Среда 22 февраля 2017 года | 00:06
  • бел / рус
  • eng

Зміцер Дрозд: Сталінізм уздымае галаву, але дэкамунізацыя непазбежная

07.01.2017  |  Общество   |  Яўгенія Бурштын, ЕўраБеларусь,  
Зміцер Дрозд: Сталінізм уздымае галаву, але дэкамунізацыя непазбежная kyky.org

Знайсці звесткі пра рэпрэсаваных у Беларусі – яшчэ той квэст. Іх не жадаюць апублічваць, хоць тэрмін даўнасці даўно сыйшоў. Тым не менш, толькі ведаючы лёс продкаў, можна змяніць будучыню.

“Напісаў 20 лістоў і атрымаў адзін адказ”

Пошукам інфармацыі пра рэпрэсаваных сваякоў гісторык-архівіст Зміцер Дрозд займаецца ўжо 10 год, а напрыканцы мінулага года стварыў адзіную пошукавую сістэму рэпрэсаваных і распачаў заняткі для ўсіх ахвотных, прывсечаныя гэтай тэме. Служба інфармацыі "ЕўраБеларусі" пагутарыла з даследчыкам пра тое, як можна знайсці патрэбную інфармацыю ва ўмовах закрытасці беларускіх ведамасных архіваў.

– У сям’і заўжды казалі, што ў нас былі рэпрэсаваныя, – расказвае суразмоўца, адкуль узнікла жаданне даведацца пра лёс родных. – Казалі пра Салаўкі. Я пачаў пошук – напісаў 20 лістоў у розныя інфармацыйныя цэнтры Расіі, і атрымаў адзін адказ аб тым, што продкі былі сасланыя ў Архангельскую вобласць.

Па словах Змітра, у Беларусі вельмі складана знайсці інфармацыю аб раскулачаных, бо яе амаль няма.

– Людзей высылалі ў адміністрацыйным парадку. На сельсавет спускаўся план: з вас 10 кулакоў. І на месцы ўжо вырашалі, каго залічыць у кулакі. Прыходзілі і забіралі ў адзін момант, у лепшым выпадку, давалі суткі на зборы, часам дазвалялі ўзяць нейкую жывёлу, а маглі і проста забраць адразу ўсю сям’ю.

Гісторык тлумачыць, што дакументы аб раскулачванні калі і былі ў сельсаветах, як правіла, захоўваліся не доўга. Асноўныя ж паперы заводзіліся ўжо непасрэдна на месцах высылкі.

Прышчэпка ад сталінізму

Продкаў Змітра рэпрэсавалі па двух лініях. Сваякі па дзедавай лініі, колішнія ўладальнікі маёнтка Дразды пад Мінскам, дзе цяпер размяшчаюцца элітныя катэджы беларускіх чыноўнікаў, вярнуліся на радзіму. Бабуліны продкі з Любаншчыны Мохарты аселі ў Свярдлоўску. Але апроч раскулачаных у родзе былі і расстраляныя. Пра гэтую катэгорыю людзей у Беларусі знайсці інфармацыю яшчэ складаней.

– Гэта абсалютна няправільная і незаконная сітуацыя – тое, што мы мусім хадзіць на паклон у архівы і прасіць справы, якім ужо больш за 75 год і якія паводле закона “Аб архіўнай дзейнасці” ўжо не з’яўляюцца сакрэтнымі. Іх даўно пара перадаць у агульнадаступныя архівы, дзе кожны мае права іх паглядзець, незалежна ад таго, сваяк ты рэпрэсаванаму ці не. Дакументы, якія ляжаць у нашым архіве КДБ, даўно рассакрэчаны, гэта проста нежаданне дапусціць грамадскасць да спраў, – мяркуе Зміцер Дрозд.

Гісторык дамогся рэабілітацыі ўсіх членаў сваёй сям’і. Пры гэтым ён заўважае, што, хоць пасля ХХ з’езду КПСС выходзілі пастановы аб рэабілітацыі, да сёй пары нерэабілітаваных людзей яшчэ вельмі шмат.

