Четверг 19 октября 2017 года | 21:16
  • бел / рус
  • eng

“Хочацца ўкленчыць і перахрысціцца”: у Мінску адкрылі выставу, прысвечаную рэпрэсаваным пісьменнікам

05.10.2017  |  Общество   |  Яўгенія Бурштын, ЕўраБеларусь,  
“Хочацца ўкленчыць і перахрысціцца”: у Мінску адкрылі выставу, прысвечаную рэпрэсаваным пісьменнікам Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі"

Янка Купала скрозь краты глядзіць наўпрост у вочы. Гэты выгляд закратаванага Песняра агаломшвае і пакрывае ўсё цела дробнымі дрыжыкамі.

Крыху адводзіш вочы і ў крывава-чырвоным водбліску бачыш цэлую пляяду ўкрыжаваных партрэтаў расстраляных у тую самую “чорную ноч”, якія таксама глядзяць наўпрост у вочы (а здаецца – у самае сэрца). Яны дабіваюць цябе.

Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі".

Гэта не кашмарны сон, а дэкарацыі выставы “Страчаныя абліччы”, прысвечанай рэпрэсаваным беларускім літаратарам, якая адкрылася ўчора ў Дзяржаўным літаратурным музеі Янкі Купалы. І гэта, бадай, самая моцная экспазіцыя, якую бачыў Мінск (калі не ўся Беларусь) за апошнія гады. Бо яна вяртае з небыцця імёны, якія дзесяцігоддзямі намагаліся сцерці з беларускай нацыянальнай памяці. Бадай, упершыню на дзяржаўным узроўні тэма рэпрэсій загучала так магутна.

Праект-мемарыял “Страчаныя абліччы” – вынік супрацоўніцтва Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы, Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры, Беларускага дзяржаўнага архіва-музея літаратуры і мастацтва, Нацыянальнага гістарычнага музея Беларусі, а таксама Беларускага музея Івана Луцкевіча ў Вільні. На выставе сабраныя ўнікальныя экспанаты. Сярод артэфактаў – асабістыя рэчы рэпрэсаваных пісьменнікаў, а таксама прадметы, знойдзеныя падчас раскопак у Курапатах.


Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі".

На адкрыццё выставы прыйшлі сын Змітрака Бядулі Яфім Плаўнік, унучка Сяргея Знаёмага Таццяна Навасельская, пляменніца Алеся Дудара Лідзія Малініна. Таксама на адкрыцці прысутнічала падчарка Браніслава Тарашкевіча і ўнучатая пляменніца рэдактара “Нашай Нівы” Аляксандра Уласава Ірына Ніжанкоўская, якая распавяла пра трагічны лёс дзядзькі.

– У 1939 годзе, пасля ўз’яднання краіны, ён казаў, што нарэшце зможа папрацаваць на карысць Беларусі. Ён паехаў у Маладзечна і прапанаваў свой досвед рэдактарскай працы. Яму сказалі: “Калі ласка, напішыце аўтабіяграфію”. І ў выніку яна стала для яго абвінаваўчай. Яго арыштавалі.


Ірына Ніжанкоўская. Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі".

Аўтар ідэі і куратар выставы, старшы навуковы супрацоўнік Купалаўскага музея Павел Каралёў правёў для наведвальнікаў экскурсію па экспазіцыі.

– Выстава прымеркаваная да 80-годдзя Вялікага тэрору. Тут прадстаўлены ўвесь працэс – падазрэнні, арышты, допыты, высылкі, расстрэлы, – зазначыў ён.

Экскурсія пачынаецца з лёсу Янкі Купалы. Хоць паэт не быў расстраляны (яго смерць усё яшчэ застаецца загадкай), але таксама зведаў рэпрэсіі. На прысвечаным Песняру стэндзе як адлюстраванне крывадушша бальшавіцкай улады разам з узнагародамі прадстаўлены пратаколы, напісаныя паэтам падчас допытаў у ДПУ. А таксама – нож, пры дапамозе якога, паводле легенды, Купала спрабаваў здзейсніць самагубства ў 1930 годзе.

Павел Каралёў. Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі".

Далей – вітрыны з асабістымі рэчамі пісьменнікаў. Кожны прадмет узрушвае і кранае да глыбіні душы. Ручнікі, вышытыя маці Максіма Гарэцкага і цёткай Міхася Чарота. Галінка верасу, засушаная Уладзімірам Дубоўкам, які зведаў не адну высылку і 10 год лагераў. Крыжыкі, якія вырабляў у зняволенні на Калыме Сяргей Новік-Пяюн, а таксама яго асабісты чамадан. Тканы пояс сасланага пралетарскага паэта Андрэя Александровіча. Унікальны і невядомы дагэтуль экспанат на выставу перадала пляменніца Алеся Дудара: збор твораў Янкі Купалы 1929 года з аўтографам “Алесю – Янка. 29.ІІІ.1932”. Ліст таго ж Дудара да маці з турмы “амерыканкі” з просьбай аб сустрэчы, якая так і не адбылася. Апроч таго – здымкі, паштоўкі, пратаколы, справы, абутак, гузікі, пенснэ, гільзы…

Галінка верасу, засушаная Уладзімірам Дубоўкам. Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі".

