Среда 13 декабря 2017 года | 19:38
  • бел / рус
  • eng

Даследванне рэпрэсій неабходна, каб людзі перасталі рамантызаваць савецкую дзяржаву

20.11.2017  |  Общество   |  Яўгенія Бурштын, ЕўраБеларусь,  
Даследванне рэпрэсій неабходна, каб людзі перасталі рамантызаваць савецкую дзяржаву Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі"

У Мінску ўпершыню за 20 год прайшла міжнародная канферэнцыя, прысвечаная злачынствам Вялікага тэрору.

17–18 лістапада ў Мінску праходзіла міжнародная канферэнцыя “Масавыя рэпрэсіі ў СССР у гістарычных даследаваннях і калектыўнай памяці”, якая стала нагодай для дыскусіі паміж даследчыкамі з Беларусі, Украіны, Расіі і Польшчы. Усе гэтыя краіны так ці іначай зведалі жахі савецкай рэпрэсіўнай машыны, якая, паводле ацэнак незалежных гісторыкаў, знішчыла ў ГУЛАГу каля 15 млн жыццяў, і яшчэ каля 7 млн назаўжды пакінула ў расстрэльных ямінах. Цяпер, праз 100 гадоў пасля прыходу да ўлады бальшавікоў і праз 80 гадоў пасля пачатку Вялікога тэрору, кожная з іх прайшла сваю адлегласць у даследванні гэтай тэмы, і навукоўцам, без сумневу, было што абмеркаваць.

Як зазначыў на адкрыцці канферэнцыі дырэктар Польскага інстытута ў Мінску Матэвуш Адамскі, “раны, якія пакінулі па сабе гэтя злачынствы, да сённяшняга дня не загаіліся і накладаюць цень на гістарычную памяць народа. Наш абавязак перад ахвярамі – памяць, а перад навукай і будучыняй нашых дзяцей – праўда”.

Пра феномен памяці казала і каардынатарка Лятучага ўніверсітэту, які таксама спрычыніўся да арганізацыі форума, Таццяна Вадалажская.

“Для мяне стаўленне да такіх трагічных момантаў – знак даросласці грамадства, магчымасці паглядзець на сябе, зразумець свае хібы і траўмы. Беларусь у гэтым сэнсе патроху ўздымаецца. Важна, што мы абмяркоўваем не толькі гісторыю, але і памяць – гэта больш шырокая рэч у кантэксце развіцця грамадства і культуры”, – пераканана яна.

Кандыдат філасофскіх навук з Мінска Таццяна Процька лічыць рэпрэсіі неад’емнай часткай савецкай дзяржаўнай машыны. Дый сёння, на яе думку, у Беларусі мы маем класічную савецкую дзяржаву з нязначнымі зменамі. Апошнія даследванні сведчаць, што сёння многія беларусы атаясамліваюць сябе з савецкімі людзьмі. Многія рамантызуюць тыя часы, нягледзячы на тое, што рэпрэсіі – актуальная праблема і ў сённяшняй Беларусі.

Працуючы з архівамі, даследчыца пераканалася: “рэпрэсіі – не ёсць нейкі “вывіх” развіцця савецкай дзяржаўнасці, гэта неад’емная яе частка. Без рэпрэсій сістэма можа існаваць, але яна не развіваецца”.

Таццяна Процька звярнула ўвагу, што савецкая дзяржава выкарыстоўвала не толькі палітычныя рэпрэсіі, але і многія іншыя. Напрыклад, эканамічныя: людзі падпадалі пад іх за невыкананне планаў, “шкодніцтва”, “спекуляцыю”, “дармаедства”. Да 1940 года 8 млн чалавек прайшлі праз прымусовыя працы ГУЛАГа – і гэта “дасягненне” сталінскай эпохі не можа не выклікаць паралеляў з цяперашнім сумнавядомым дэкрэтам №3. Таксама былі і рэлігійныя рэпрэсіі, прычым праблемы праз свае рэлігійныя перакананні мелі не толькі святары розных канфесій, але і вернікі. Былі рэпрэсіі і супраць нацыянальнасцяў – немцаў, палякаў, латышоў, яўрэяў.

