Среда 20 сентября 2017 года | 01:33
  • бел / рус
  • eng

Зміцер Дрозд: Сталінізм уздымае галаву, але дэкамунізацыя непазбежная

07.01.2017  |  Общество   |  Яўгенія Бурштын, ЕўраБеларусь,  
Зміцер Дрозд: Сталінізм уздымае галаву, але дэкамунізацыя непазбежная kyky.org

Знайсці звесткі пра рэпрэсаваных у Беларусі – яшчэ той квэст. Іх не жадаюць апублічваць, хоць тэрмін даўнасці даўно сыйшоў. Тым не менш, толькі ведаючы лёс продкаў, можна змяніць будучыню.

“Напісаў 20 лістоў і атрымаў адзін адказ”

Пошукам інфармацыі пра рэпрэсаваных сваякоў гісторык-архівіст Зміцер Дрозд займаецца ўжо 10 год, а напрыканцы мінулага года стварыў адзіную пошукавую сістэму рэпрэсаваных і распачаў заняткі для ўсіх ахвотных, прывсечаныя гэтай тэме. Служба інфармацыі "ЕўраБеларусі" пагутарыла з даследчыкам пра тое, як можна знайсці патрэбную інфармацыю ва ўмовах закрытасці беларускіх ведамасных архіваў.

– У сям’і заўжды казалі, што ў нас былі рэпрэсаваныя, – расказвае суразмоўца, адкуль узнікла жаданне даведацца пра лёс родных. – Казалі пра Салаўкі. Я пачаў пошук – напісаў 20 лістоў у розныя інфармацыйныя цэнтры Расіі, і атрымаў адзін адказ аб тым, што продкі былі сасланыя ў Архангельскую вобласць.

Па словах Змітра, у Беларусі вельмі складана знайсці інфармацыю аб раскулачаных, бо яе амаль няма.

– Людзей высылалі ў адміністрацыйным парадку. На сельсавет спускаўся план: з вас 10 кулакоў. І на месцы ўжо вырашалі, каго залічыць у кулакі. Прыходзілі і забіралі ў адзін момант, у лепшым выпадку, давалі суткі на зборы, часам дазвалялі ўзяць нейкую жывёлу, а маглі і проста забраць адразу ўсю сям’ю.

Гісторык тлумачыць, што дакументы аб раскулачванні калі і былі ў сельсаветах, як правіла, захоўваліся не доўга. Асноўныя ж паперы заводзіліся ўжо непасрэдна на месцах высылкі.

Прышчэпка ад сталінізму

Продкаў Змітра рэпрэсавалі па двух лініях. Сваякі па дзедавай лініі, колішнія ўладальнікі маёнтка Дразды пад Мінскам, дзе цяпер размяшчаюцца элітныя катэджы беларускіх чыноўнікаў, вярнуліся на радзіму. Бабуліны продкі з Любаншчыны Мохарты аселі ў Свярдлоўску. Але апроч раскулачаных у родзе былі і расстраляныя. Пра гэтую катэгорыю людзей у Беларусі знайсці інфармацыю яшчэ складаней.

– Гэта абсалютна няправільная і незаконная сітуацыя – тое, што мы мусім хадзіць на паклон у архівы і прасіць справы, якім ужо больш за 75 год і якія паводле закона “Аб архіўнай дзейнасці” ўжо не з’яўляюцца сакрэтнымі. Іх даўно пара перадаць у агульнадаступныя архівы, дзе кожны мае права іх паглядзець, незалежна ад таго, сваяк ты рэпрэсаванаму ці не. Дакументы, якія ляжаць у нашым архіве КДБ, даўно рассакрэчаны, гэта проста нежаданне дапусціць грамадскасць да спраў, – мяркуе Зміцер Дрозд.

Гісторык дамогся рэабілітацыі ўсіх членаў сваёй сям’і. Пры гэтым ён заўважае, што, хоць пасля ХХ з’езду КПСС выходзілі пастановы аб рэабілітацыі, да сёй пары нерэабілітаваных людзей яшчэ вельмі шмат.

