Среда 29 марта 2017 года | 23:54
  • бел / рус
  • eng

Калі “Аватар” становіцца важнейшым за Біблію ў размове пра дабро і зло

14.02.2017  |  Общество   |  Яўгенія Бурштын, ЕўраБеларусь,  
Калі “Аватар” становіцца важнейшым за Біблію ў размове пра дабро і зло flickr.com

2016 год для многіх прынёс перамены, якіх большасць людзей не чакала. Brexit, выбары Дональда Трампа прэзідэнтам ЗША, росквіт правага папулізму ў Еўропе – што ў гэтых выпадках кіруе грамадствам?

Напрыканцы 2016 года Оксфардскі слоўнік словам года абраў “постпраўду”. Постпраўда – гэта сітуацыі, у якіх грамадства матывуецца не праўдай, аргументамі, развагамі, а нечым ішым, найперш – эмоцыямі. Менавіта гэтай з’яве, а дакладней, літаратуры ў эпоху постпраўды была прысвечаная традыцыйная публічная дыскусія Беларускага Калегіюму ў межах міжнароднага паэтычнага фестывалю памяці Міхася Стральцова “Вершы на асфальце”, што прайшоў у Мінску на мінулым тыдні. Цяпер праўда не змагаецца з няпраўдай, яна перастае быць арыентырам. Сітуацыя змяняецца і для літаратуры.

Па словах мадэратара дыскусіі акадэмічнага дырэктара Беларускага Калегіюма Ірыны Дубянецкай, патрэба ў ёй вынікла менавіта цяпер, бо 2016 год для многіх прынёс надзвычай значныя перамены, якія не маглі адбыцца ў адначассе, большасць людзей іх не чакала. Brexit, выбары Дональда Трампа прэзідэнтам ЗША, росквіт правага папулізму ў Еўропе – што ў гэтых выпадках кіруе грамадствам?

На думку старшыні Саюза беларускіх пісьменнікаў Барыса Пятровіча, у сітуацыі пострпаўды беларусы жывуць з 90-х гадоў, з першых прэзідэнцкіх выбараў.

– Калі казаць пра літаратуру, постпраўда (ці паўпраўда) – гэта ўся літаратура сацрэалізму. Калі паперадзе ішла ідэалогія, то літаратура пераўтваралася ў літаратуру постпраўды. Гэта пачалося з рамана Горкага “Маці”. Уся партызанская літаратура пісалася на аснове ідэалогіі, – зазначыў Барыс Пятровіч.

Увогуле, на яго думку, праўды ніколі не было ні ў палітыцы, ні ў літаратуры – яна заўжды падладжвалася пад патрэбы грамадства.

Львоўская паэтка Марыяна Кіяноўская кажа, што “канон сацрэалізму парваў уласны канон”. Раней быў тэкст – Святое Пісанне, якое ўспрымалася як неаспрэчная ісціна. Дарэчы, досыць распаўсюджаная думка пра тое, што камунізм шмат запазычыў з анталогіі хрысціянства – у яго таксама трэба было верыць. Пры камуністычным рэжыме існаваў кодэкс тэкстаў, які ўспрымаўся як ісціна.

– Цяпер галоўная рэч, якая змянілася з 1980-х – знік канон. Тэкст перастаў успрымацца як ісціна ў апошняй інстанцыі, іх стала вельмі шмат. Кожны цяпер апелюе да тэксту, ісціны, якой іншыя людзі не ведаюць. Таварыства пісьменнікаў і ПЭН-цэнтр ва Украіне ігнаруюць адно аднаго. Каштоўнасці ў літаратуры зводзяцца да ўспрымання, да адчування. І калі цяпер пачаць шукаць агульны тэкст – гэта будзе не Біблія, гэта будзе Галівуд, масавая культура. Умоўна кажучы, “Аватар” становіцца важнейшым за Біблію ў размове падлеткаў пра тое, што ёсць дабро, а што зло. Бо да Бібліі не апелююць. Ва Украіне яшчэ ёсць Шаўчэнка, у Расіі Пушкін, але гэта знікае.

