Вторник 20 августа 2019 года | 00:50
  • бел / рус
  • eng

Нацыянальны ўніверсітэт: калі мы перастанем хадзіць па коле? (ФОТА)

27.11.2017  |  Общество   |  Яўгенія Бурштын, "ЕўраБеларусь",  
Нацыянальны ўніверсітэт: калі мы перастанем хадзіць па коле? (ФОТА) Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі"

Каб стварыць нацыянальны ўніверсітэт, мала зрабіць у ім беларускую мову навучання. Чым ён ёсць сёння – кузняй кадраў ці супольнасцю мыслення? Якія выклікі стаяць перад ім у час крызісу адукацыі?

На двух беларусаў – тры ўніверсітэты?

У Мінску 25 – 26 лістапада прайшла канферэнцыя “Нацыянальны ўніверсітэт у ХХІ стагоддзі: місія і выклікі”, ініцыяваная Таварыствам беларускай мовы імя Ф. Скарыны. “Першы ўніверсітэт з беларускай мовай навучання – не чарговая навучальная ўстанова накшталт ужо існуючых, гэта прынцыпова новая акадэмічная супольнасць, якая будзе даваць імпульсы ўсяму грамадству”, – дэкларавалі арганізатары канферэнцыі. Старшыня ТБМ і дэпутат Палаты прадстаўнікоў Алена Анісім на адкрыцці імпрэзы зазначыла, што канферэнцыя адбываецца напярэдадні стагоддзя аднаўлення беларускай дзяржаўнасці, таму 25 сакавіка – 100-я ўгодкі абвяшчэння незалежнасці БНР – павінна прайсці “пад знакам нацыянальнага яднання”.

Алег Трусаў. Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі"

Непасрэдна на канферэнцыі можна было назіраць, хутчэй, не яднанне, а разнастайнасць : сярод выступоўцаў слова трымалі прадстаўнікі розных ініцыятыў, звязаных са стварэннем нацыянальнага ўніверсітэта, ці нават універсітэтаў. Былы старшыня ТБМ, сустаршыня аргкамітэту па стварэнні ўніверсітэта “Альбарутэнія” Алег Трусаў распавёў, што сёлета ў верасні арганізацыя атрымала ў Мінску памяшканне для будучай установы. Далейшымі крокамі будуць рэгістрацыя назвы, статута і атрыманне ліцэнзіі прыватнай вну. Частку дакументаў плануецца атрымаць да 25 сакавіка 2018 года. Назву “Альбарутэнія” для нацыянальнага ўніверсітэта прапанавала доктар філасофіі і сакральнай тэалогіі Ірына Дубянецкая. Такім чынам удалося вырашыць некалькі пытанняў: па-першае, ужыванне назвы “нацыянальны” ці “беларускі” строга абмежаванае, яе можа надаваць толькі кіраўнік дзяржавы. У той жа час як Альбарутэнію нашу краіну ведалі ў Сярэднявеччы. Такім чынам аргкамітэт хоча падкрэсліць не толькі беларускія, але і еўрапейскія карані беларускага ўніверсітэта.

Сустаршыня аргкамітэта Аляксандр Мілінкевіч прадстаўляе яшчэ адзін праект – Вольны Беларускі Універсітэт. Па яго словах, гэта будзе беларуска-еўрапейскі праект з дыстанцыйным навучаннем. Гэта не паўтарэнне досведу ЕГУ, і збольшага ён будзе віртуальным.

Аляксандр Мілінкевіч. Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі"

“Наша мэта №1 – стварэнне рэфарматарскай беларускай эліты, здольнай правесці трансфармацыю ў краіне”, – абвесціў Аляксандр Мілінкевіч.