– Мы дакладна не ведаем і ніколі не даведаемся колькасць рэпрэсаваных, бо пакутвалі і іх сем’і. Таму мы можам казаць не толькі пра канкрэтныя рэпрэсіі, але і пра рэпрэсаванае грамадства. З гэтай прычыны я лічу, што сталінізму няма апраўдання. І калі я ўбачыў, што ў Беларусі і ў Расіі сталіністы сталі ўздымаць галовы, вырашыў стварыць школу пошуку рэпрэсаваных, бо самая лепшая прышчэпка ад сталінізму – веданне лёсу сваёй сям’і. Для мяне і маіх продкаў усё роўна, што Сталін прыняў краіну з бараной, а пакінуў з ядзернай бомбай, лепей бы краіна была з бараной, а яны засталіся б жывымі. Дасягнуць тэхнічнага прагрэсу можна было б без рэпрэсій.

“Рэпрэсіі зламалі хрыбет нашаму грамадству”

– Вялікім дасягненнем я лічу стварэнне адзінай пошукавай сістэмы рэпрэсаваных. Можна проста ўвесці прозвішча і атрымаць даведку пра чалавека. У сістэме сабрана ўся інфармацыя аб рэпрэсаваных, якую можна знайсці ў інтэрнэце – базы дадзеных “Мемарыяла”, “Адкрытага спісу”, “Радыё Свабода”, Леаніда Маракова і іншыя, але трэба ўлічваць, што ў сеціве ёсць хіба 10% звестак, трэба яшчэ працаваць і алічбоўваць іх.

Апроч збору разрозненай інфармацыі ў адзін рэсурс, архівіст арганізаваў практычныя заняткі, дзе вучыць людзей працаваць з архівамі і ўзаемадзейнічаць з органамі, якія захоўваюць звесткі аб рэпрэсаваных. Пакуль у школу пошука рэпрэсаваных прыходзяць некалькі дзясяткаў чалавек. Зміцер кажа, што не даваў вялікай рэкламы праекту, ды і адзін проста не пацягне большую колькасць зацікаўленых, бо для многіх ён сам піша заявы і звароты ў розныя інстанцыі. Хоць, прызнаецца, з часам спадзяецца пашырыць дзейнасць школы. На занятках прысутнічаюць як навічкі, так і эксперты, што дазваляе больш плённа камунікаваць. Пакуль што большасць наведвальнікаў школы знаходзяцца на стадыі перапіскі з рознымі органамі, і казаць пра нейкія канкрэтныя вынікі заняткаў яшчэ рана.

– На атрыманне нейкай даведкі могуць сыйсці месяцы, бо наша сістэма працуе паводле прынцыпа адфутбольвання. Пішаш адно пытанне, а атрымліваеш зусім іншы адказ не па сутнасці. Я думаю, яны выдатна разумеюць, пра што іх просяць, але людзей не хочуць дапускаць да інфармацыі. Павінен быць ціск і інтарэс да тэмы з боку грамадства, бо наша сістэма з’яўляецца спадкаемцай савецкай сістэмы і не хоча не толькі пакаяцца, але і абнародаваць інфармацыю. Сітуацыя памянялася ў тым плане, што справы, якія былі адкрытымі ў 1990-х гадах, зніклі ці чамусьці сталі засакрэчанымі.

Насамрэч наша грамадства даволі пасіўнае, і вельмі цяжка запаліць людзей проста прагай справядлівасці. Калі б сказалі, што людзям пачнуць вяртаць забраную маёмасць, тады была б большая цікавасць.

Па словах гісторыка, сітуацыя з архівамі ў горшы бок мяняецца не толькі ў Беларусі, але і ў Расіі, дзе яны былі значна больш адкрытымі, чым у нас.