На фота - адзін і той жа чалавек, Уладзімір Дубоўка пасля лагеру і да яго. Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі".

Крыжыкі, вырабленыя Сяргеем Новікам-Пяюном на Калыме. Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі". 


Дарчы надпіс Янкі Купалы Алесю Дудару. Фота Службы інфармацыі "ЕўраБЕларусі".

– Выстава ўзрушвае, перад укрыжаванымі партрэтамі хочацца проста ўкленчыць і перахрысціцца, – падзялілася ўражаннямі дырэктар Беларускага дзяржаўнага архіва-музея літаратуры і мастацтва Ганна Запартыка. – Гэтая выстава – працяг шанавання памяці тых, хто тварыў нашу літаратуру.

У “чорную ноч” беларускай літаратуры з 29 на 30 кастрычніка 1937 года былі расстраляныя Алесь Дудар, Валерый Маракоў, Міхась Чарот, Ізі Харык, Платон Галавач, Міхась Зарэцкі, Янка Нёманскі, Юлій Таўбін, Анатоль Вольны, Васіль Каваль, Тодар Кляшторны, Майсей Кульбак, Юрка Лявонны і многія іншыя прадстаўнікі беларускай эліты, якіх – больш за 100…

Курапацкія знаходкі. Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі".

Другие новости раздела «Общество»

