Четверг 5 декабря 2019 года | 21:43
  • бел / рус
  • eng

Стракатая сітуацыя вакол гістарычнай картаграфіі Беларусі

14.08.2014  |  Общество   |  Алена Барэль, ЕўраБеларусь,  
Стракатая сітуацыя вакол гістарычнай картаграфіі Беларусі Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі"

Якая з беларускіх энцыклапедыяў апынулася бомбай і знесла мазгі літоўскім гісторыкам? Што замаўляюць нашым навукоўцам цягаць у Варшаву і Вільню? І за якую памылку яны пасыпаюць голавы попелам?

 Дыскусія "Беларуская картаграфія як дысцыпліна і падмурак самавызначэння" адбылася ў крэатыўнай прасторы "ЦЭХ" у Мінску 13 жніўня.

Інтэлектуальная імпрэза з удзелам вядомых беларускіх гісторыкаў ладзілся ў межах выставы старажытных геаграфічных мапаў Вялікага княства Літоўскага пры дапамозе Лятучага ўніверсітэта, Беларускай філасофскай прасторы і выдавецтва "Эканомпрэс".

Наведвальнікаў выставы чакаў сюрпрыз: менавіта ў гэты дзень часова дэманстраваліся рэдкія арыгіналы старажытных мапаў з прыватных калекцыяў. Таму пытанняў для амеркавання на дыскусіі з’явілася яшчэ больш.

Ці існуе беларуская картаграфія як дысцыпліна? Чаму адны яе бачаць, а іншыя - не? На гэтыя пытанні пашукаем адказы разам з дыскутантамі.

Мадэратар дыскусіі, філосаф Павел Баркоўскі:

- Аўтар ідэі гэтай выставы Эдуард Куфцерын мае досыць радыкальны тэзіс: беларуская гістарычная картаграфія фактычна не існуе. Хацелася б атрымаць каментар, чаму ён так лічыць.

Арганізатар выставы, дырэктар выдавецтва "Эканомпрэс" Эдуард Куфцерын:

- У першую чаргу, гэта звязана з наступным: калі рыхтаваўся матэрыял для выставы, я сутыкнуўся з тым, што пра мапы мажліва знайсці толькі нейкія фрагменты, асобныя элементы, якімі карыстаюцца гісторыкі ў сваіх працах. Кожны з гісторыкаў апеліруе да мапаў, але ніколі мапы не выступалі ў якасці самога прадмета даследвання, а былі толькі малюнкамі да яго.

Гістарычная картаграфія разглядае мапу як артэфакт, а гістарычны фон - яе малюнак, зусім мяняецца падыход да мапы. Менавіта гэткай гістарычнай картаграфіі ў Беларусі няма, за выключэннем таго, што ёй займаюцца асобныя гісторыкі, якія ведаюць, дзе шукаць.

Для масавага чытача гэты матэрыял фактычна недасягальны. Гэта я і маю на ўвазе, калі кажу пра адсутнасць гістарычнай картаграфіі ў нашай краіне. Яна робіць толькі першыя крокі. І я спадзяюся, што гэтая выстава ў нейкім плане падштурхне яе развіццё.

Мапы-артэфакты маюць для Беларусі вялізарнае значэнне, бо іхні візуальны эфект - гэта не толькі эстэтычны і культурны складнікі, а каштоўны пласт інфармацыі для масавага гледача.

Гісторык, публіцыст, культуролаг, доктар гуманітарных навук Алесь Белы:

- У асноўным, я згодны з меркаваннем Эдуарда. У Беларусі няма такой дысцыпліны, як гістарычная картаграфія. І без мэтанакіраваных высілкаў акадэмічнага асяроддзя, дзяржаўных рэгулюючых органаў - "Белкартаграфіі" і гэтак далей - немагчыма стварыць гэтую дысцыпліну.