Вольны Беларускі Універсітэт будзе будавацца паводле прынцыпу “усё, што можна, робім у Беларусі, што нельга – у Еўропе”. Так, у Варшаве ўжо зарэгістраваная ГА “Вольны Беларускі Універсітэт”. Гэта арганізацыя-пасярэднік, якая будзе ажыццяўляць камунікацыю паміж беларусамі, якія жадаюць атрымаць адукацыю, і польскімі ўніверсітэтамі. У кіруючую раду Вольнага Беларускага Універсітэта ўвайшлі Святлана Алексіевіч, Станіслаў Шушкевіч, Алесь Бяляцкі, Уладзімір Дунаеў, гісторык Аляксандр Краўцэвіч і шэраг іншых беларускіх і польскіх прафесараў.

Для філосафа і метадолага Уладзіміра Мацкевіча ўніверсітэт – выключна еўрапейскі панятак. У гэтым сэнсе сапраўднага ўніверсітэта ў Беларусі няма. Таму што адукацыя – гэта толькі частка місіі ўніверсітэта. Апроч гэтага абавязковымі яе складнікамі мусяць быць даследванні, а таксама індывідуальны ўнёсак выкладчыкаў у развіццё тых ці іншых галін. Цяпер жа адукацыя ў беларускіх вну выйшла на першае месца, ад выкладчыкаў амаль не патрабуецца індывідуальнага падыходу, а толькі стандартызаванае выкладанне без усялякага развіцця.

Уладзімір Мацкевіч. Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі"

Урэшце рэшт, універсітэт – гэта еднасць супольнасцяў выкладчыкаў і студэнтаў. Таму захаванне ідэі нацыі і магчымасці працаваць на найвышэйшым узроўні ў перадавых галінах можа быць дасягнута толькі супольнымі намаганнямі калектыву людзей, якія змогуць аб’яднацца і ўтварыць аўтаномныя правілы свайго існавання.

Зрэшты, ці патрэбны ўвогуле нацыянальны ўніверсітэт у глабальным свеце, дзе на месца нацыянальных дзяржаў прыходзяць транснацыянальныя карпарацыі, часам значна мацнейшыя за дзяржавы? Сябра аргкамітэта Павел Церашковіч прапануе паглядзець на мапу і адказаць на пытанне: ці зніклі з яе нацыянальныя дзяржавы? Не, іх колькасць расце. І пакуль яны з’яўляюцца адзінымі палітычнымі актарамі, захоўваецца неабходнасць у захаванні нацыянальных універсітэтаў, перакананы прафесар.

Павел Церашковіч. Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі"

“Нам не ўдасца адразу стварыць нацыянальны ўніверсітэт як мару аб “рэспубліцы навукоўцаў”. На жаль, няма інстытуцыянальных падмуркаў для гэтага. Адзінае, што мы можам зрабіць – працаваць так, нібыта ў нас ужо ёсць “рэспубліка навукоўцаў”, – прапануе прафесар.

Крызіс адукацыі: што застаецца?

Ірына Дубянецкая ў сваім выступе адзначыла, што ў сучасных варунках універсітэт як сацыяльны інстытут сябе зжыў. Мадэрны ўніверсітэт не можа адказваць на выклікі постмадэрнай прасторы.

Затое яны знайшлі адказ у Балонскім працэсе, у аснове якога палягае стандартызацыя і ўніверсалізацыя веды. Аднак акадэмічная мабільнасць, якую прадугледжвае Балонскі працэс, размывае саму ідэю ўніверсітэта – знаходжанне ў адным месцы. Ідэя сацыяльнай і геаграфічнай мабільнасці значыць, што ніякіх гаворак пра нацыянальныя ўніверсітэты быць не можа. Але Беларусь, выштурхнутая з агульнацывілізацыйных працэсаў, пакуль не адчувае на сабе крызісаў, якія перажывае еўрапейскі ўніверсітэт.

