Четверг 25 апреля 2019 года | 04:04
  • бел / рус
  • eng

Чаму Беларусь — не Казахстан

23.03.2019  |  Политика   |  Генадзь Кеснер, "Новы Час",  
Чаму Беларусь — не Казахстан

Паводзіны аўтарытарных кіраўнікоў у краінах на постсавецкай прасторы часта могуць быць непрадказальнымі нават для іх "калег па цэху".

"Перадача ўлады" ў Казахстане стала не вельмі прыемным сюрпрызам для візаві цэнтральнаазіяцкага палітычнага мастадонта ў некаторых дзяржавах былой савецкай імперыі.

Апошнія некалькі дзён адной з галоўных падзей, якая шырока абмяркоўваецца ў інфармацыйнай прасторы, у тым ліку, і Беларусі, з’яўляецца "адстаўка" Нурсултана Назарбаева з пасады прэзідэнта Казахстана, перайменаванне сталіцы краіны Астаны ў Нур-Султан і буйных вуліц гарадоў у імя першага кіраўніка.

У медыяпрасторы маюць месца і сур’ёзныя разважанні экспертаў, навошта "дарагі Абішавіч" гэта зрабіў, і востры сцёб у сацыяльных сетках, дзе кпяць не толькі з "Елбасы", але і з іншых яго замежных калег, якія яшчэ пакуль займаюць вышэйшыя кіроўныя пасады ў сваіх вотчынах.

Афіцыйны беларускі лідар Аляксандр Лукашэнка ўжо выказаў шкадаванне з нагоды таго, што "ягоны сябра" пакінуў пасаду прэзідэнта Казахстана. А расійскі правадыр Уладзімір Пуцін засведчыў асцярожнае спадзяванне на "захаванне пераемнасці" "новам палітычным кіраўніцтвам" "братэрскае краіны".

Лукашэнка не будзе дзяліцца ўладай

Але вернемся да нашай краіны і Казахстана, дакладней, да іх кіроўных ладаў. Што ў іх агульнага і чым яны розняцца? Як адзначае ў інтэрв’ю "Новаму Часу" палітолаг Валерый Карбалевіч, створаныя Аляксандрам Лукашэнкам і Нурсултанам Назарбаевым сістэмы маюць адрозненні ў гістарычных традыцыях, паколькі ў Беларусі кіраўнік дзяржавы з’яўляецца толькі прэзідэнтам, а вось Назарбаеў у Казахстане мае тытул "Елбасы" — бацька нацыі, нацыянальны лідар. Гэта дае яму дадатковае апірышча легітымнасці.

"Тэарэтычна, прэзідэнту можна абвясціць імпічмент, але як можна абвясціць імпічмент "бацьку нацыі" і "нацыянальнаму лідару"? Гэта абсалютна нелагічна. Таму ўлада ў Казахстане была больш сакральная, нашмат больш легітымаваная ў плане фармавання культу. У гэтым сэнсе, такога культу Лукашэнкі мы не бачым, помнікі яму пакуль што не будуюць, гарады і вуліцы ў ягоны гонар не пераназываюць. Толькі вісяць партрэты ў кабінетах і ў дзяржаўных установах", — адзначае суразмоўца.

У той жа час, кажа Валерый Карбалевіч, ёсць і пэўныя падабенствы ў аўтарытарных рэжымах, дзе няма механізмаў змяняльнасці ўладаў, прычым гэтыя ўлады персаналіцкія, калі кіраўнік дзяржавы — аднаасобны лідар.

"У Казахстане пытанне ў тым, каб улада спакваля пераходзіла да нейкіх іншых палітычных фігур, бо Назарбаеў нібыта сышоў, але ён і не сышоў. Пасада кіраўніка Рады бяспекі, якую ён зараз стаў займаць, па сваіх паўнамоцтвах не менш значная за пасаду прэзідэнта, а можа, нават і больш. Назарбаеў не столькі сышоў, колькі стаў часткова дзяліць сваю дагэтуль абсалютную ўладу з іншымі інстытутамі і людзьмі", — адзначае аналітык.

Калі ж пераносіць гэтую сітуацыю на Беларусь, то, мяркуе ён, пытанне палягае ў тым, ці гатовы Лукашэнка ў прынцыпе з кімсьці дзяліць сваю ўладу. "Калі падчас "Вялікай размовы" 1 сакавіка ён казаў, што трэба мяняць Канстытуцыю, каб больш паўнамоцтваў было ў парламента і ўрада, эксперты адразу прыйшлі да высновы, што Лукашэнка рыхтуе гэта не для сябе, але для пераемніка. Каб сам Лукашэнка дзяліў з кім-небудзь уладу, для мяне гэта выглядае нерэальна", — падкрэсліў Валерый Карбалевіч.

