Вторник 17 января 2017 года | 00:44
  • бел / рус
  • eng

Зміцер Дрозд: Сталінізм уздымае галаву, але дэкамунізацыя непазбежная

07.01.2017  |  Общество   |  Яўгенія Бурштын, ЕўраБеларусь,  
Зміцер Дрозд: Сталінізм уздымае галаву, але дэкамунізацыя непазбежная kyky.org

Знайсці звесткі пра рэпрэсаваных у Беларусі – яшчэ той квэст. Іх не жадаюць апублічваць, хоць тэрмін даўнасці даўно сыйшоў. Тым не менш, толькі ведаючы лёс продкаў, можна змяніць будучыню.

“Напісаў 20 лістоў і атрымаў адзін адказ”

Пошукам інфармацыі пра рэпрэсаваных сваякоў гісторык-архівіст Зміцер Дрозд займаецца ўжо 10 год, а напрыканцы мінулага года стварыў адзіную пошукавую сістэму рэпрэсаваных і распачаў заняткі для ўсіх ахвотных, прывсечаныя гэтай тэме. Служба інфармацыі "ЕўраБеларусі" пагутарыла з даследчыкам пра тое, як можна знайсці патрэбную інфармацыю ва ўмовах закрытасці беларускіх ведамасных архіваў.

– У сям’і заўжды казалі, што ў нас былі рэпрэсаваныя, – расказвае суразмоўца, адкуль узнікла жаданне даведацца пра лёс родных. – Казалі пра Салаўкі. Я пачаў пошук – напісаў 20 лістоў у розныя інфармацыйныя цэнтры Расіі, і атрымаў адзін адказ аб тым, што продкі былі сасланыя ў Архангельскую вобласць.

Па словах Змітра, у Беларусі вельмі складана знайсці інфармацыю аб раскулачаных, бо яе амаль няма.

– Людзей высылалі ў адміністрацыйным парадку. На сельсавет спускаўся план: з вас 10 кулакоў. І на месцы ўжо вырашалі, каго залічыць у кулакі. Прыходзілі і забіралі ў адзін момант, у лепшым выпадку, давалі суткі на зборы, часам дазвалялі ўзяць нейкую жывёлу, а маглі і проста забраць адразу ўсю сям’ю.

Гісторык тлумачыць, што дакументы аб раскулачванні калі і былі ў сельсаветах, як правіла, захоўваліся не доўга. Асноўныя ж паперы заводзіліся ўжо непасрэдна на месцах высылкі.

Прышчэпка ад сталінізму

Продкаў Змітра рэпрэсавалі па двух лініях. Сваякі па дзедавай лініі, колішнія ўладальнікі маёнтка Дразды пад Мінскам, дзе цяпер размяшчаюцца элітныя катэджы беларускіх чыноўнікаў, вярнуліся на радзіму. Бабуліны продкі з Любаншчыны Мохарты аселі ў Свярдлоўску. Але апроч раскулачаных у родзе былі і расстраляныя. Пра гэтую катэгорыю людзей у Беларусі знайсці інфармацыю яшчэ складаней.

– Гэта абсалютна няправільная і незаконная сітуацыя – тое, што мы мусім хадзіць на паклон у архівы і прасіць справы, якім ужо больш за 75 год і якія паводле закона “Аб архіўнай дзейнасці” ўжо не з’яўляюцца сакрэтнымі. Іх даўно пара перадаць у агульнадаступныя архівы, дзе кожны мае права іх паглядзець, незалежна ад таго, сваяк ты рэпрэсаванаму ці не. Дакументы, якія ляжаць у нашым архіве КДБ, даўно рассакрэчаны, гэта проста нежаданне дапусціць грамадскасць да спраў, – мяркуе Зміцер Дрозд.

Гісторык дамогся рэабілітацыі ўсіх членаў сваёй сям’і. Пры гэтым ён заўважае, што, хоць пасля ХХ з’езду КПСС выходзілі пастановы аб рэабілітацыі, да сёй пары нерэабілітаваных людзей яшчэ вельмі шмат.

– Мы дакладна не ведаем і ніколі не даведаемся колькасць рэпрэсаваных, бо пакутвалі і іх сем’і. Таму мы можам казаць не толькі пра канкрэтныя рэпрэсіі, але і пра рэпрэсаванае грамадства. З гэтай прычыны я лічу, што сталінізму няма апраўдання. І калі я ўбачыў, што ў Беларусі і ў Расіі сталіністы сталі ўздымаць галовы, вырашыў стварыць школу пошуку рэпрэсаваных, бо самая лепшая прышчэпка ад сталінізму – веданне лёсу сваёй сям’і. Для мяне і маіх продкаў усё роўна, што Сталін прыняў краіну з бараной, а пакінуў з ядзернай бомбай, лепей бы краіна была з бараной, а яны засталіся б жывымі. Дасягнуць тэхнічнага прагрэсу можна было б без рэпрэсій.

