Вторник 18 декабря 2018 года | 19:12
  • бел / рус
  • eng

Ашмяны: Дыялог жыхароў і горада

01.10.2016  |  CHOICE-Беларусь: спадчына і сучаснасць   |  Аляксей Чубат,  
Ашмяны: Дыялог жыхароў і горада Фота Ігара Раханскага

Шматлікія войны, а хутчэй – розныя ідэалогіі, якія адна за адной прыходзілі ў Беларусь, моцна спляжылі наш культурны ландшафт.

Палякі зачынялі цэрквы – узводзілі касцёлы, рускія – рабілі наадварот. А Савецкі Саюз рушыў і тое, і другое. На першы погляд ад спадчыны – а цэрквы і касцёлы, зразумела, гэта толькі частка нашай багацейшай культуры – мала што засталося. Але гэта толькі, калі не звяртаць на яе ўвагу. Калі ж павярнуцца ў бок беларускіх культурных каштоўнасцей, прачытаць гісторыю любой вёскі ці гарадка – будзеш здзіўлены. Прычым настолькі, што захочацца распавесці яе іншым людзям.

Незвычайны спосаб такога расповеду прапанавала мастак-рэстаўратар Ганна Выгонная. Яна (аўтар шматлікіх праектаў па беларускай батлейцы, удзельніца міжнароднага праекта CHOICE) у сааўтарстве з рэжысёрам Таццянай Шылавай і аўтарам сцэнарыя Аляксеем Стрэльнікавым зладзілі тэатралізаванае прадстаўленне – “Зандажы і міражы Ашмян”. Хаця “зладзілі” – не самае дакладнае слова, бо без саміх гараджан, без гісторыі іх горада, увогуле – без самога невялічкага цэнтра Гарадзенскай вобласці спектакль бы не нарадзіўся. Але каманда культурных дзеячоў сваім досведам уключыла горад і жыхароў у дыялог, якога раней не было.

Для спектакля, якому далі адначасова спецыялізаваную і ўзнёслую назву – “Зандажы і міражы Ашмян” –  ствараўся адмысловы сцэнар. Спачатку ўдзельнікі праекта правялі шэраг размоў з жыхарамі горада, у тым ліку і ўраджэнцамі, якія жывуць далёка за мяжой. Грунтоўна азнаёміліся з даследваннем мясцовага краязнаўцы Чэслава Янкоўскага.

“Мы збіралі ўспаміны і некаторыя іх часткі друкавалі ў “Ашмянскім весніку” – раённай газеце,  – распавядае Ганна Выгонная Службе iнфармацыi “ЕўраБеларусі”. – І ведаеце, цікава было назіраць, калі людзі сталага веку па-рознаму памятаюць горад. Калі друкаваліся ўспаміны аднаго, другі чалавек адразу пачынаў пісаць абвяржэнне. Гэтыя пошукі праўды мы адлюстравалі і ў спектаклі. Але мне прыемна, што бліжэй да прэме’ры пачало прыходзіць разуменне: памяць можа быць розная, і розная яна мае права на існаванне”.

У спектаклі не было прафесійных актораў – усе гістарычныя ролі выконвалі самі гараджане. Гісторыю горада праз сябе прапусцілі і 10-гадовы дзіцёнак, і статны міліцыянер, і іншыя жыхары горада. З пачатку рэпетыцый “трупа” вырасла з 5-ці да 27-мі чалавек. Улічваючы тое, што сцэнар ствараўся з жыцця канкрэтных гараджан, дзе-нідзе яго прышлося падкарэктаваць. Бо хаця спектакль і быў зроблены як твор мастацтва, галоўную ролю ў ім ігралі канкрэтныя ашмянцы са сваімі жыццёвымі гісторыямі. І каштоўней было паказаць рэальнае жыццё канкрэтнага чалавека, а не прымушаць іграць зборнага, міфічнага ашмянца.

Каля паўтары сотні гледачоў сабраліся на прэм’еру. Разам з ашмянцамі былі мінчане, жыхары бліжэйшых раённых цэнтраў – Смаргоні, Вілейкі. Прыехала прадстаўнічая дэлегацыя з Брагіна. Калі казаць пра культурны рэгіянальны абмен – гэта быў менавіта ён. Настолькі ўсіх людзей захапіла ідэя прачытання гісторыі горада ягонымі жыхарамі. Дарэчы, мы можам бачыць цікавы феномен, калі адзін райцэнтр едзе на відовішча не ў Мінск, не ў абласны горад і не за мяжу, а ў нечым – да самога сябе.