– Сталінізм уздымае галаву, цяпер гэта расійская ідэалогія. На жаль, сучаснае расійскае і беларускае грамадства зацікаўлена ў апраўданні таталітарнай і аўтарытарнай сістэм праўлення. У людзях вельмі лёгка будзіць нізкія пачуцці, асабліва калі граць на страху, – зазначае Зміцер Дрозд.– Ужо прайшло больш за 70 год, а сястра майго дзеда да сёй пары кажа мне: “Не трэба гэтым займацца, не лезь”. Рэпрэсіі зламалі хрыбет нашаму грамадству.

У любым выпадку, нельга бясконца хаваць дакументы, праз 5 – 10 год мы да гэтага вернемся і абавязкова пройдзем дэсаветызацыю і дэкамунізацыю.

Другие новости раздела «Общество»

У здания суда в Гомеле прошел стихийный митинг против декрета «о тунеядцах»
У здания суда в Гомеле прошел стихийный митинг против декрета «о тунеядцах»
Противники декрета № 3 «о тунеядцах» пришли на судебное заседание, чтобы поддержать жителя Гомеля Александра Семенова, который подал первый в Беларуси иск против налоговой инспекции.
Беларусы змогуць ездзіць без візы ў Аргентыну
Беларусы змогуць ездзіць без візы ў Аргентыну
На чарзе яшчэ шэраг краінаў — ад Аману да Філіпінаў.
Актывісты заклікаюць усіх неабыякавых на вахту ў Курапаты
Актывісты заклікаюць усіх неабыякавых на вахту ў Курапаты
Прадстаўнікі грамадскіх і палітычных арганізацый абмеркавалі план дзеянняў па супрацьстаянні пабудове бізнес-цэнтра ля Курапат.
У Беларусь ідзе вясна: на гэтым тыдні будзе да +10
У Беларусь ідзе вясна: на гэтым тыдні будзе да +10
У бліжэйшыя дні ў Беларусі пацяплее. Сіноптыкі кажуць, што надвор'е, якое ўсталёўваецца на нашай тэрыторыі, характэрнае для сакавіка.
Опрос: 65% беларусов за союз с Россией, 19% — за вступление в Евросоюз
Опрос: 65% беларусов за союз с Россией, 19% — за вступление в Евросоюз
Выбирая союз, в котором лучше быть Беларуси, большинство по-прежнему предпочитает интеграцию с Россией вступлению в ЕС.
Бесплатные уроки мышления
Бесплатные уроки мышления
Летучий университет запустил дистанционную платформу в пилотном режиме.
Дашкевіч пра ноч у Курапатах: «Тут фактычна будаўнікі-амапаўцы»
Дашкевіч пра ноч у Курапатах: «Тут фактычна будаўнікі-амапаўцы»
Актывісты, якія раніцай 20 лютага распачалі варту на будоўлі ​ на поўначы Мінска, выстаялі ноч.
Міхась Жызнеўскі пасмяротна стане грамадзянінам Украіны
Міхась Жызнеўскі пасмяротна стане грамадзянінам Украіны
20 лютага бацькі беларуса Міхася Жызнеўскага, які загінуў на Майдане ў Кіеве, падпісалі за сына неабходныя дакументы на атрыманне ім грамадзянства Украіны. Пасмяротна.
Сегодня в Беларуси объявлен оранжевый уровень опасности
Сегодня в Беларуси объявлен оранжевый уровень опасности
Причина - сильный ветер, сообщили в Республиканском центре по гидрометеорологии, контролю радиоактивного загрязнения и мониторингу окружающей среды.
Валянціна Кірылава: Мы імкнемся стварыць прастору Віцебска і передаць каштоўнасці спадчыны УНОВІСа
Гомельчанина, который судится с налоговой из-за декрета о тунеядстве, освободили от налога
Гомельчанина, который судится с налоговой из-за декрета о тунеядстве, освободили от налога
Александр Семенов, который подал иск в суд на налоговую инспекцию, отправившую ему «письмо счастья» освобожден от уплаты сбора.