Кандыдат гістарычных навук, супрацоўнік Інстытута гісторыі НАН Беларусі Алег Дзярновіч:

- Вазьму на сябе смеласць запярэчыць гэтаму меркаванню. Я нават лічу, што гістарычная картаграфія - адна з нешматлікіх дысцыплінаў у беларускай гісторыяграфіі апошняга двадцацігоддзя, што мела якраз рэальны поспех, развіццё, якога не дасягнулі нашыя суседзі - краіны-нашчадкі Вялікага княста Літоўскага.

Ніхто не мае такіх фундаментальных праектаў як "Вялікі гістарычны атлас Беларусі". Ведаеце, у нас было некалькі праектаў-раздражняльнікаў, якія прымушалі нашых літоўскіх калег разважаць… Напрыклад, "Энцыклапедыя ВКЛ" - проста бомба! Яна знесла мазгі літоўскім гісторыкам.

А калі пачаў выходзіць "Вялікі гістарычны атлас Беларусі", то, слухайце, калі ж мяне ўжо пашкадуюць? Стаміўся чарговы раз набываць цяжкі том і цягаць у Вільню ці ў Варшаву, бо замова за замовай!

Я разумею, Эдуард чакае інтэрпрэтацыі, новыя звесткі пра асэнсаванне тых старадаўніх мапаў, якія ствараліся на працягу тысячагоддзяў. А там, ведаеце, ёсць дзве дысцыпліны: археаграфія і гістарычная картаграфія, адносіны паміж якімі напружаныя, бо яны змагаюцца за кропкі і міліметры.

Дык вось старыя мапы - ну, можа быць… Яны ў нас не тое, каб асэнсаваныя і не ўведзеныя ва ўжытак, а знаходзяцца ў досыць сярэднім, звыклым узроўні для нашага рэгіёну Еўропы.

Напрыклад, у Польшчы была вялікая традыцыя гістарычнай картаграфіі, але ўжо сталы чалавек Станіслаў Аляксандровіч паступова адыходзіць ад справаў, і, наколькі я ведаю, ніхто ў Торуні не працягвае ягоную дзейнасць у гэтым кірунку.

Гэта толькі адна частка гістарычнай картаграфіі - вывучэнне старых мапаў. Ёсць іншы бок - стварэнне новых навуковых мапаў. І гэтая дзейнасць можа адбывацца толькі на вельмі сур’ёзным падмурку сацыяльных, палітычных, культурных даследванняў.

На выставе ёсць мапы размеркавання па канфесіях рэгіёнаў, ёсць вельмі важная для сацыяльных гісторыкаў мапа ўладанняў, якая распавядае, якім родам належылі тыя ці іншыя латыфундыі.

Хіба ўсіх нашых праектаў тое, што яны канцэнтруюцца на тэрыторыі Беларусі. Праз гэта мы не можам разглядаць Вялікае княства Літоўскае як цэльны, непарыўны феномен. І абрываць яго на тэрыторыі адміністратыўных межаў, якія ўзніклі толькі ў другой палове XX стагоддзя?..

Пасыплем голаву попелам. Можа, мы не дастаткова належным чынам і настойліва вывучалі старыя мапы ў сэнсе іх крыніцазнаўчых апісанняў, як і сувязі паміж рознымі традыцыямі гэтых мапаў...

І, па-другое, што тычыцца стварэння сучасных навуковых мапаў: я лічу, што беларуская картаграфія - адна з лідараў, мае сур’ёзную адміністрацыйную і фінансавую падтрымку. Так што сітуацыя стракатая. І ёсць нейкія дасягненні.

Ці ёсць у суседзяў Беларусі ўзорныя школы гістарычнай картаграфіі? Чаму назва нашай краіны выклікае спрэчкі? Дзе падзеўся беларускі антыкварыят, і якую небяспеку бачаць навукоўцы ва ўздзеянні мапаў на падсвядомасць чалавека? Пра гэтае - працяг дыскусіі ў бліжэйшы час на eurobelarus.info.

