект
Міхал Анемпадыстаў: У сённяшняй сітуацыі Міжмор’е – палітычна абсалютна нерэальны праект
Якім чынам Беларусь можа выкарыстаць ідэю новай аб’яднанай Еўропы?
Ларыса Шчарбачэвіч: Мы будзем развівацца ўстойліва

У Валожыне прадставілі чарнавік мясцовай павесткі і падвялі вынікі рэалізацыі міні-праекта ў рамках кампаніі “Павестка-50”.

Обзор "Свобода ассоциаций и правовое положение некоммерческих организаций в Беларуси" за 2017 год

Центр правовой трансформации (Lawtrend) и Ассамблея неправительственных демократических организаций подготовили обзор свободы ассоциаций и правового положения НКО в Беларуси в период 2017 года.

"Размова Мацкевіча" з Андрэем Ягоравым пра будучыню Беларусі (Відэа)

Якая наша бліжэйшая будучыня паміж Расіяй і Захадам, якія нашы перспектывы ў іншых сферах і што больш можа натхніць беларусаў — ВКЛ ці IT-тэхналогіі?

Окруженные демократией. Как власть готовит сценарий для выборов 2019 года

На официальном сайте президента дан вольный пересказ выступления Лукашенко при назначении новых членов правительства.