“Рэпрэсіі зламалі хрыбет нашаму грамадству”

– Вялікім дасягненнем я лічу стварэнне адзінай пошукавай сістэмы рэпрэсаваных. Можна проста ўвесці прозвішча і атрымаць даведку пра чалавека. У сістэме сабрана ўся інфармацыя аб рэпрэсаваных, якую можна знайсці ў інтэрнэце – базы дадзеных “Мемарыяла”, “Адкрытага спісу”, “Радыё Свабода”, Леаніда Маракова і іншыя, але трэба ўлічваць, што ў сеціве ёсць хіба 10% звестак, трэба яшчэ працаваць і алічбоўваць іх.

Апроч збору разрозненай інфармацыі ў адзін рэсурс, архівіст арганізаваў практычныя заняткі, дзе вучыць людзей працаваць з архівамі і ўзаемадзейнічаць з органамі, якія захоўваюць звесткі аб рэпрэсаваных. Пакуль у школу пошука рэпрэсаваных прыходзяць некалькі дзясяткаў чалавек. Зміцер кажа, што не даваў вялікай рэкламы праекту, ды і адзін проста не пацягне большую колькасць зацікаўленых, бо для многіх ён сам піша заявы і звароты ў розныя інстанцыі. Хоць, прызнаецца, з часам спадзяецца пашырыць дзейнасць школы. На занятках прысутнічаюць як навічкі, так і эксперты, што дазваляе больш плённа камунікаваць. Пакуль што большасць наведвальнікаў школы знаходзяцца на стадыі перапіскі з рознымі органамі, і казаць пра нейкія канкрэтныя вынікі заняткаў яшчэ рана.

– На атрыманне нейкай даведкі могуць сыйсці месяцы, бо наша сістэма працуе паводле прынцыпа адфутбольвання. Пішаш адно пытанне, а атрымліваеш зусім іншы адказ не па сутнасці. Я думаю, яны выдатна разумеюць, пра што іх просяць, але людзей не хочуць дапускаць да інфармацыі. Павінен быць ціск і інтарэс да тэмы з боку грамадства, бо наша сістэма з’яўляецца спадкаемцай савецкай сістэмы і не хоча не толькі пакаяцца, але і абнародаваць інфармацыю. Сітуацыя памянялася ў тым плане, што справы, якія былі адкрытымі ў 1990-х гадах, зніклі ці чамусьці сталі засакрэчанымі.

Насамрэч наша грамадства даволі пасіўнае, і вельмі цяжка запаліць людзей проста прагай справядлівасці. Калі б сказалі, што людзям пачнуць вяртаць забраную маёмасць, тады была б большая цікавасць.

Па словах гісторыка, сітуацыя з архівамі ў горшы бок мяняецца не толькі ў Беларусі, але і ў Расіі, дзе яны былі значна больш адкрытымі, чым у нас.

– Сталінізм уздымае галаву, цяпер гэта расійская ідэалогія. На жаль, сучаснае расійскае і беларускае грамадства зацікаўлена ў апраўданні таталітарнай і аўтарытарнай сістэм праўлення. У людзях вельмі лёгка будзіць нізкія пачуцці, асабліва калі граць на страху, – зазначае Зміцер Дрозд.– Ужо прайшло больш за 70 год, а сястра майго дзеда да сёй пары кажа мне: “Не трэба гэтым займацца, не лезь”. Рэпрэсіі зламалі хрыбет нашаму грамадству.

У любым выпадку, нельга бясконца хаваць дакументы, праз 5 – 10 год мы да гэтага вернемся і абавязкова пройдзем дэсаветызацыю і дэкамунізацыю.

Другие новости раздела «Общество»