Відэазапіс публічнай дыскусіі:

Другие новости раздела «Общество»

Мониторинг реализации Конвенции ЮНЕСКО об охране разнообразия форм культурного самовыражения (2019)
Мониторинг реализации Конвенции ЮНЕСКО об охране разнообразия форм культурного самовыражения (2019)
Представляем отчет по результатам второго комплексного исследования-мониторинга реализации Республикой Беларусь Конвенции ЮНЕСКО об охране и поощрении разнообразия форм культурного самовыражения.
Улад Вялічка: Я з цеплынёй і павагай узгадваю 10 год у "ЕўраБеларусі". Гэта было варта і годна!
Улад Вялічка: Я з цеплынёй і павагай узгадваю 10 год у "ЕўраБеларусі". Гэта было варта і годна!
Ад учорашняга дня Улад Вялічка сыйшоў з пасады генеральнага дырэктара Міжнароднага кансорцыума "ЕўраБеларусь", але шэрагаў сябраў арганізацыі ён не пакідае.
Мацкевич: В Беларуси есть подготовка кадров, воспитание и обучение, но образования как такового нет
Мацкевич: В Беларуси есть подготовка кадров, воспитание и обучение, но образования как такового нет
Образование в Беларуси не меняется, потому что государство заинтересовано в дешевой и в меру грамотной рабочей силе.
Владимир Мацкевич: Ежедневный плебисцит беларусской нации должен продолжаться и развиваться
Владимир Мацкевич: Ежедневный плебисцит беларусской нации должен продолжаться и развиваться
11 марта 1882 года в Сорбонне Эрнест Ренан прочел свою знаменитую лекцию "Что такое нация".
Владимир Мацкевич: Нация — множество всех людей с одинаковым государственным паспортом
Владимир Мацкевич: Нация — множество всех людей с одинаковым государственным паспортом
Я знаю, что такое национальная валюта, но не знаю, что такое национальный характер.
Культурная политика как фактор развития (Фото)
Культурная политика как фактор развития (Фото)
В Беларуси есть цензура и не соблюдаются авторские права, а Кодекс о культуре направлен прежде всего на ее контроль, а не на развитие.
Татьяна Водолажская: Беларусам не свойственно рефлексировать свои эмоции и рассказывать о них
Методолог Мацкевич: "Чернобыльский шлях" нужно сохранить, отвязавшись от протестов (Видео)
Методолог Мацкевич: "Чернобыльский шлях" нужно сохранить, отвязавшись от протестов (Видео)
Три десятка лет истории проведения "Чернобыльского шляха", приуроченного к годовщине катастрофы на Чернобыльской АЭС, делают его культурным достоянием Беларуси.
Владимир Мацкевич: Я — философ и методолог
Владимир Мацкевич: Я — философ и методолог
Философия — это то, чем я занимаюсь.
Пять самых актуальных задач, которые стоят перед беларусским обществом и нацией
Пять самых актуальных задач, которые стоят перед беларусским обществом и нацией
Как-то политолог Павел Усов написал: "Тема выборов уже стала проблемой не политической, а философской. Проблемой мировоззренческой. В спорах сталкиваются не практические, а ценностные системы".
Доступность публичных пространств и мероприятий в Минске: оценка состояния и перспективы изменений
Доступность публичных пространств и мероприятий в Минске: оценка состояния и перспективы изменений
Проект "Живая Библиотека" представил отчет по результатам пилотного исследования "Доступность публичных пространств и мероприятий в Минске: оценка состояния и перспективы изменений".
Оксана Шелест: Еще рано говорить о партнерских отношениях структур гражданского общества и власти
Оксана Шелест: Еще рано говорить о партнерских отношениях структур гражданского общества и власти
30 января 2019 года в Гомеле прошел информационный день программы ЕС "Восточное партнерство".