Па словах Марыяны Кіяноўскай, цяпер адбываецца структураванне ў маленькія гета. Людзі выбіраюць кнігі не для таго, каб пашырыць светапогляд, а каб сказаць тое, што яны хочуь.

– Тыя, з кім я стасуюся ў Беларусі – маленькае гета. І гэта дрэнная з’ява, бо знікае ўменне разумець іншага, якое фармуе культуру.

Філосаф Валянцін Акудовіч параўнаў выбар Оксфардскага слоўніка з казкай пра голага караля.

– За 150 год да гэтай оксфардскай падзеі Фрыдрых Ніцшэ сказаў тое самае: усе вялікія ўніверсаліі – пустыя фікцыі. Усё ХХ стагоддзе еўрапейская філасофія даводзіла, што Ніцшэ меў рацыю. Гэта добра, бо даўно трэба мяняць слоўнік. Але літаратура адвеку мела сваім дэвізам “праўдай адзінай”. Сваё галоўнае апірышча літаратура згубіла. Я не ўпэўнены, што праўда вернецца ў той ролі і значэнні, у якім яна існавала тысячагоддзі.

Кожныя ўніверсаліі, гаворыць Акудовіч, магчымыя не таму, што яны насамрэч ёсць, а калі мы верым, што недзе існуе штосьці непадлеглае нашаму ўплыву.

– Калі ёсць Бог – ёсць праўда. Для ўсіх сапраўдных вернікаў свету Оксфардскі слоўнік татальна хлусіць.

А вось філосаф Міхаіл Баярын глядзіць на постпраўду як на канструкцыю.

– Мы жывем у свеце, дзе ўсё канструюецца. Была эпоха праўды, дадалі прыстаўку пост- – і стала постпраўда. Гэта вынік дзейнасці прафесійных каманд, якія праграмуюць эліты. Праўда заўсёды была канструктам. Адзінае, праўда як анталагічная ісціна і праўда як маральная катэгорыя адрозніваюцца.

Яшчэ адзін мысляр Ігар Бабкоў бачыць у эпосе постпраўды для літаратуры толькі станоўчае.

– Ад літаратуры перастануць патрабаваць гаварыць праўду і пагодзяцца, што мы (літаратары. - ЕўраБеларусь.) ствараем штосьці іншае. Нам не хапае не столькі супольнага тэксту, які б размяшчаўся на ўзроўні канона, колькі супольнай утопіі – альтэрнатывы будучыні, якая была б для нас прывабнай і адкрытай. Гэтым займаецца літаратура. Яшчэ Ніцшэ пытаўся, чаму мы так апантаныя праўдай? Гэта найменшае, што патрэбна чалавеку для выжывання.

Самае страшнае, лічыць філосаф, што людзі перастаюць самастойна думаць. На яго думку, мы ўступаем у эпоху комікса. Замест таго, каб чытаць кнігі, думаць, ставіць пытанні, людзі абмяжоўваюцца “прыдумваннем подпісаў пад карцінкамі гэтага комікса”.

–Так што фантастычныя перспектывы адкрываюцца для літаратуры і мыслення: мы ўступаем у эпоху хаоса, які, як казаў Джойс, патрэбны, каб стварыць сусвет, – падсумаваў Ігар Бабкоў.

На гэта Мар’яна Кіяноўская зазначыла, што ў хаосе можна вызначыць мемы – роля героя (раней) і маргінала (цяпер). Герой становіцца маргіналам, а маргінал – героем, пра якога гавораць. Здаецца, у гэтым няма нічога страшнага, але гэта па-іншаму мадэлюе рэчаіснасць.

Сваім бачаннем эпохі постпраўды ў роднай Швецыі падзялілася паэтка Мары Лундквіст. Па яе словах, у Швецыі цяпер назіраецца палярызацыя грамадства, яго сегрэгацыя па розных прыкметах. Усё спрашчаецца, распаўсюджваецца папулізм, факты ў СМІ выцясняюцца эмоцыямі. У розных газетах друкуюцца розныя праўды. Але Мары Лундквіст спадзяецца, што літаратура ўсё ж знаходзіцца па-над усімі межамі і праўдамі. І менавіта наша адрозненне – гэта тая рэч, якая можа нас аб’яднаць. Трэба ствараць прастору, дзе розныя меркаванні могуць суіснаваць побач.