– Мы дакладна не ведаем і ніколі не даведаемся колькасць рэпрэсаваных, бо пакутвалі і іх сем’і. Таму мы можам казаць не толькі пра канкрэтныя рэпрэсіі, але і пра рэпрэсаванае грамадства. З гэтай прычыны я лічу, што сталінізму няма апраўдання. І калі я ўбачыў, што ў Беларусі і ў Расіі сталіністы сталі ўздымаць галовы, вырашыў стварыць школу пошуку рэпрэсаваных, бо самая лепшая прышчэпка ад сталінізму – веданне лёсу сваёй сям’і. Для мяне і маіх продкаў усё роўна, што Сталін прыняў краіну з бараной, а пакінуў з ядзернай бомбай, лепей бы краіна была з бараной, а яны засталіся б жывымі. Дасягнуць тэхнічнага прагрэсу можна было б без рэпрэсій.

“Рэпрэсіі зламалі хрыбет нашаму грамадству”

– Вялікім дасягненнем я лічу стварэнне адзінай пошукавай сістэмы рэпрэсаваных. Можна проста ўвесці прозвішча і атрымаць даведку пра чалавека. У сістэме сабрана ўся інфармацыя аб рэпрэсаваных, якую можна знайсці ў інтэрнэце – базы дадзеных “Мемарыяла”, “Адкрытага спісу”, “Радыё Свабода”, Леаніда Маракова і іншыя, але трэба ўлічваць, што ў сеціве ёсць хіба 10% звестак, трэба яшчэ працаваць і алічбоўваць іх.

Апроч збору разрозненай інфармацыі ў адзін рэсурс, архівіст арганізаваў практычныя заняткі, дзе вучыць людзей працаваць з архівамі і ўзаемадзейнічаць з органамі, якія захоўваюць звесткі аб рэпрэсаваных. Пакуль у школу пошука рэпрэсаваных прыходзяць некалькі дзясяткаў чалавек. Зміцер кажа, што не даваў вялікай рэкламы праекту, ды і адзін проста не пацягне большую колькасць зацікаўленых, бо для многіх ён сам піша заявы і звароты ў розныя інстанцыі. Хоць, прызнаецца, з часам спадзяецца пашырыць дзейнасць школы. На занятках прысутнічаюць як навічкі, так і эксперты, што дазваляе больш плённа камунікаваць. Пакуль што большасць наведвальнікаў школы знаходзяцца на стадыі перапіскі з рознымі органамі, і казаць пра нейкія канкрэтныя вынікі заняткаў яшчэ рана.

– На атрыманне нейкай даведкі могуць сыйсці месяцы, бо наша сістэма працуе паводле прынцыпа адфутбольвання. Пішаш адно пытанне, а атрымліваеш зусім іншы адказ не па сутнасці. Я думаю, яны выдатна разумеюць, пра што іх просяць, але людзей не хочуць дапускаць да інфармацыі. Павінен быць ціск і інтарэс да тэмы з боку грамадства, бо наша сістэма з’яўляецца спадкаемцай савецкай сістэмы і не хоча не толькі пакаяцца, але і абнародаваць інфармацыю. Сітуацыя памянялася ў тым плане, што справы, якія былі адкрытымі ў 1990-х гадах, зніклі ці чамусьці сталі засакрэчанымі.

Насамрэч наша грамадства даволі пасіўнае, і вельмі цяжка запаліць людзей проста прагай справядлівасці. Калі б сказалі, што людзям пачнуць вяртаць забраную маёмасць, тады была б большая цікавасць.

Па словах гісторыка, сітуацыя з архівамі ў горшы бок мяняецца не толькі ў Беларусі, але і ў Расіі, дзе яны былі значна больш адкрытымі, чым у нас.

– Сталінізм уздымае галаву, цяпер гэта расійская ідэалогія. На жаль, сучаснае расійскае і беларускае грамадства зацікаўлена ў апраўданні таталітарнай і аўтарытарнай сістэм праўлення. У людзях вельмі лёгка будзіць нізкія пачуцці, асабліва калі граць на страху, – зазначае Зміцер Дрозд.– Ужо прайшло больш за 70 год, а сястра майго дзеда да сёй пары кажа мне: “Не трэба гэтым займацца, не лезь”. Рэпрэсіі зламалі хрыбет нашаму грамадству.