Ірына Дубянецкая. Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі"

Другі ўзровень крызісу ўніверсітэта, на думку Ірыны Дубянецкай, звязаны з тым, што мы апынуліся ў часе высокіх інфармацыйных тэхналогій. Цяпер мы мусім казаць не пра трансляцыю веды, а пра працу з інфармацыяй. У гэтым сэнсе слушнай выглядае ідэя стварэння сеткавага (класцернага) універсітэта, які б уключыў у сябе ўсё, што ёсць у беларускай інтэлектуальнай прасторы (як унутры краіны, так і па-за яе межамі), каб генераваць і пашыраць веду дзеля фармавання беларускай ідэнтычнасці.

Каардынатарка Лятучага ўніверсітэту Таццяна Вадалажская лічыць, што за гады свайго фармавання ўніверсітэт як інстытуцыя заняў унікальную пазіцыю, стаўшы стваральным элементам у трох сістэмах мадэрнага грамадства: у мысленні, культуры і адукацыі. Аднак у сучаснай сітуацыі галоўны выклік звязаны з тым, што легітымнае месца ўніверсітэта як інстытута ў гэтых трох сістэмах перастае такім быць. Калі раней нацыянальны ўніверсітэт задаваў галоўную карціну таго, чаму навучаецца чалавек, то сёння гэтая роля знікае. Цяпер універсітэт – гэта, найперш, супольнасць, якая вызначае, чым яна ёсць у адукацыйнай, культурнай, нацыянальнай і больш шырокіх прасторах.

Таццяна Вадалажская. Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі"

Так, у сферы культуры ўніверсітэт – месца выпрацоўкі сэнсаў, і задача канкрэтнага ўніверсітэта ў тым, каб стаць актарам культурнай палітыкі (выбудаваць стасункі з іншымі актарамі – дзяржавай, транснацыянальнымі карпарацыямі, іншымі супольнасцямі). На ўзроўні мыслення для ўніверсітэта стаіць пытанне, як выйсці ў месца, дзе існуюць праблемы, і ў стасункі з носьбітамі гэтых праблем. Што да адукацыі, сёння мы маем велізарную колькасць ведаў хаатычнага кшталту. І ўніверсітэт павінен вызначыцца з тым, што ён робіць у адукацыйным працэсе: займаецца трансляцыяй ведаў ці робіць нешта новае.

Такім чынам, сённяшні ўніверсітэт – не месца, дзе можна атрымаць спецыяльнасць і дыплом. Ён мусіць стаць той пляцоўкай, дзе ажыццяўляецца “агульнасць думкі” – камунікацыя паміж рознымі агентамі інавацый у свеце. Ён павінен быць месцам для рэфлексіі, на якую ў штодзённым жыцці не хапае часу.

Зрэшты, не хапіла яе і на канферэнцыі. Увогуле склалася адчуванне, што некалькі ініцыятыў, пераследуючы адну мэту, разумеюць і імкнуцца рэалізаваць яе па-рознаму ці, як зазначыла Таццяна Вадалажская, па-рознаму ставяць пытанні. Хоць сама па сабе наяўнасць шматлікіх актараў на полі стварэння нацыянальнага ўніверсітэту – вельмі добры знак.

“Што мяне радуе ў дадзенай сітуацыі – гэта чарговы зварот да тэмы нацыянальнага ўніверсітэту. Бо без абмеркавання і назапашвання ў ёй зместу рухацца далей вельмі складана. Але мяне бянтэжыць тое, што мы кожнага разу звяртаемся да тэмы ўніверсітэта наноў, і ўзнікае адчуванне, што ўсяго папярэдняга шляху не было. Не шляху, звязанага з падачай заявак (аб стварэнні нацыянальнага ўніверсітэта. – ЕўраБеларусь.), а шляху разумення ідэі і праблем універсітэта. А гэтыя пытанні так ці інакш ужо ставіліся і адказы на іх – як інтэлектуальныя, так і практычныя – шукаліся. У нас, як заўжды, няма памяці і спробы прыцягнуць тое, што ўжо напрацавана”, – падзялілася сваімі адчуваннямі са Службай інфармацыі “ЕўраБеларусі” Таццяна Вадалажская.