Ребята с нашего двора. Как Осмоловка избежала сноса и станет ли она образцом городского активизма
Ребята с нашего двора. Как Осмоловка избежала сноса и станет ли она образцом городского активизма
Четыре года борьбы за Осмоловку ее жителей и активистов принесли победу: первый послевоенный микрорайон Минска сносить не будут.
Владимир Мацкевич: У каждого есть возможность внести свою лепту в общее дело
Владимир Мацкевич: У каждого есть возможность внести свою лепту в общее дело
Беларусский философ и методолог Владимир Мацкевич в своем блоге в Фейсбуке поделился размышлениями, которые озаглавил "О правилах поведения".
Ці выратуе дэпалітызацыя і дыялог з уладамі грамадзянскую супольнасць Беларусі? (Фота)
Ці выратуе дэпалітызацыя і дыялог з уладамі грамадзянскую супольнасць Беларусі? (Фота)
Старшы аналітык Цэнтра еўрапейскай трансфармацыі Аксана Шэлест тлумачыць, "што можа развіць і забіць" грамадзянскую супольнасць Беларусі.
Спор философа с Богом за Беларусь
Спор философа с Богом за Беларусь
"Бороться с Богом мне незачем, а вот поспорить за Беларусь — есть повод", — пишет философ и методолог Владимир Мацкевич.
До Киева не доведет. Почему нет связи между языком и готовностью бороться за независимость страны
До Киева не доведет. Почему нет связи между языком и готовностью бороться за независимость страны
Большинство беларусов считают свою страну самодостаточной — вне зависимости от того, на каком языке говорят. И уверены, что она должна оставаться независимой.
Публичная встреча с Адамом Михником "[Не]своя страна" (Видео)
Публичная встреча с Адамом Михником "[Не]своя страна" (Видео)
17 декабря 2018 года в Минске Летучий университет и Галерея TUT.BY провели публичную встречу с легендарным польским диссидентом, общественным деятелем и журналистом Адамом Михником.
Уладзімір Мацкевіч: Каля ста чалавек кожны год вучыцца ў беларускім Лятучым універсітэце (Аўдыё)
Уладзімір Мацкевіч: Каля ста чалавек кожны год вучыцца ў беларускім Лятучым універсітэце (Аўдыё)
Адукацыйная пляцоўка была створана на ўзор Лятучага ўніверсітэта, які пад канец 1970-х гадоў дзейнічаў у Польшчы.
Электронный бюллетень Центра правовой трансформации "LawtrendMonitor", # 12, 2018
Электронный бюллетень Центра правовой трансформации "LawtrendMonitor", # 12, 2018
Центр правовой трансформации (Lawtrend) представляет выпуск Электронного бюллетеня LawtrendMonitor, # 12, 2018.
Сакрэт поспеху “Бараньскіх Арабесак”

Як маленькае швачнае прадпрыемства на Аршаншчыне вырасла ў сучасную вытворчасць з якаснай прадукацыяй і стварыла сістэму працаўладкавання моладзі з інваліднасцю.

Оксана Шелест: В Беларуси начали появляться новые общественные инициативы (Видео)

В ситуации угрозы для независимости Беларуси они не опираются на традиционные институты гражданского общества и политической оппозиции, а также не ищут и не рассчитывают на какую-либо поддержку извне.

Улад Вялічка — пра ўдзел Беларусі ва Усходнім партнёрстве: трэба больш жадаць і намагацца большага

10 год удзелу Беларусі ва Усходнім партнёрстве. Што гэта дало нашай краіне? Як складваліся адносіны з ЕС? Якімі магчымасцямі Беларусь да гэтага часу не скарысталася? Чаго чакаць надалей?

Андрей Егоров: Власти также должны участвовать в проведении Учредительного собрания

Общественная кампания в защиту независимости Беларуси "Свежий ветер" предлагает "перезапустить" беларусскую государственность через Учредительное собрание и объявить "четвертую республику".