У любым выпадку, нельга бясконца хаваць дакументы, праз 5 – 10 год мы да гэтага вернемся і абавязкова пройдзем дэсаветызацыю і дэкамунізацыю.

Другие новости раздела «Общество»

Кангрэс даследчыкаў Беларусі: было няпроста, але форум удаўся (Фота)
Кангрэс даследчыкаў Беларусі: было няпроста, але форум удаўся (Фота)
Вялікае мерапрыемства ў Варшаве ўдалося правесці за сціплыя сродкі, сярод новых сталіц Кангрэса разглядаюцца Вільня, Беласток і Мінск.
Администрация Советского района Минска отказалась от намерений лишить жилья Сергея Дроздовского
Администрация Советского района Минска отказалась от намерений лишить жилья Сергея Дроздовского
Непростая ситуация, сложившаяся с проживанием инвалида-колясочника в общежитии, разрешилась в его пользу.
Абвешчаныя новыя пераможцы Прэміі Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі (Фота)
Абвешчаныя новыя пераможцы Прэміі Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі (Фота)
Урачыстая цырымонія надання прэміі адбылася ўвечары 16 верасня ў варшаўскім Палацы Сташыца, дзе месціцца Польская акадэмія навук.
У Варшаве праходзіць VII Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі (Відэа)
У Варшаве праходзіць VII Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі (Відэа)
15 верасня ў Варшаве распачаў працу ўжо сёмы па ліку Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі. Галоўная акадэмічная падзея года будзе доўжыцца тры дні і завершыцца ў нядзелю, 17 верасня.
"Дзень Іншага горада" ў Лятучым універсітэце (Фота)
"Дзень Іншага горада" ў Лятучым універсітэце (Фота)
9 верасня ў мінскай крэатыўнай прасторы "ЦЭХ" адбыўся сваеасаблівы "выпускны" Школы "Гарадскія грамадскія прасторы: устойлівае развіццё".
Стрым-праграма "Гарызонт падзей: Даследаванне даследчыкаў" — з Андрэем Казакевічам (Відэа)
Стрым-праграма "Гарызонт падзей: Даследаванне даследчыкаў" — з Андрэем Казакевічам (Відэа)
Хто, як і навошта вывучае Беларусь, і ці патрэбна гэта беларусам?
Сяргей Драздоўскі: Мяне высяляюць за маю актыўнасць
Сяргей Драздоўскі: Мяне высяляюць за маю актыўнасць
Сёння ў Савецкім судзе Мінска пачнецца працэс, дзе юрыст будзе адстойваць сваё права на дах над галавой.
У Беларусі пройдзе сем незалежных кінафестываляў
У Беларусі пройдзе сем незалежных кінафестываляў
Цягам апошніх гадоў адбыўся сапраўдны выбух незалежнага кіно. Што рабіць з такой колькасцю кінападзей і чым яны будуць адрознівацца?
Уладзімір Мацкевіч: Драйв вакол Вейшнорыі не сведчыць пра наяўнасць сепаратызму (Аўдыё)
Уладзімір Мацкевіч: Драйв вакол Вейшнорыі не сведчыць пра наяўнасць сепаратызму (Аўдыё)
Філосаф і метадолаг Уладзімір Мацкевіч у эфіры Беларускага Радыё Рацыя пракаментаваў феномен папулярнасці ў беларусаў апошнімі днямі віртуальнай дзяржавы — Вейшнорыі.
Электронный бюллетень Центра правовой трансформации "LawtrendMonitor", # 8, 2017
Электронный бюллетень Центра правовой трансформации "LawtrendMonitor", # 8, 2017
Центр правовой трансформации (Lawtrend) представляет выпуск Электронного бюллетеня LawtrendMonitor, # 8, 2017.
"Ставяцца, як да свойскай жывёлы", — інваліда-вазочніка Сяргея Драздоўскага высяляюць з інтэрната
"Ставяцца, як да свойскай жывёлы", — інваліда-вазочніка Сяргея Драздоўскага высяляюць з інтэрната
Суд на пазоў з боку ЖЭС аб высяленні Сяргея Драздоўскага прызначаны на 11 верасня.