Чытайце таксама рэфлексію Уладзіміра Мацкевіча што да канферэнцыі: Карга-ўніверсітэт

Падпісвайцеся на наш Telegram-канал "Думаць Беларусь"!

Другие новости раздела «Общество»

Мониторинг реализации Конвенции ЮНЕСКО об охране разнообразия форм культурного самовыражения (2019)
Мониторинг реализации Конвенции ЮНЕСКО об охране разнообразия форм культурного самовыражения (2019)
Представляем отчет по результатам второго комплексного исследования-мониторинга реализации Республикой Беларусь Конвенции ЮНЕСКО об охране и поощрении разнообразия форм культурного самовыражения.
Улад Вялічка: Я з цеплынёй і павагай узгадваю 10 год у "ЕўраБеларусі". Гэта было варта і годна!
Улад Вялічка: Я з цеплынёй і павагай узгадваю 10 год у "ЕўраБеларусі". Гэта было варта і годна!
Ад учорашняга дня Улад Вялічка сыйшоў з пасады генеральнага дырэктара Міжнароднага кансорцыума "ЕўраБеларусь", але шэрагаў сябраў арганізацыі ён не пакідае.
Мацкевич: В Беларуси есть подготовка кадров, воспитание и обучение, но образования как такового нет
Мацкевич: В Беларуси есть подготовка кадров, воспитание и обучение, но образования как такового нет
Образование в Беларуси не меняется, потому что государство заинтересовано в дешевой и в меру грамотной рабочей силе.
Владимир Мацкевич: Ежедневный плебисцит беларусской нации должен продолжаться и развиваться
Владимир Мацкевич: Ежедневный плебисцит беларусской нации должен продолжаться и развиваться
11 марта 1882 года в Сорбонне Эрнест Ренан прочел свою знаменитую лекцию "Что такое нация".
Владимир Мацкевич: Нация — множество всех людей с одинаковым государственным паспортом
Владимир Мацкевич: Нация — множество всех людей с одинаковым государственным паспортом
Я знаю, что такое национальная валюта, но не знаю, что такое национальный характер.
Культурная политика как фактор развития (Фото)
Культурная политика как фактор развития (Фото)
В Беларуси есть цензура и не соблюдаются авторские права, а Кодекс о культуре направлен прежде всего на ее контроль, а не на развитие.
Татьяна Водолажская: Беларусам не свойственно рефлексировать свои эмоции и рассказывать о них
Методолог Мацкевич: "Чернобыльский шлях" нужно сохранить, отвязавшись от протестов (Видео)
Методолог Мацкевич: "Чернобыльский шлях" нужно сохранить, отвязавшись от протестов (Видео)
Три десятка лет истории проведения "Чернобыльского шляха", приуроченного к годовщине катастрофы на Чернобыльской АЭС, делают его культурным достоянием Беларуси.
Владимир Мацкевич: Я — философ и методолог
Владимир Мацкевич: Я — философ и методолог
Философия — это то, чем я занимаюсь.
Пять самых актуальных задач, которые стоят перед беларусским обществом и нацией
Пять самых актуальных задач, которые стоят перед беларусским обществом и нацией
Как-то политолог Павел Усов написал: "Тема выборов уже стала проблемой не политической, а философской. Проблемой мировоззренческой. В спорах сталкиваются не практические, а ценностные системы".
Доступность публичных пространств и мероприятий в Минске: оценка состояния и перспективы изменений
Доступность публичных пространств и мероприятий в Минске: оценка состояния и перспективы изменений
Проект "Живая Библиотека" представил отчет по результатам пилотного исследования "Доступность публичных пространств и мероприятий в Минске: оценка состояния и перспективы изменений".
Оксана Шелест: Еще рано говорить о партнерских отношениях структур гражданского общества и власти
Оксана Шелест: Еще рано говорить о партнерских отношениях структур гражданского общества и власти