Узаемнае навучанне аўтарытарных рэжымаў

У сваю чаргу, кіраўнік Цэнтра еўрапейскай трансфармацыі Андрэй Ягораў адзначае, што ёсць "канцэпцыя ўзаемнага навучання аўтарытарных рэжымаў, яны сочаць адзін за адным, улічваюць як паспяховыя, так і непаспяховыя моманты перадачы ўлады". "Сам па сабе трансферт улады ў аўтарытарных рэжымах — дастаткова складаны момант, — лічыць палітолаг. — Сёння ў Беларусі пільна сочаць за тым, што адбываецца ў Казахстане. Якая мадэль можа быць выкарыстана ў Беларусі ў будучыні, залежаць ад таго, што будзе адбывацца надалей у Казахстане. Там зроблены толькі першы крок, а вось што будзе далей, не зусім зразумела".

Пакуль жа, дадае ён, у Беларусі не назіраецца аніякіх прыкмет таго, што перадача ўлады можа адбыцца ў блізкай перспектыве. "Адзіным падабенствам у дзвюх краінах ёсць тое, што Назарбаеў на пачатку 2017 года казаў пра развіццё парламенцкіх дэмакратычных механізмаў, і ў нас зараз кіраўнік дзяржавы загаварыў пра большую дэмакратызацыю Канстытуцыі, пашырэнне паўнамоцтваў нейкіх органаў. Але на гэтым падабенствы і завяршаюцца. Сітуацыя ў Беларусі і Казахстане розніцца і праз узрост дыктатараў, і праз кантроль над знешнепалітычнай сітуацыяй, і праз складаную сітуацыю ў звязку з абвастрэннем інтэграцыйных працэсаў і ціскам з боку Расіі", — канстатуе эксперт.

Палітолаг упэўнены, што сёння Беларусі трэба задумвацца не над тым, каб перадача ўлады тут прайшла на капыл Казахстану, але над тым, каб перайсці да нармальнага ладу кіравання, а не працягваць аўтарытарную агонію. Людзі пры ўладзе мусяць задумвацца, што будзе ў нашай краіне ў будучыні. "Калі ў Беларусі будзе нармальны пераход да дэмакратычнай сістэмы кіравання, то, найхутчэй, гэта можа адбыцца толькі праз альянс часткі кіроўных элітаў з нейкімі сіламі грамадзянскай супольнасці ці больш шрокай супольнасці нашай краіны. Таму я спадзяюся, што ў нас пры ўладзе ёсць нармальныя людзі", — падсумоўвае Андрэй Ягораў.

Падпісвайцеся на наш Telegram-канал "Думаць Беларусь": http://t.me/methodology_by!

Другие новости раздела «Политика»

