Суббота 25 января 2020 года | 06:52
  • бел / рус
  • eng

Беларусы радыкальна змянілі картаграфічнае ўяўленне еўрапейцаў

25.07.2014  |  Общество   |  Алена Барэль, ЕўраБеларусь,  
Беларусы радыкальна змянілі картаграфічнае ўяўленне еўрапейцаў Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі"

Як нашыя продкі выкрэслілі грыфонаў з геаграфічных мапаў і ацвярэзілі Амстэрдам? За што Еўропа можа падзякаваць каморніку з Нясвіжскага замка? І чаму Чарнобыль ёсць на асобных мапах, а Мінску няма?

 Выстава старажытных мапаў Вялікага княства Літоўскага адчынілася у крэатыўнай прасторы "ЦЭХ" у Мінску 24 ліпеня.

Арганізатары выставы, сярод якіх - Лятучы універсітэт, прапануюць сучасным беларусам зірнуць на старажытныя геаграфічныя мапы Вялікага княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай, Еўропы і свету і паспрабаваць апынуцца ў іншым гістарычным ракурсе і масштабе, а таксама ўзяць удзел у публічных дыскусіях, якія могуць падштурхнуць нас да пераасэнсавання сваіх уяўленняў пра "межы" Беларусі.

Пад гукі старадаўняй музыкі ў выкананні гурта Brevis арганізатары і першыя наведвальнікі выставы падзяліліся сваімі думкамі ды ўражаннямі з карэспандэнтам Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі".

Кандыдат гістарычных навук, супрацоўнік Інстытута гісторыі НАН Беларусі Алег Дзярновіч:

- Гэтую выставу вельмі даўно рыхтаваў Эдуард Куфцерын, апантаны гістарычнай картаграфіяй чалавек. Мне падаецца выстава вельмі цікавай таму, што яна паказвае эвалюцыю вобразаў. Бо, разумееце, картаграфія - гэта не толькі вельмі дакладная інфармацыя, гэта функцыя адлюстравання дакладная інфармацыі вельмі позняя - яна з’явілася рэальна толькі, можа, ў канцы XV стагоддзя.

А да гэтага людзі аперавалі вобразамі. Картаграфія выконвала функцыю прадстаўлення вобразаў іншых. Наш рэгіён выглядаў фантастычным у канцы XV - пачатку XVI стагоддзяў.

І вось праходзіць 100 год, і Мікалай Радзівіл Сіротка замаўляе карту сваёй айчыны - Вялікага княства Літоўскага. Працуюць над ёй, у тым ліку, мясцовыя людзі, прафесіяналы - такія, як Тамаш Макоўскі, бюст якога стаіць у Старым парку Нясвіжскага замка (каморнік пры двары Радзівілаў, нейкі час узначальваў друкарню ў Нясвіжы, па прапанове Сіроткі ён 16 гадоў працаваў тапографам, географам, гісторыкам і мастаком, каб сабраць матэрыял і скласці поўную і дакладную карту Вялікага княства Літоўскага. - ЕўраБеларусь).

Ствараецца так званая Радзівілаўская карта - адна з самых дакладных карт нашай часткі Еўропы XVII стагоддзя (на карце пазначаныя 1039 населеных пунктаў, 342 з якіх - на тэрыторыі Беларусі, а ўсе надпісы - пераважна гістарычныя звесткі, каментары да населеных пунктаў - выкананыя на латыні. - ЕўраБеларусь)

Якая каласальная трансфармацыя, каласальныя змены ўсяго за сто год! Ад фантастычнага вобраза да адной з самых дакладных картаў нашага рэгіёну Еўропы!

Канешне, вельмі цікава паназіраць, як трансфармуюцца межы нашага краю, бо ў вузкім сэнсе Беларусь жа не проста Вялікае княства Літоўскае, канкрэтна Беларусь - мы бачым, як па гэтых картах усталёўваецца ўсходняя мяжа, паўднёвая мяжа.

Больша размыта паўночна-заходняя, бо гэта ўсё была Літва, не было такога пераходу. Нашмат пазней адасабляецца ў сучасным сэнсе гэтых словаў Літва і Беларусь, але менавіта на гэтых картах ужо пазнейшага часу - XVII - XVIII стагоддзя - яны дазваляюць нам гэты працэс адчуць.

Я б не сказаў, што яго можна даследваць альбо прагназаваць толькі на базе картаў, бо патрэбны цэлы комплекс дакументаў і крыніц, але, тым не менш, картамі вы можаце таксама карыстацца, бо яны даюць візуалізацыю гэтага вобраза.
Вось у гэтым, мне здаецца, дасягненне гэтай выставы, што нас падводзіць да разумення прыткасці, зменнасці і адначасова да таго, што ёсць нейкія канстанты.