Тэатралізаванае прадстаўленне храналагічна распавядае пра асноўныя перыяды Ашмян: вайну са шведамі, часы Станіслава Аўгуста Панятоўскага, вайну з французамі часоў Напалеона, Першую сусветную, савецкі час. Але ў суадносінах да гістарыяных перыядаў спекталь можна падзяліць на дзве асноўныя часткі: без жывых сведак і з жывымі сведкамі. Зразумела, сцэнар дасавецкіх Ашмян пісаўся толькі па пісьмовых крыніцах, хіба што часы “за Польшчай” – міжваенны перыяд” сталы рэспандэнт мог узгадаць. Гістарычныя ў класічным разуменні падзеі ігралі мясцовыя школьнікі.

А вось другая частка – а гэта апошнія амаль 70 год – была паказана і перажыта на сцэне сталымі ашмянцамі. Мужчыны і жанчыны перад- і пенсійнага ўзросту былі ў ролі камеа і даволі пранікнёна і каларытна ўспаміналі сваю маладосць: дзе стаяў той ці іншы дом, аптэка, дзе жылая пэўная пані. Яны ўспаміналі перад гледачамі гісторыю сваіх Ашмян, блыталіся ў фактах і было цяжка зразумець, ці яны сапраўды канструююць перад намі сваю мінуўшчыну, ці гэта такая рэжысёрская задума.

“Ашмянскі спектакль – адзін з этапаў доўгатэрміновага працэса пераасэнсавання адносін гараджан да сваёй “малой радзімы, – лічыць кіраўнік праектнага бюро Беларускага камітэту ICOMOS Ігар Раханскі, які прыклаў значныя высілкі, каб гэты праект адбыўся. – Спектакль – нібыта элемент музейнай экспазіцыі, якая выйшла з інтэр’ера мясцовага музея на гарадскую плошчу. Ён – непаўторны, спектакль нельга паставіць на канвеер і адправіць у пракат. Такі перфоманс можа быць у сваім выглядзе толькі адзін раз, таму што ў іншы раз, нават у Ашмянах, прымаць удзел будуць іншыя людзі і гучаць іншыя інтэрпрэтацыі”.

Неаспрэчным плюсам спектакля з’яляецца тое, што самі жыхары горада, а найперш – школьнікі, прапускаюць гісторыю праз сябе, пражываюць яе на сцэне ў канцэнтраваным выглядзе. Такі падыход – гэта і ўдалая форма адукацыі, і натуральнае заглыбленне ў гісторыю свайго краю і, нарэшце, любоў да сваёй зямлі.

Але хацелася б, каб спектакль даў моцны імпульс і ў будучыню горада. Падлеткі на сцэне прайгралі розныя ідэалогіі, мовы, культурныя парадыгмы, а з чым яны пойдуць далей? Ці патрэбна вучыць дзяцей гісторыі дзеля самой гісторыі, дзеля фактаў? Зразумела, што гэта мастацкі твор, але ў наш час пошуку і канструявання беларускай ідэнтычнасці хацелася б убачыць хаця б траекторыю адказу на гэта пытанне будучыні.  Пакуль жа мы акцэнтуемся толькі на “міражах” мінулага. 

Даведка “ЕўраБеларусі”: Міжнародны праэкт "CHOICE Cultural Heritage: Opportunity for Improving Civic Engagement" рэалізуецца Асацыяцыяй агенцтв мясцовай дэмакратыi ALDA (Францыя) сумесна з Міжнародным кансорцыумам "ЕўраБеларусь" (Лiтва).

Праект разгортваецца ў Беларусі, Украіне, Малдове і Арменіі ў межах праграмы ЕС "Усходняе партнёрства" пры iнфармацыйнай і кансультацыйнай падтрымцы арганiзацый-партнёраў:

  • Цэнтра культурнага менеджменту (Львоў, Украіна);
  • Нацыянальнага камітэта ICOM (Кішынёў, Малдова);
  • Адукацыйна-даследчага фонда Millennium (Ерэван, Арменiя);
  • Грамадскага аб’яднання "Цэнтр сацыяльных інавацый" (Мінск, Беларусь).

Беларуская частка праекта — "CHOICE-Беларусь: спадчына i сучаснасць" — грунтуецца на каштоўнасці культурнай спадчыны як рэсурсу для ўмацавання і развіцця сучаснай беларускай ідэнтычнасці і еўрапейскага цывілізацыйнага выбару Беларусі. Арганiзатары праекта маюць мэтай надаць імпульс пашырэнню разнастайнасці інавацыйных падыходаў і ініцыятыў па ўвядзенні культурнай спадчыны Беларусі ў сучаснае культурнае жыццё беларускага грамадства.