Аксана Шэлест: Нябожчыкаў трэба хаваць — дэсаветызацыя павінна быць скончана
Аксана Шэлест: Нябожчыкаў трэба хаваць — дэсаветызацыя павінна быць скончана
Як ні дзіўна, СССР нікуды не знік: партрэт "новага савецкага" беларуса — малады гараджанін з вышэйшай адукацыяй.
Андрэй Казакевіч: Кангрэс даследчыкаў Беларусі аб’яднае рэвалюцыю 1917 года і Біблію Скарыны
Андрэй Казакевіч: Кангрэс даследчыкаў Беларусі аб’яднае рэвалюцыю 1917 года і Біблію Скарыны
Будуць закранацца і актуальныя тэмы, у прыватнасці, пытанні бяспекі ў рэгіёне, асабліва ў кантэксце вучэнняў “Захад-2017”.
Нельга ставіць помнік у Курапатах, не назваўшы імёны рэпрэсаваных (ФОТА)
Нельга ставіць помнік у Курапатах, не назваўшы імёны рэпрэсаваных (ФОТА)
Учора, напярэдадні Еўрапейскага Дня Памяці ахвяр сталінізму і нацызму, грамадскасць у Мінску запатрабавала адкрыць праўду пра сталінскія рэпрэсіі.
Што выратуе фінансавую ўстойлівасць грамадскіх арганізацый Беларусі?
Што выратуе фінансавую ўстойлівасць грамадскіх арганізацый Беларусі?
Тое, чаго ў нас пакуль няма: свабода, кансалідацыя і адсутнасць інэрцыі з боку саміх некамерцыйных структур.
Беларусские меценаты: кто, сколько и на что жертвует через краудфандинг
Беларусские меценаты: кто, сколько и на что жертвует через краудфандинг
До 200 человек в день дают деньги на чужие идеи и проекты. Самый большой платеж ― 8200 рублей. Это статистика краудфандинговой платформы Talaka.by.
Беларусь на апошнім месцы па ўстойлівасці грамадскіх арганізацый
Беларусь на апошнім месцы па ўстойлівасці грамадскіх арганізацый
Пры гэтым для нашай краіны гэта, хоць нязначны, але прагрэс. Аднак ці на самай справе беларускім НДА стала лягчэй дыхаць?
Директор Lawtrend Ольга Смолянко обсудила в налоговом ведомстве проблему ликвидации НКО
Директор Lawtrend Ольга Смолянко обсудила в налоговом ведомстве проблему ликвидации НКО
8 августа состоялась встреча директора Центра правовой трансформации (Lawtrend) Ольги Смолянко с замминистра по налогам и сборам Эллой Селицкой, курирующей вопросы налогообложения юридических лиц.
В Минске отпразднуют День независимости Украины
В Минске отпразднуют День независимости Украины
Праздник украинской культуры, приуроченный к 26-й годовщине независимости Украины, пройдет 20 августа на территории Верхнего города.
Владимир Мацкевич: Природа режима не меняется — профсоюзы не первые и не последние
Владимир Мацкевич: Природа режима не меняется — профсоюзы не первые и не последние
В случае с обысками и арестами в независимых профсоюзах пока можно рассматривать две версии — некомпетентность правоохранительных органов и злой умысел в отношении наиболее сильных организаций.
«Повестка 50»: от антисолидарности к взаимодействию

Что мешает формировать локальные повестки по реализации прав людей с инвалидностью в беларусских городах: недостаток ресурсов или традиционализм и «антисолидарность» местных сообществ?

Взгляд беларусских правозащитников на правозащитную деятельность и вопросы сотрудничества

Представляем отчет по результатам исследования сектора правозащитных организаций и инициатив Беларуси.

Гражданское общество в Беларуси — вещь в себе

Имеющихся организаций "третьего сектора" крайне мало для такой страны, как Беларусь.