30 января 2019 года в Гомеле прошел информационный день программы ЕС "Восточное партнерство".
Ребята с нашего двора. Как Осмоловка избежала сноса и станет ли она образцом городского активизма
Ребята с нашего двора. Как Осмоловка избежала сноса и станет ли она образцом городского активизма
Четыре года борьбы за Осмоловку ее жителей и активистов принесли победу: первый послевоенный микрорайон Минска сносить не будут.
Владимир Мацкевич: У каждого есть возможность внести свою лепту в общее дело
Владимир Мацкевич: У каждого есть возможность внести свою лепту в общее дело
Беларусский философ и методолог Владимир Мацкевич в своем блоге в Фейсбуке поделился размышлениями, которые озаглавил "О правилах поведения".
Ці выратуе дэпалітызацыя і дыялог з уладамі грамадзянскую супольнасць Беларусі? (Фота)
Ці выратуе дэпалітызацыя і дыялог з уладамі грамадзянскую супольнасць Беларусі? (Фота)
Старшы аналітык Цэнтра еўрапейскай трансфармацыі Аксана Шэлест тлумачыць, "што можа развіць і забіць" грамадзянскую супольнасць Беларусі.
Спор философа с Богом за Беларусь
Спор философа с Богом за Беларусь
"Бороться с Богом мне незачем, а вот поспорить за Беларусь — есть повод", — пишет философ и методолог Владимир Мацкевич.
До Киева не доведет. Почему нет связи между языком и готовностью бороться за независимость страны
До Киева не доведет. Почему нет связи между языком и готовностью бороться за независимость страны
Большинство беларусов считают свою страну самодостаточной — вне зависимости от того, на каком языке говорят. И уверены, что она должна оставаться независимой.
Публичная встреча с Адамом Михником "[Не]своя страна" (Видео)
Публичная встреча с Адамом Михником "[Не]своя страна" (Видео)
17 декабря 2018 года в Минске Летучий университет и Галерея TUT.BY провели публичную встречу с легендарным польским диссидентом, общественным деятелем и журналистом Адамом Михником.
Уладзімір Мацкевіч: Каля ста чалавек кожны год вучыцца ў беларускім Лятучым універсітэце (Аўдыё)
Уладзімір Мацкевіч: Каля ста чалавек кожны год вучыцца ў беларускім Лятучым універсітэце (Аўдыё)
Адукацыйная пляцоўка была створана на ўзор Лятучага ўніверсітэта, які пад канец 1970-х гадоў дзейнічаў у Польшчы.
Электронный бюллетень Центра правовой трансформации "LawtrendMonitor", # 12, 2018
Электронный бюллетень Центра правовой трансформации "LawtrendMonitor", # 12, 2018
Центр правовой трансформации (Lawtrend) представляет выпуск Электронного бюллетеня LawtrendMonitor, # 12, 2018.
"Повестка 50": история одной кампании

Общественная кампания по реализации принципов Конвенции ООН о правах людей с инвалидностью подводит итоги и намечает новые горизонты.

Мониторинг реализации Конвенции ЮНЕСКО об охране разнообразия форм культурного самовыражения (2019)

Представляем отчет по результатам второго комплексного исследования-мониторинга реализации Республикой Беларусь Конвенции ЮНЕСКО об охране и поощрении разнообразия форм культурного самовыражения.

Улад Вялічка — пра ўдзел Беларусі ва Усходнім партнёрстве: трэба больш жадаць і намагацца большага

10 год удзелу Беларусі ва Усходнім партнёрстве. Што гэта дало нашай краіне? Як складваліся адносіны з ЕС? Якімі магчымасцямі Беларусь да гэтага часу не скарысталася? Чаго чакаць надалей?

Перспективы политического протеста в России: эскизный набросок

Нельзя понять анатомию человека, основываясь исключительно на анатомии обезьяны. Человек продвинулся в своей эволюции куда дальше.