Варта адзначыць, што Радзівілаўская карта ініцыявана і створана ў картаграфічным сэнсе тут, а надрукавана ўжо ў Амстэрдаме. Такі мосцік атрымліваецца ад галандскай картаграфічнай традыцыі да картаграфіі, якая ўзнікае ў Вялікім княстве Літоўскім. Друкуюцца ў Амстэрдаме, але можам нават здагадвацца, што дасылаліся нейкія людзі, якія апісвалі тыя ці іншыя мясцовасці.

Я дапускаю нават, што ўся гэтая інфармацыя зводзілася ў адно ў Нясвіжы, бо там якраз жыў Макоўскі, а Сіротка ўзяў яго на службу ў якасці картографа і гравёра - таксама, у прынцыпе, унікальная з’ява, бо хто яшчэ меў уласных картографаў? Гэта, з аднаго боку, сведчыць пра амбіцыі Радзівілаў, але, з іншага, кажа, што іх мецэнацтва штурхала наперад развіццё і культуры, і навукі ў той час у нашым краі.

Ну, а ўжо гэтыя матэрыялы перавезлі ад нас у Амстэрдам, дзе іх надрукавалі і атрымалі адну з самых падрабязных картаў нашай часткі свету. Паглядзіце, на ёй ёсць легенды, ваяводскія цэнтры - харугвы ваяводскія, вось Мінск! - дзе сталіца, Вільня, паказаная, дзё ёсць сядзібы біскупаў - гэта ўсё адлюстравана на гэтай карце. Таму з пункту гледжання інфармацыйнасці, гэта абсалютна фантастычная карта.

На выставе ёсць нашыя карты свету канца XV - пачатка XVI стагоддзяў - гэта фантастычны край, еўрапейская Сармація, у нас грыфоны водзяцца - істоты з тулавам ільва і галавой птушкі. І спатрэбілася ўсяго 100 год, каб настолькі радыкальна змяніць картаграфічнае уяўленне.

І вельмі важна, што гэты імпульс сыходзіў адсюль, ад нас.

Глава Рады Міжнароднага кансорцыюма "ЕўраБеларусь", метадолаг і філосаф Уладзімір Мацкевіч:

- Як самы просты наведвальнік, я разглядаю гэтыя карты і месцамі здзіўляюся чамусьці. Вось, скажам, на мапе Меркатора 1595 года (Герхард Меркатор - фламандскі картограф і географ. - ЕўраБеларусь) не знайшоў Мінску, хоць побач ёсць Заслаўль, Барысаў. А Мінску няма.

Потым гляжу далей гэтую ж самую мапу і знаходжу Чарнобыль. То бок, амаль 500 год таму Чарнобыль на мапе быў, а Мінску не было… Ну, і іншыя дзіўныя рэчы, разглядаючы гэтыя мапы, можна знайсці. Дзесьці, напрыклад, Масковія пазначаецца як Белая Русь.

Шмат цікавага можа знайсці тут кожны, нават не гісторык і не дасведчаны спецыяліст па мапах, а шэраговы назіральнік.

Культуролаг і кінааналітык Максім Жбанкоў:

- Мапы пазначаюць тое, што ёсць: тое, як мы бачым дасягальнае ці зразумелае, альбо не надта дасягальнае і не вельмі зразумелае. І мапы паміраюць не тады, калі з’яўляюцца іншыя і больш дасканалыя, мапы саступаюць мінулым ведам а новым зроку. Мяняецца оптыка, новая эпоха ўсё пераказвае па-свойму ды натуральна малюе новыя мапы адпаведнымі ландшафту а новай культурнай сітуацыі.
Мапы Вялікага княства Літоўскага працуюць як даведнік па трансфармацыі тутэйшай свядомасці. Калі хочаце, гэта прадмова да нацыі.

Асабістая свядомасць паўстае праз загрузку ведамі і засваенне тэхнікі мыслення. Заўсёды мысленне будуецца на падсвядомым, на інтуітыўным перакананні, на эмацыйных прыхільнасцях, што не маюць патрэбы ў рацыянальнай аргументацыі.

Выстава мапаў ВкЛ - гэта выдатны погляд у правільным накірунку, бо гэта гадуе не свядомасць, а падмуркі свядомасці: нацыянальны сантымент, пачуццё гонару, бачанне гістарычнай перспектывы. І гэта не трэба разумець. Гэта варта перажыць.

Асабіста я ператварыў бы гэтую выставу ў камерцыйны праект: пачаў бы гандляваць старажытнымі картамі Беларусі ці Вялікага княства Літоўскага і гэтага рэгіёну. І самым першым пайшоў бы ў пакупнікі.

Праграму працы выставы і дыскусіяў у яе межах можна знайсці тут.