“Памяць і даследванні рэпрэсій важныя, каб людзі перасталі хапацца за “рамантызм” савецкай дзяржавы”, – падсумавала Таццяна Процька.  

Праўда, на сённяшні дзень рэпрэсіі – непапулярная ў гісторыкаў тэма. У Акадэміі навук аддзел, прысвечаны яе даследванню, праіснаваў зусім нядоўга, і неўзабаве пасля стварэння яго расфармавалі, а супрацоўнікаў звольнілі.

Гісторык Ігар Кузняцоў зазначыў, што апошняя такога маштабу канферэнцыя ў Мінску адбылася амаль 20 год таму – у 1998 годзе. З таго часу ў Беларусі не была абаронена ніводная дысертацыя па тэме рэпрэсій. Між тым толькі за апошнія два месяцы ў Мінску з’явіліся два не вядомыя раней месцы расстрэлаў: у Кунцаўшчыне і ў вёсцы Баравая, што недалёка ад Курапатаў. Вялікі розгалас у грамадстве ў апошнія гады атрымала адкрыццё Хайсаў – віцебскіх Курапатаў. Але ўсе гэтыя звесткі як бы выпадкова ўсплываюць у беларускім полі, іх вывучэннем на дзяржаўным узроўні не толькі ніхто не займаецца, а часам і наадварот, чыняць перашкоды для незалежных даследчыкаў. Так, актывіста з Віцебска Яна Дзяржаўцава, які распавядаў на канферэнцыі пра Хайсы, неўзабаве будуць судзіць за несанкцыянаванае перапахаванне парэшткаў забітых 80 гадоў таму людзей, якія знайшлі пры даследванні месца расстрэлаў.

“Нельга сказаць, што тэма рэпрэсій у нас непапулярная. Гэта вельмі важная тэма для Беларусі. Праблема ў тым, што наша сённяшняя дзяржаўная гістарычная палітыка адсоўвае яе далёка назад. Такое ўражанне, што беларуская дзяржава выступае адвакатам Савецкага Саюза, але для чаго гэта робіцца, калі ўсе суседзі, наадварот, ад гэтага адмаўляюцца, – незразумела. Ёсць і праблема іншага плану, звязаная з крыніцамі даследванняў. У архіў КДБ сёння трапіць практычна немагчыма. Але гісторыкі часта забываюць, што ёсць архівы ЦК КПБ, яны ў адкрытым доступе. У Нацыянальным архіве Беларусі захавалася вялікая колькасць матэрыялаў, звязаных з рэпрэсіямі”, – падзяліўся са Службай інфармацыі “ЕўраБеларусі” прадстаўнік Інстытута славістыкі ПАН і Беларускага архіва вуснай гісторыі Аляксандр Смалянчук.

Зусім іначай выглядаюць магчымасці для даследванняў у суседняй Украіне. Доктар гістарычных навук з Жытоміра Галіна Старадубец паведаміла, што на яе радзіме навукоўцы маюць магчымасць займацца любой тэмай без перашкодаў – у тым ліку і тэмай рэпрэсій. Больш за тое, сама Галіна чытае ва ўніверсітэце курс па гісторыі сталінізму і даследуе гісторыю УПА.

А вось у Расіі ў апошнія гады тэма рэпрэсій вышчымляецца з палітычнга істэблішменту. Замест паўнавартаснага дыялогу аб мінулым дзяржава навязвае яго міфалагізацыю, распавёў даследчык з Пецярбурга Алег Рэўт. У прыватнасці, навуковец закрануў тэму карэльскага Сандармоха і Чырвонага Бору, дзе ў сталінскіх лагерах загінула каля сямі тысяч чалавек. Цягам апошняга года тэма Сандармоха звязана з іменем яго адкрывальніка Юрыя Дзмітрыева, над якім цяпер адбываецца суд. Злачынствы, якія адкрыў свету Дзмітрыеў, расійскія ўлады стараюцца нівеляваць, даводзячы, што ў Карэліі людзей расстрэльвалі не чэкісты, а фіны, і адбывалася гэта не ў 1930-я гады, а ў 1940-я.