На апошні дзень сплаты збору легалізаваліся толькі 10% «дармаедаў»
На апошні дзень сплаты збору легалізаваліся толькі 10% «дармаедаў»
Сёння заканчваецца тэрмін выплаты збору для грамадзян, якія ў 2015 годзе не працавалі і не ўдзельнічалі ў фінансаванні дзяржаўных выдаткаў.
Саюз беларускіх пісьменнікаў і ПЭН-цэнтр прыраўнялі да дармаедаў
Саюз беларускіх пісьменнікаў і ПЭН-цэнтр прыраўнялі да дармаедаў
Саюз беларускіх пісьменнікаў і беларускі ПЭН-цэнтр нечакана не ўвайшлі ў лік 13 творчых саюзаў, вызначаных Міністэрствам культуры.
ГПК: Въезд в Беларусь по документам ДНР и ЛНР сейчас невозможен
ГПК: Въезд в Беларусь по документам ДНР и ЛНР сейчас невозможен
Жители Донбасса могут въезжать в Беларусь по украинским паспортам.
В Беларуси уже побывало больше 1000 безвизовых туристов
В Беларуси уже побывало больше 1000 безвизовых туристов
Число иностранцев, посетивших Беларусь по безвизовому режиму, превысило 1 тыс., сообщил официальный представитель Госпогранкомитета Антон Бычковский.
У аўторак у Мінску і Магілёве пройдзе Вялікая беларуская дыктоўка
У аўторак у Мінску і Магілёве пройдзе Вялікая беларуская дыктоўка
21 лютага, у міжнародны Дзень роднай мовы і культуры, універсітэты возьмуць удзел у Вялікай беларускай дыктоўцы.
Очереди на беларусских границах увеличились
Очереди на беларусских границах увеличились
Выезда в Литву ожидают более 450 фур, на границе с Польшей в пункте пропуска "Брест" собралось 80 легковушек.
Начинается суд над подростком, напавшим на людей в ТЦ "Европа" с бензопилой
Начинается суд над подростком, напавшим на людей в ТЦ "Европа" с бензопилой
18-летнего Влада экспертиза признала вменяемым, он отдавал отчет своим действиям в момент трагедии 8 октября, когда от рук молодого человека погибла 43-летняя женщина, еще две пострадали.
Ля Курапатаў паставілі намёт для пратэстоўцаў — будзе кругласутачная вахта (ФОТА)
Ля Курапатаў паставілі намёт для пратэстоўцаў — будзе кругласутачная вахта (ФОТА)
На поўначы Мінска зранку 20 лютага актывісты праводзяць пратэст супраць высечкі дрэваў і пачатку будаўніцтва офісанага цэнтру за некалькі дзясяткаў метраў ад месца пахавання ахвяр рэпрэсій.
БТ аб пратэстах беларусаў:  «Дзяржава шмат не патрабуе. Усяго 20 базавых на год»
БТ аб пратэстах беларусаў: «Дзяржава шмат не патрабуе. Усяго 20 базавых на год»
У праграме «Галоўны эфір» на «Беларусь-1» былі згаданыя пратэсты за адмену Дэкрэта №3. Сюжэт Юрыя Пракапова называўся «Марш супраць справядлівасці».
Владимир Мацкевич: Беларусско-украинские отношения нужно институализировать заново

"Кейс Жадана" продемонстрировал, что у Беларуси фактически нет четкой доктрины — ни внутриполитической, ни внешнеполитической.

Обострение дружбы: чем закончится конфликт Беларуси и России?

Текущий конфликт между Беларусью и Россией может развиваться как по жесткому, так и по мягкому варианту. Какой из них наиболее вероятен?

Бесплатные уроки мышления

Летучий университет запустил дистанционную платформу в пилотном режиме.

Меморандум идеалиста

Я идеалист. Это значит — я убежден, что идеи правят миром, определяют жизнь и деятельность людей.