Зміцер Дрозд: У 1930-х штогод пісалі мільёны даносаў, прычым не ў НКУС, а ў газеты
Зміцер Дрозд: У 1930-х штогод пісалі мільёны даносаў, прычым не ў НКУС, а ў газеты
Цягам 11 год гісторык шукае звесткі пра тры дзясяткі сваіх рэпрэсаваных продкаў, якія жылі на месцы сённяшняга элітнага раёна Дразды ў Мінску.
"Віно са спецыямі: гваздзіка" — сустрэча з намінантамі прэміі Гедройца-2017 (Відэа)
"Віно са спецыямі: гваздзіка" — сустрэча з намінантамі прэміі Гедройца-2017 (Відэа)
Blog-Tv Trixter ладзіць анлайн-сустрэчы з намінантамі літаратурнай прэміі Гедройца 2017 года.
"Добры чалавек у нашым свеце — гэта вельмі вялікая каштоўнасць"
"Добры чалавек у нашым свеце — гэта вельмі вялікая каштоўнасць"
10 год таму ў Мінску з’явіўся Падворак, і гэтая падзея згуртавала вакол сябе яго насельнікаў — філосафаў, метадолагаў, сацыёлагаў і іншых беларускіх інтэлектуалаў.
Победить дедовщину можно только искоренив советские обычаи и традиции
Победить дедовщину можно только искоренив советские обычаи и традиции
Можно ли было жить в СССР и не знать о дедовщине? Она была везде: от детского сада до... ну, куда там можно заглянуть — до Политбюро ЦК КПСС.
"Віно са спецыямі: імбір" — сустрэча з намінантамі прэміі Гедройца-2017 (Відэа)
"Віно са спецыямі: імбір" — сустрэча з намінантамі прэміі Гедройца-2017 (Відэа)
Blog-Tv Trixter ладзіць анлайн-сустрэчы з намінантамі літаратурнай прэміі Гедройца 2017 года.
Коммунизм — это зло!
Коммунизм — это зло!
Я не мстителен, да и некому мстить. Все строители коммунизма уже мертвы. Частично они перебили друг друга в годы массовых репрессий, частично умерли от старости. Умерли безнаказанными.
Лятучы ўніверсітэт правёў Дзень адкрытых дзвярэй (Аўдыё і фота)
Лятучы ўніверсітэт правёў Дзень адкрытых дзвярэй (Аўдыё і фота)
Лятучы ўніверсітэт правёў у сталічнай Галерэі "Ў" Дзень адкрытых дзвярэй, дзе будучыя слухачы маглі сустрэцца з выкладчыкамі.
В СССР было самое худшее образование в мире!
В СССР было самое худшее образование в мире!
В чем его главный порок? Оно было обо всем и ни о чем.
Павел Колас: Попыт на беларускамоўныя паслугі будзе ўзрастаць
Павел Колас: Попыт на беларускамоўныя паслугі будзе ўзрастаць
Сэрвіс для беларускамоўных: нарэшце, замаўляючы тавары і паслугі, можна не пераходзіць на “нормальный язык” і не баяцца непаразуменняў.
Стрим-программа "Горизонт событий. Антикоммунизм.BY" — с Владимиром Мацкевичем
Стрим-программа "Горизонт событий. Антикоммунизм.BY" — с Владимиром Мацкевичем
100-летие Октябрьской революции неумолимо приближается, а дискуссии об оценке идей коммунизма и их практической реализации еще далеко до окончания.
“Хочацца ўкленчыць і перахрысціцца”: у Мінску адкрылі выставу, прысвечаную рэпрэсаваным пісьменнікам
“Хочацца ўкленчыць і перахрысціцца”: у Мінску адкрылі выставу, прысвечаную рэпрэсаваным пісьменнікам
Янка Купала скрозь краты глядзіць наўпрост у вочы. Гэты выгляд закратаванага Песняра агаломшвае і пакрывае ўсё цела дробнымі дрыжыкамі.
Электронный бюллетень Центра правовой трансформации "LawtrendMonitor", # 9, 2017
Электронный бюллетень Центра правовой трансформации "LawtrendMonitor", # 9, 2017
Центр правовой трансформации (Lawtrend) представляет выпуск Электронного бюллетеня LawtrendMonitor, # 9, 2017.
Таццяна Вадалажская: У Лятучы трэба прыходзіць тым, у каго ёсць пытанні і патрэба з імі разбірацца
Таццяна Вадалажская: У Лятучы трэба прыходзіць тым, у каго ёсць пытанні і патрэба з імі разбірацца
Лятучы ўніверсітэт – бадай, адзінае месца ў краіне, дзе разам з беларускімі інтэлектуаламі можна навучыцца працаваць з сучаснасцю ў самым шырокім сэнсе.
Как соотносятся теория и практика в коммунизме?
Как соотносятся теория и практика в коммунизме?
Обсуждая практику коммунизма, можно было бы обойтись без Маркса, поскольку он не строил коммунизм ни в одной стране, даже в колхозе, кибуце или фаланстере, не управлял коммунистическим режимом.
Казакевіч — Мацкевічу: Агульны крытычны пасыл падтрымліваю, але не згодны ў дэталях
Казакевіч — Мацкевічу: Агульны крытычны пасыл падтрымліваю, але не згодны ў дэталях
У нядаўнім інтэрв’ю для Радыё "Свабода" беларускі філосаф і метадолаг Уладзімір Мацкевіч крытычна выказаўся на адрас Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі.
“Гэты касцёл з вайны столькі людзей не бачыў!”
“Гэты касцёл з вайны столькі людзей не бачыў!”
У Лынтупах энтузіясты выкупілі гістарычны будынак і ствараюць там культурны цэнтр, каб павялічыць турыстычны патэнцыял рэгіёна.
Представители пяти городов обсудили ситуацию с безбарьерной средой (Фото)
Представители пяти городов обсудили ситуацию с безбарьерной средой (Фото)
23-24 сентября под Минском прошла двухдневная рабочая встреча в рамках кампании "Повестка 50".
Гений Маркса и его грехи
Гений Маркса и его грехи
Гений Маркса проявился во многих областях мыследеятельности, он намного опередил свое время. Но он был и человеком своего времени, жил в своей социокультурной ситуации.
Коммунизм и другие идеологии и нарративы модерна
Коммунизм и другие идеологии и нарративы модерна
Понимание коммунизма жителями бывшего СССР затруднено тем, что у них не было идеологического выбора.
О чем мы говорим, когда говорим о коммунизме?
О чем мы говорим, когда говорим о коммунизме?
Что только не называется коммунизмом! Если говорить сразу обо всем, что называется коммунизмом, то невозможно говорить конкретно, теряется объект и предмет.
Уладзімір Дунаеў: Беларусь у Балонскім працэсе ўратуе грамадскі і міжнародны кантроль

Наша краіна да цяперашняга часу павінна была выканаць абавязацельствы, якія ўзяла на сябе, далучыўшыся да Балонскага працэсу. Аднак улады не змаглі нават наблізіцца да выканання іх пераважнай часткі.

Проблемы правового регулирования частных учреждений в Республике Беларусь

Директор Центра правовой трансформации (Lawtrend) Ольга Смолянко подготовила аналитическую записку относительно проблем правового регулирования частных учреждений в Республике Беларусь.

Саммит Восточного партнерства пройдет 24 ноября в Брюсселе

Программа Европейского Союза по взаимодействию с Азербайджаном, Арменией, Беларусью, Грузией, Молдовой и Украиной существует уже восемь лет.

Победить дедовщину можно только искоренив советские обычаи и традиции

Можно ли было жить в СССР и не знать о дедовщине? Она была везде: от детского сада до... ну, куда там можно заглянуть — до Политбюро ЦК КПСС.