Коммерсантъ: "Беларусский "Крымнаш" все ближе" (Аудио)
Коммерсантъ: "Беларусский "Крымнаш" все ближе" (Аудио)
Отношения России и Беларуси вновь обострились: Минск начал плановые работы на нефтепроводе "Дружба", в результате чего под вопросом оказался транзит российской нефти в Европу.
Что делать: три главных пункта
Что делать: три главных пункта
Что бы я ни писал, с кем бы ни разговаривал о положении дел в стране, везде слышу один и тот же вопрос в нескольких вариантах: "А что ты предлагаешь?", "Что делать?", "Есть ли у тебя стратегия?"
Письмо к Лукашенко: философ заявил об угрозе аннексии со стороны России
Письмо к Лукашенко: философ заявил об угрозе аннексии со стороны России
Философ Владимир Мацкевич объяснил в интервью Deutsche Welle, что побудило его написать резонансное письмо президенту Беларуси об угрозе со стороны России и почему он говорит о возможной аннексии.
Крыжы ў Курапатах, мініраванні крам — ад чаго адцягваюць нашу ўвагу? (Відэа і аўдыё)
Крыжы ў Курапатах, мініраванні крам — ад чаго адцягваюць нашу ўвагу? (Відэа і аўдыё)
Знос крыжоў у Курапатах, лжэмініраванне гандлёвых цэнтраў, пераслед незалежнага прафсаюза гарнякоў, вобшук у офісе “Белсат” і затрыманні актывістаў — усе гэтыя падзеі звязаныя.
Что мешает Беларуси отменить смертную казнь?
Что мешает Беларуси отменить смертную казнь?
В докладе Amnesty International за 2018 год отмечается, что число стран, применяющих до сих пор смертную казнь, с каждым годом уменьшается. Но Беларусь продолжает ее использовать.
Гражданину Александру Лукашенко от гражданина Владимира Мацкевича: открытое письмо
Гражданину Александру Лукашенко от гражданина Владимира Мацкевича: открытое письмо
Беларусский философ и методолог Владимир Мацкевич обратился к президенту Республики Беларусь Александру Лукашенко с открытым письмом, в котором предупреждает об угрозах, нависших над страной.
Война за память: чем властям Беларуси мешают кресты в Куропатах
Война за память: чем властям Беларуси мешают кресты в Куропатах
Инициируя благоустройство Куропат, власти Беларуси пытаются деполитизировать и лишить значения место захоронения жертв сталинских репрессий, говорят эксперты.
Уладзімір Мацкевіч: Сёння трэба, каб лідары думкі, у тым ліку Алексіевіч, самі выходзілі на Плошчу
Уладзімір Мацкевіч: Сёння трэба, каб лідары думкі, у тым ліку Алексіевіч, самі выходзілі на Плошчу
Як падзеі ў Курапатах звязаныя з прэзідэнцкімі выбарамі? Як улады імкнуцца дасягнуць поўнай пасіўнасці і абыякавасці грамадства? І як грамадства можа гэтаму супрацьстаяць?
Знішчэнне крыжоў у Курапатах — адкрытая адмова ўлады шанавання гісторыі і народнай памяці Беларусі
Знішчэнне крыжоў у Курапатах — адкрытая адмова ўлады шанавання гісторыі і народнай памяці Беларусі
4 красавіка 2019 года Беларуская нацыянальная платформа грамадзянскай супольнасці выказала сваю пазіцыю што да акту вандалізму з боку беларускіх уладаў ва ўрочышчы Курапаты.
С какими странами выгодно дружить Беларуси?
С какими странами выгодно дружить Беларуси?
Власти принимают участие в той или иной международной структуре, исходя, в первую очередь, из своих экономических интересов.
Архипелаг Беларусь: как преодолеть раскол в беларусском обществе
Архипелаг Беларусь: как преодолеть раскол в беларусском обществе
Чтобы объединиться, сторонам беларусского общества нужно перестать действовать на уничтожение друг друга.
Чаму Беларусь — не Казахстан
Чаму Беларусь — не Казахстан
Паводзіны аўтарытарных кіраўнікоў у краінах на постсавецкай прасторы часта могуць быць непрадказальнымі нават для іх "калег па цэху".
Отставка Назарбаева. Президент ушел, Елбасы остался
Отставка Назарбаева. Президент ушел, Елбасы остался
Беларусские новостные ленты и социальные сети взбудоражила новость об отставке президента Республики Казахстан Нурсултана Назарбаева.
Я говорю, ты говоришь, он/она говорит. Мы говорим? Мы — народ!
Я говорю, ты говоришь, он/она говорит. Мы говорим? Мы — народ!
Сейчас над страной нависла реальная угроза утраты независимости. Если мы ничего не сделаем и это произойдет, у нас на целый исторический период не будет возможности самим что-то решать в своей стране.
Владимир Мацкевич: В Беларуси диктатура доведена до полного волюнтаризма
Владимир Мацкевич: В Беларуси диктатура доведена до полного волюнтаризма
Минский горисполком отказал демократическим силам в проведении 24-го и 25-го марта на стадионе "Динамо" и возле Большого театра оперы и балета акций, посвященных 101-й годовщине БНР.
Шенген за 80 евро: что мешает Минску и Брюсселю снизить стоимость виз
Шенген за 80 евро: что мешает Минску и Брюсселю снизить стоимость виз
Беларусь может оказаться среди стран, для которых Евросоюз увеличит стоимость шенгенской визы. Что мешает Беларуси и ЕС заключить соглашение об упрощении визового режима?
СМІ абвесцілі аб прыняцці на ўзбраенне расійскіх шасі на базе "Платформы-О" (Відэа)
СМІ абвесцілі аб прыняцці на ўзбраенне расійскіх шасі на базе "Платформы-О" (Відэа)
На іх будуць усталяваныя ракетныя комплексы "Топаль-М" і "Ярс", якія могуць несці ядравыя зарады. Шасі распрацаваныя КамАЗам і вырабленыя на заводзе "Рэмдызель".
Андрей Егоров: Беларусь уклоняется от подписания соглашений с Евросоюзом
Андрей Егоров: Беларусь уклоняется от подписания соглашений с Евросоюзом
С завидной периодичностью вот уже который год беларусский МИД обещает "вот-вот" подписать договор об упрощении визового режима, который значительно упростил бы жизнь беларусам.
Беларусь не можа вызначыцца з новым кірункам міжнародных дачыненняў (Відэа)
Беларусь не можа вызначыцца з новым кірункам міжнародных дачыненняў (Відэа)
Ні дня без нарады ды публічнага разносу. Вось і ўчора Аляксандр Лукашэнка не прамінуў паразважаць на камеру, як нам жыць далей.
Молдова: хотели Лукашенко, а победил Плахотнюк (Видео)
Молдова: хотели Лукашенко, а победил Плахотнюк (Видео)
Как ни крути, но лучшего лидера, чем Александр Лукашенко, по крайней мере, на постсоветском пространстве, днем с огнем не сыскать.
Михаил Мацкевич: Как создать местную повестку и сделать ее инструментом решения проблем

Чтобы достичь изменений, нужно быть заинтересованными в них и перестать возлагать все надежды на государство.

Doing Crypto Index: первый проект FlyUni Labs

Представляем вашему вниманию Doing Crypto Index — первый проект лаборатории Летучего университета FlyUni Labs.

Коммерсантъ: "Беларусский "Крымнаш" все ближе" (Аудио)

Отношения России и Беларуси вновь обострились: Минск начал плановые работы на нефтепроводе "Дружба", в результате чего под вопросом оказался транзит российской нефти в Европу.

Что делать: три главных пункта

Что бы я ни писал, с кем бы ни разговаривал о положении дел в стране, везде слышу один и тот же вопрос в нескольких вариантах: "А что ты предлагаешь?", "Что делать?", "Есть ли у тебя стратегия?"