Украінскі Галадамор, “Польская аперацыя”, забойствы ў Курапатах, дзе ўжо наўрад ці ўдасца ўстанавіць дакладную колькасць забітых, у Сандармоху і многіх іншых месцах – напрамкі і маштабы ўсіх гэтых злачынстваў былі вельмі рознымі, і яны яшчэ не да канца асэнсаваныя гісторыкамі. Часам адзінай крыніцай звестак для іх выступае вусная гісторыя. І сёння нам важна не імкнуцца да гіпербалізацыі лічбаў рэпрэсаваных і ўсталявання помнікаў мільёнам ахвяраў, а захаваць памяць пра трагедыю кожнага чалавека і, дзе гэта магчыма, устанавіць іх імёны.

Падпісвайцеся на наш Telegram-канал "Думаць Беларусь"!

Другие новости раздела «Общество»

Нямецкія эксперты задаволеныя ўзроўнем беларускіх НДА
Нямецкія эксперты задаволеныя ўзроўнем беларускіх НДА
У 2018 годзе чакаюцца новыя сумесныя праекты беларускіх і нямецкіх некамерцыйных арганізацый.
Теория и практика
Теория и практика
Не нужно называть себя практиком, если ты втиснут в систему и твоя свобода простирается "от сих до сих".
Летучий университет запускает дистанционное обучение. Комментарий Татьяны Водолажской
Летучий университет запускает дистанционное обучение. Комментарий Татьяны Водолажской
Никто не будет отрицать, что сегодня фраза "тот, кто владеет информацией, владеет миром" актуальна как никогда. Хорошее образование, самосовершенствование — залог успешности в жизни.
Рэзалюцыя канферэнцыі "Масавыя рэпрэсіі ў СССР у гістарычнай традыцыі і калектыўнай памяці"
Рэзалюцыя канферэнцыі "Масавыя рэпрэсіі ў СССР у гістарычнай традыцыі і калектыўнай памяці"
17-18 лістапада 2017 года ў Мінску праходзіла міжнародная навуковая канферэнцыя "Масавыя рэпрэсіі ў СССР у гістарычнай традыцыі і калектыўнай памяці".
Электронный бюллетень Центра правовой трансформации "LawtrendMonitor", # 11, 2017
Электронный бюллетень Центра правовой трансформации "LawtrendMonitor", # 11, 2017
Центр правовой трансформации (Lawtrend) представляет выпуск Электронного бюллетеня LawtrendMonitor, # 11, 2017.
Гутарка з Ірынай Дубянецкай "Кніга кніг" і культурная рэвалюцыя Францішка Скарыны" (Відэа)
Гутарка з Ірынай Дубянецкай "Кніга кніг" і культурная рэвалюцыя Францішка Скарыны" (Відэа)
1 снежня 2017 года ў кнігарні "ЛогвінаЎ" адбылася гутарка з акадэмічным дырэктарам Беларускага калегіума, доктарам сакральнай тэалогіі і доктарам філасофіі, вядомым біблеістам Ірынай Дубянецкай.
Безнадега для циников
Безнадега для циников
Всегда есть надежда на честь, достоинство, преданность Родине! Если в стране есть люди чести, то они и есть гаранты государства. Им доверяют.
Стоит ли студентам тратить время, слушая лекции в аудитории?
Стоит ли студентам тратить время, слушая лекции в аудитории?
Какие возможности открывает для беларусов онлайн-обучение.
Словарный запас: "Блокчейн" (Видео)
Словарный запас: "Блокчейн" (Видео)
"Блокчейн" — слово, которое сегодня у всех на слуху, особенно благодаря биткойну и другим криптовалютам.
Производство и потребление
Производство и потребление
Я не про беларусскую молочку, и не пинский трикотаж. Про интеллектуальное производство и потребление. Про внутренний интеллектуальный рынок.