Другие новости раздела «CHOICE-Беларусь: спадчына і сучаснасць»

Разработана неформальная инструкция для заявителей на программу "Креативная Европа"
Разработана неформальная инструкция для заявителей на программу "Креативная Европа"
Команда консультантов проекта "Креативное Восточное партнерство" подготовила первую рабочую версию Неофициального руководства для потенциальных участников конкурса программы "Креативная Европа".
Как успешно заполнить грантовую заявку программы "Креативная Европа" и найти надежных партнеров
Как успешно заполнить грантовую заявку программы "Креативная Европа" и найти надежных партнеров
Эти и другие вопросы обсуждали партнеры проекта "Международное Восточное партнерство" во время рабочей встречи 13-16 сентября, состоявшейся в Ереване.
Валянціна Кірылава: Свет адчыняе ўсе дзверы на пароль “Шагал-Малевіч-Віцебск”
Валянціна Кірылава: Свет адчыняе ўсе дзверы на пароль “Шагал-Малевіч-Віцебск”
На конкурс гарадскіх рэкрэацыйных зон “Азбука-УНОВІС” у Віцебску падалі работы 36 чалавек. Роўна столькі, колькі было сяброў легендарнага мастацкага аб’яднання пачатку 20-х гг. мінулага стагоддзя.
Ида Шендерович: Место встречи жизни и смерти
Ида Шендерович: Место встречи жизни и смерти
Из архитектурного ландшафта Беларуси стремительно исчезают объекты материального наследия.
Захаваць спадчыну і стаць каштоўнымі адзін для аднаго (ФОТА)
Захаваць спадчыну і стаць каштоўнымі адзін для аднаго (ФОТА)
16 чэрвеня ў мінскай прасторы “Цэх” прадставілі вынікі працы Міжнароднай праграмы “CHOICE – Cultural Heritage – Opportunity for Civic Engagement”.
Оксана Гайко: Наш аудиогид по Бресту – памятник жертвам Холокоста
Оксана Гайко: Наш аудиогид по Бресту – памятник жертвам Холокоста
Центр Бреста теперь можно изучать с помощью аудио-гида Brest Stories Guide. Правда, пока одну из страниц города – антисемитизм и Холокост.
16 чэрвеня ў Мінску — дыскусія-прэзентацыя "Актуалізацыя культурнай спадчыны ў Беларусі"
16 чэрвеня ў Мінску — дыскусія-прэзентацыя "Актуалізацыя культурнай спадчыны ў Беларусі"
Міжнародная праграма CHOICE цягам двух гадоў працавала разам з некалькімі культурніцкімі праектамі, кожны з якіх меў мэтай надаць нашай нацыянальнай спадчыне новую форму існавання і ўжытку.
Ларыса Быцко: Спадчыну можна захаваць толькі разам
Ларыса Быцко: Спадчыну можна захаваць толькі разам
На прэм’еру батлейкі “Прытулак памяці” ў аграсядзібу “Стулы” Пружанскага раёна прыехала шмат людзей.
Міхал Анемпадыстаў прадставіў альбом, які прэзентуе беларускую культуру (ФОТА)
Міхал Анемпадыстаў прадставіў альбом, які прэзентуе беларускую культуру (ФОТА)
Наша недаследваная і непрынятая спадчына чакае нас вялікімі адкрыццямі. У гэтым можна пераканацца, гартаючы шыкоўнае выданне дызайнера Міхала Анемпадыстава “Колер Беларусі”, прэзентаванае ў Мінску.
Дзмітрый Сурскі: Мы павінны аддаць беларускаму плакату належнае
Дзмітрый Сурскі: Мы павінны аддаць беларускаму плакату належнае
У 1991 годзе на трыенале ў японскую Таяму мастакі і плакатысты Савецкага Саюза накіравалі 120 плакатаў . З іх для экспазіцыі міжнароднае журы адабрала толькі шаснаццаць.
30 траўня ў Мінску — прэзентацыя кнігі Міхала Анемпадыстава "Колер Беларусі"
30 траўня ў Мінску — прэзентацыя кнігі Міхала Анемпадыстава "Колер Беларусі"
У перадапошні дзень вясны адбудзецца доўгачаканая прэзентацыя кнігі мастака і дызайнера Міхала Анемпадыстава "Колер Беларусі".
Вольскі, Глобус і Акудовіч прэзентавалі дзіцячую кнігу пра мастацтва (ФОТА)
Вольскі, Глобус і Акудовіч прэзентавалі дзіцячую кнігу пра мастацтва (ФОТА)