 

Другие новости раздела «Общество»

Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10
Доступно ли гражданское общество непосредственному наблюдению? Как его можно увидеть, зафиксировать, измерить?
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 9.2
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 9.2
Мужество иметь собственное мнение, о котором я говорил в предыдущем фрагменте, ничего не стоит без истинности этого мнения.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 9.1
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 9.1
Мне часто приходилось слышать в разных ситуациях высказывание: "Я представляю здесь гражданское общество Беларуси/Х-ландии". И меня всегда коробило это высказывание.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 8
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 8
Беларусские политики не знают беларусского общества, не знают своей страны. И не хотят знать.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 7
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 7
Нет ничего практичнее хорошей теории.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 6.2
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 6.2
Единство нации — это просвещенческая идея, или явление эпохи модерна.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 6.1
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 6.1
Если бы мне понадобилось описать гражданское общество Беларуси в лицах, я бы начал с Валентина Акудовича и Светланы Алексиевич.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 5
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 5
Гражданское общество — это реализация идеалов Просвещения. Современное воплощение этих идеалов.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 4
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 4
Гражданское общество немыслимо без общественного мнения, общественное мнение невозможно без СМИ. Но гражданское общество — это еще и гражданское действие, гражданское поведение.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 3
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 3
Гражданское общество немыслимо без общественного мнения, а общественное мнение невозможно без средств массовой информации.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 2
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 2
"Ну, уж это положительно интересно, — трясясь от хохота проговорил профессор, — что же это у вас, чего ни хватишься, ничего нет!" Думаю, все помнят, откуда это.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 1
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 1
Гражданское общество в Беларуси есть. Я это точно знаю, поскольку именно солидарность гражданского общества спасла меня от смерти в октябре 2006 года.
Мониторинг реализации Конвенции ЮНЕСКО об охране разнообразия форм культурного самовыражения (2019)
Мониторинг реализации Конвенции ЮНЕСКО об охране разнообразия форм культурного самовыражения (2019)
Представляем отчет по результатам второго комплексного исследования-мониторинга реализации Республикой Беларусь Конвенции ЮНЕСКО об охране и поощрении разнообразия форм культурного самовыражения.
Улад Вялічка: Я з цеплынёй і павагай узгадваю 10 год у "ЕўраБеларусі". Гэта было варта і годна!
Улад Вялічка: Я з цеплынёй і павагай узгадваю 10 год у "ЕўраБеларусі". Гэта было варта і годна!
Ад учорашняга дня Улад Вялічка сыйшоў з пасады генеральнага дырэктара Міжнароднага кансорцыума "ЕўраБеларусь", але шэрагаў сябраў арганізацыі ён не пакідае.
Мацкевич: В Беларуси есть подготовка кадров, воспитание и обучение, но образования как такового нет
Мацкевич: В Беларуси есть подготовка кадров, воспитание и обучение, но образования как такового нет
Образование в Беларуси не меняется, потому что государство заинтересовано в дешевой и в меру грамотной рабочей силе.
Владимир Мацкевич: Ежедневный плебисцит беларусской нации должен продолжаться и развиваться
Владимир Мацкевич: Ежедневный плебисцит беларусской нации должен продолжаться и развиваться
11 марта 1882 года в Сорбонне Эрнест Ренан прочел свою знаменитую лекцию "Что такое нация".
Владимир Мацкевич: Нация — множество всех людей с одинаковым государственным паспортом
Владимир Мацкевич: Нация — множество всех людей с одинаковым государственным паспортом
Я знаю, что такое национальная валюта, но не знаю, что такое национальный характер.
Культурная политика как фактор развития (Фото)
Культурная политика как фактор развития (Фото)
В Беларуси есть цензура и не соблюдаются авторские права, а Кодекс о культуре направлен прежде всего на ее контроль, а не на развитие.
Татьяна Водолажская: Беларусам не свойственно рефлексировать свои эмоции и рассказывать о них
Методолог Мацкевич: "Чернобыльский шлях" нужно сохранить, отвязавшись от протестов (Видео)
Методолог Мацкевич: "Чернобыльский шлях" нужно сохранить, отвязавшись от протестов (Видео)
Три десятка лет истории проведения "Чернобыльского шляха", приуроченного к годовщине катастрофы на Чернобыльской АЭС, делают его культурным достоянием Беларуси.
Аксана Бярнацкая: Падабаецца дапамагаць людзям, якія хочуць нешта рабіць

Навагодняя гісторыя пра тое, як паляпшаць жыццё навокал і пры гэтым заставацца шчаслівым.

Оксана Шелест: В Беларуси начали появляться новые общественные инициативы (Видео)

В ситуации угрозы для независимости Беларуси они не опираются на традиционные институты гражданского общества и политической оппозиции, а также не ищут и не рассчитывают на какую-либо поддержку извне.

Улад Вялічка — пра ўдзел Беларусі ва Усходнім партнёрстве: трэба больш жадаць і намагацца большага

10 год удзелу Беларусі ва Усходнім партнёрстве. Што гэта дало нашай краіне? Як складваліся адносіны з ЕС? Якімі магчымасцямі Беларусь да гэтага часу не скарысталася? Чаго чакаць надалей?

Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10

Доступно ли гражданское общество непосредственному наблюдению? Как его можно увидеть, зафиксировать, измерить?