Беларусь возвращает пограничный контроль на российский границе?
Беларусь возвращает пограничный контроль на российский границе?
Туристы сообщают, что видели стационарные контрольные пункты в Мстиславском районе.
Мининформации ограничило доступ к ряду интернет-ресурсов
Мининформации ограничило доступ к ряду интернет-ресурсов
Министерство информации Беларуси ограничило доступ к интернет-ресурсам, размещавшим ненадлежащую рекламу.
Валютныя ўклады жыхароў Беларусі за 2016 год скараціліся на $700 млн
Валютныя ўклады жыхароў Беларусі за 2016 год скараціліся на $700 млн
Па стане на 1 студзеня 2017 года тэрміновыя валютныя ўклады насельніцтва склалі 6 млрд 998,9 млн долараў.
Более170 биатлонистов требуют принять меры против российских спортсменов
Более170 биатлонистов требуют принять меры против российских спортсменов
Более 170 биатлонистов из разных стран мира подписали письмо Международному союзу биатлонистов.
ЕС дасць Беларусі грошы на будаўніцтва цэнтраў размяшчэння мігрантаў
ЕС дасць Беларусі грошы на будаўніцтва цэнтраў размяшчэння мігрантаў
Цягам бліжэйшых некалькіх гадоў у Беларусі за грошы Еўрасаюза будуць пабудаваныя некалькі цэнтраў размяшчэння мігрантаў.
Мечта и фантазия о парламентской республике
Мечта и фантазия о парламентской республике
Диктатура — это плохо, диктатура — это очень плохо.
Камітэт у абарону журналістаў заклікаў улады Беларусі вызваліць блогера Лапшына
Камітэт у абарону журналістаў заклікаў улады Беларусі вызваліць блогера Лапшына
Блогер з грамадзянствам Ізраілю і Расіі Аляксанр Лапшын быў затрыманы ў Мінску 14 снежня як асоба, абвешчаная ў міжнародны вышук.
Завтра в Беларуси - снег и гололедица
Завтра в Беларуси - снег и гололедица
16 января в отдельных районах Беларуси ожидается кратковременный снег.
500-годдзе беларускай ідэнтычнасці
500-годдзе беларускай ідэнтычнасці
Францыск Скарына стварыў магутны імпульс для фармавання сваёй краіны, але і да сёння распачаты першадрукаром працэс нацыятворчасці незавершаны.
Интерактивная карта неблагоприятных и опасных явлений дополнена новым функционалом
Интерактивная карта неблагоприятных и опасных явлений дополнена новым функционалом
Новое развитие получил совместный проект Беларусского Красного Креста и МЧС.
В ближайшие дни температура не опустится ниже -10°С
В ближайшие дни температура не опустится ниже -10°С
15 января Беларусь останется в поле пониженного атмосферного давления и под влиянием малоактивных фронтальных систем.
Повестка дня для Беларуси на 2017 год антикоммунизма
Повестка дня для Беларуси на 2017 год антикоммунизма
Хлопушки, фейерверки, танцы, тосты закончились. Как у кого, а у меня наступил Год антикоммунизма.
Лукашэнка зацвердзіў план падрыхтоўкі законапраектаў на 2017 год
Лукашэнка зацвердзіў план падрыхтоўкі законапраектаў на 2017 год
У адпаведнасці з дакументам, у Палату прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу будуць падрыхтаваныя і ўнесеныя праекты 33 законаў.
В Беларуси проходит акция "Птушкі ля кармушкі"
В Беларуси проходит акция "Птушкі ля кармушкі"
Цель акции – напомнить всем, как важно подкармливать птиц в холода, когда найти корма под снегом – непростая задача, к тому же зимой нужно больше энергии на обогрев, а значит и еды.
Андрэю Бандарэнку пагражае яшчэ 2 гады турмы
Андрэю Бандарэнку пагражае яшчэ 2 гады турмы
Зняволенаму праваабаранцу Андрэю Бандарэнку прад'яўлена новае абвінавачванне па артыкуле 411 Крымінальнага кодэксу – злоснае непадпарадкаванне патрабаванням адміністрацыі папраўчай установы.
«Правозащитники против пыток» представили «картину» мест содержания административно арестованных
«Правозащитники против пыток» представили «картину» мест содержания административно арестованных
Учитывая абсолютную закрытость изоляторов временного содержания и центров изоляции правонарушителей, правозащитник осуществили мониторинг через анкетирование лиц, отбывших аресты.
"Граффитисты" проиграли суд Следственному комитету
"Граффитисты" проиграли суд Следственному комитету
Суд Партизанского района Минска отказал в удовлетворении иска фигурантам "дела граффитистов" о защите чести и достоинства.
Минтруда пояснило, что считает тяжелой ситуацией для освобождения от уплаты "налога на тунеядцев"
Минтруда пояснило, что считает тяжелой ситуацией для освобождения от уплаты "налога на тунеядцев"
Человек с такой ситуацией «может обращаться в местные советы депутатов или в исполкомы, если им делегировано право предоставления льготы по выплате сбора на финансирование госрасходов».
Прафсаюзы пачынаюць збор подпісаў за адмену дэкрэта аб “дармаедах”
Прафсаюзы пачынаюць збор подпісаў за адмену дэкрэта аб “дармаедах”
“Калі ўлады не адрэагуюць на нашу ініцыятыву, пакідаем за сабой права на калектыўныя дзеянні”, – кажа кіраўнік прафсаюза РЭП Генадзь Фядыніч.
Почти 25.000 беларусов признали себя тунеядцами
Почти 25.000 беларусов признали себя тунеядцами
Около 24.000 человек уплатили сбор на финансирование госрасходов, сообщил на брифинге начальник главного управления налогообложения физических лиц МНС Михаил Рассолько.
Уладзімір Дунаеў: Дарожная карта ў сферы  вышэйшай адукацыi можа не быць выканана

Для мабілізацыі адукацыйных рэформ у Беларусі неабходна, каб загучаў голас грамадскасці.

«Правозащитники против пыток» представили «картину» мест содержания административно арестованных

Учитывая абсолютную закрытость изоляторов временного содержания и центров изоляции правонарушителей, правозащитник осуществили мониторинг через анкетирование лиц, отбывших аресты.

Владимир Мацкевич: Беларусь остается «ментально советской» страной (Аудио)

8 декабря 1991 года в охотничьей резиденции Вискули в Беловежской пуще была поставлена точка в истории Советского Союза.

Мечта и фантазия о парламентской республике

Диктатура — это плохо, диктатура — это очень плохо.