Нацыянальны ўніверсітэт: калі мы перастанем хадзіць па коле? (ФОТА)
Нацыянальны ўніверсітэт: калі мы перастанем хадзіць па коле? (ФОТА)
Каб стварыць нацыянальны ўніверсітэт, мала зрабіць у ім беларускую мову навучання. Чым ён ёсць сёння – кузняй кадраў ці супольнасцю мыслення? Якія выклікі стаяць перад ім у час крызісу адукацыі?
Карга-ўніверсітэт
Карга-ўніверсітэт
Рэфлексія Уладзіміра Мацкевіча што да адбыўшайся ў Мінску канферэнцыі, прысвечанай тэме стварэння нацыянальнага ўніверсітэта ў Беларусі.
Ты кто?
Ты кто?
Всем надо отказаться от черно-белой картины мира. Мир разный, многообразный, а мы все пытаемся рисовать его двумя красками: черное-белое, красное-коричневое.
Андрэй Ягораў: Мусім працаваць больш эфектыўна (Аўдыё)
Андрэй Ягораў: Мусім працаваць больш эфектыўна (Аўдыё)
На нядаўнім форуме ў Вільні беларускія праваабаронцы прааналізавалі сваю дзейнасць даволі крытычна.
Стрым-праграма "Гарызонт падзей. Як з гледача стварыць грамадзяніна" (Відэа)
Стрым-праграма "Гарызонт падзей. Як з гледача стварыць грамадзяніна" (Відэа)
Толькі адгрымеў афіцыёзны "Лістапад", а ўжо ў снежні мінчукоў і гасцей сталіцы чакае фестываль дакументальнага кіно аб правах чалавека WATCH DOCS Belarus.
Даследванне рэпрэсій неабходна, каб людзі перасталі рамантызаваць савецкую дзяржаву
Даследванне рэпрэсій неабходна, каб людзі перасталі рамантызаваць савецкую дзяржаву
У Мінску ўпершыню за 20 год прайшла міжнародная канферэнцыя, прысвечаная злачынствам Вялікага тэрору.
Надо думать Беларусь
Надо думать Беларусь
Местечковость и провинциальность — это не от места жительства или происхождения! Это про то, что в сознании.
Глобальное потепление после холодной войны
Глобальное потепление после холодной войны
Текст Владимира Мацкевича "Глобальное потепление после холодной войны" посвящен анализу того, как устроен современный мир.
Памяць, якая павінна жыць
Памяць, якая павінна жыць
Прафесар Алесь Смалянчук напярэдадні канферэнцыі «Масавыя рэпрэсіі ў СССР у гістарычных даследаваннях і калектыўнай памяці» разважае, чаму гэтая імпрэза надзвычай важная для беларускага грамадства.
Ну, за юбилей! Не чокаясь
Ну, за юбилей! Не чокаясь
Спрятаться с головой под одеяло — отличная защита от Бабая, серого волчка и прочих воображаемых чудовищ. Но от реальных опасностей это не спасет: ни от пожара, ни от наводнения, ни от сильного мороза.
Як жывуць і працуюць людзі з інваліднасцю – латвійскі досвед

Сацыяльнае прадпрымальніцтва, занятасць як рэабілітацыя і “момант адпачынку” за кошт мясцовага самакіравання і спонсараў.

Глобальное потепление после холодной войны

Текст Владимира Мацкевича "Глобальное потепление после холодной войны" посвящен анализу того, как устроен современный мир.

Летучий университет запускает дистанционное обучение. Комментарий Татьяны Водолажской

Никто не будет отрицать, что сегодня фраза "тот, кто владеет информацией, владеет миром" актуальна как никогда. Хорошее образование, самосовершенствование — залог успешности в жизни.

Теория и практика

Не нужно называть себя практиком, если ты втиснут в систему и твоя свобода простирается "от сих до сих".