Выданне прысвечана сямі беларускім мастакам ад Малевіча і Шагала да Цэслера і Вашкевіча і складаецца з ілюстрацый, біяграфій, казак, вершаў і гульняў.
Спадчына – гэта дзеяслоў. У Мінску падвялі вынікі працы праекта CHOICE
Спадчына – гэта дзеяслоў. У Мінску падвялі вынікі працы праекта CHOICE
Ці патрэбна Беларусі “грамадскае міністэрства культуры” і “ашмянская хартыя” па абыходжанні з гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі?
2 траўня ў Гродне — адкрыеццё выставы мастака і дызайнера Міхала Анемпадыстава "Колер Беларусі"
2 траўня ў Гродне — адкрыеццё выставы мастака і дызайнера Міхала Анемпадыстава "Колер Беларусі"
Цэнтр гарадскога жыцця #uCentry і арт-галерэя "Крыга" запрашаюць гарадзенцаў на ўнікальную выставу.
Відэазапіс анлайн-трансляцыі "Культурная спадчына і сучаснасць: фармаванне новай суб’ектнасці?"
Відэазапіс анлайн-трансляцыі "Культурная спадчына і сучаснасць: фармаванне новай суб’ектнасці?"
28 красавіка 2017 года ў Мінску адбылася адкрытая дыскусія на тэму: "Культурная спадчына і сучаснасць: фармаванне новай суб’ектнасці?" Глядзіце, калі ласка, відэазапіс анлайн-трансляцыі.
28 красавіка ў Мінску — дыскусія "Культурная спадчына і сучаснасць: фармаванне новай суб’ектнасці?"
28 красавіка ў Мінску — дыскусія "Культурная спадчына і сучаснасць: фармаванне новай суб’ектнасці?"
28 красавіка 2017 года ў мінскай крэатыўнай прасторы "ЦЭХ" адбудзецца адкрытая дыскусія на тэму: "Культурная спадчына і сучаснасць: фармаванне новай суб’ектнасці?".
18 красавіка ў Віцебску — адкрыццё выставы Міхала Анемпадыстава "Колер Беларусі" (Відэа)
18 красавіка ў Віцебску — адкрыццё выставы Міхала Анемпадыстава "Колер Беларусі" (Відэа)
18 красавіка 2017 года мастак і дызайнер Міхал Анемпадыстаў прадставіць сваю выставу "Колер Беларусі" ў Віцебску.
Беларусы глабальна не ўпэўненыя ні ў чым, таму і выбіраюць каларыстычную гаму “беж” (Відэа)
Беларусы глабальна не ўпэўненыя ні ў чым, таму і выбіраюць каларыстычную гаму “беж” (Відэа)
Колер – адзін са складнікаў культуры, якая вызначае тое, як мы жывем штодня, рэагуем на падзеі, прымаем рашэнні.
24 сакавіка ў Мінску — закрыццё выставы Міхала Анемпадыстава "Колеры Беларусі"
24 сакавіка ў Мінску — закрыццё выставы Міхала Анемпадыстава "Колеры Беларусі"
24 сакавіка, у пятніцу, Лятучы ўніверсітэт запрашае на закрыццё выставы Міхала Анемпадыстава "Колер Беларусі".
Міхал Анемпадыстаў: Хацелася б, каб людзі адчулі кайф ад вычытвання невярбальнай інфармацыі
Міхал Анемпадыстаў: Хацелася б, каб людзі адчулі кайф ад вычытвання невярбальнай інфармацыі
Як колер звязаны з культурнай традыцыяй і ці ўсялякае народнае мастацтва – традыцыйнае?
«Повестка 50» в Беларуси: от стратегий к воплощению

Участники кампании «Повестка 50» из пяти пилотных городов обсудили достижения в создании местных повесток по реализации Конвенции о правах людей с инвалидностью.

Гражданское общество Беларуси: актуальное состояние и условия развития (2015-2017)

Представляем вашему вниманию отчет по результатам комплексного исследования гражданского общества Беларуси за период 2015-2017 годов.

"Размова Мацкевіча" з Андрэем Ягоравым пра будучыню Беларусі (Відэа)

Якая наша бліжэйшая будучыня паміж Расіяй і Захадам, якія нашы перспектывы ў іншых сферах і што больш можа натхніць беларусаў — ВКЛ ці IT-тэхналогіі?

Татьяна Водолажская: Онлайн­ создает совершенно новую образовательную среду

Дистанционные программы стремительно набирают популярность. Как в таких условиях трансформировать работу университетов, чтобы сохранить их конкурентоспособность на рынке образовательных услуг?