Другие новости раздела «Общество»

Безработицу в Беларуси скоро начнут коррелировать с методологией МОТ
Безработицу в Беларуси скоро начнут коррелировать с методологией МОТ
Программные параметры уровня безработицы, заложенные в Госпрограмму о социальной защите и содействии занятости населения, нужно коррелировать с учетом расчета безработицы по методологии МОТ.
Мингорисполком составит рейтинг кафе и ресторанов
Эксперты ААН асуджаюць масавы гвалт у Беларусі і патрабуюць вызваліць усіх затрыманых
Эксперты ААН асуджаюць масавы гвалт у Беларусі і патрабуюць вызваліць усіх затрыманых
Спецдакладчык па сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі Міклаш Харасці выказаў трывогу ў сувязі з адкрытым узнаўленнем беларускімі ўладамі палітыкі гвалтоўных масавых рэпрэсій.
Минэнерго отчиталось за "Час Земли" в Беларуси
Минэнерго отчиталось за "Час Земли" в Беларуси
Снижение электропотребления во время проведения международной акции "Час Земли" в Беларуси составило 29 тыс. кВт.ч, сообщает пресс-служба Министерства энергетики.
За пятлю на помніку гарадавому ўзбуджаная крымінальная справа супраць Вячаслава Касінерава
За пятлю на помніку гарадавому ўзбуджаная крымінальная справа супраць Вячаслава Касінерава
Адміністрацыйна арыштаванаму экс-фігуранту «справы графіцістаў» Вячаславу Касінераву прад’яўлена абвінавачванне па ч.1 артыкула 339 Крымінальнага кодэкса – хуліганства.
27-ы затрыманы ў справе «Белага легіёну» — гісторык Аляксандар Зімніцкі
27-ы затрыманы ў справе «Белага легіёну» — гісторык Аляксандар Зімніцкі
У аўторак 28 сакавіка КДБ затрымаў яшчэ аднаго меркаванага фігуранта справы «Белага легіёну» — 25-гадовага навуковага супрацоўніка Нацыянальнага гістарычнага музею Аляксандра Зімніцкага.
За тры дні да вызвалення зноў судзяць Андрэя Бандарэнку
За тры дні да вызвалення зноў судзяць Андрэя Бандарэнку
29 сакавіка ў Ленінскім судзе Магілёва адбудзецца суд над вязнем Андрэем Бандарэнкам. Былому кіраўніку праваабарончай установы «Платформа» пагражае яшчэ да 2 гадоў зняволення.
В Беларусь придет снег и похолодание
В Беларусь придет снег и похолодание
29 марта погоду в Беларуси будет определять область повышенного атмосферного давления, днем скажется влияние фронтальных разделов.
Геннадий Максак: Европа должна адекватно отреагировать на события в Минске
Геннадий Максак: Европа должна адекватно отреагировать на события в Минске
Новая волна политических репрессий — признаки того, что она поднимается, очевидны — должна вернуть более жесткую политику ЕС в отношении беларусского режима.
Появилось видео погони, в которой участвовали около десятка машин ГАИ
Появилось видео погони, в которой участвовали около десятка машин ГАИ
Гонки со стрельбой и скоростным преследованием по пустынным улицам столицы - опубликовано видео ночной погони в Минске.
В Бобруйске со второго этажа выпала 3-летняя девочка
В Бобруйске со второго этажа выпала 3-летняя девочка
В Бобруйске выпала из окна девочка, оставленная без присмотра.
Саюз беларускіх пісьменнікаў уключаны ў спіс творчых саюзаў Мінкульта
Саюз беларускіх пісьменнікаў уключаны ў спіс творчых саюзаў Мінкульта
Мінкульт прызнаў Саюз беларускіх пісьменнікаў творчым саюзам. 25 сакавіка на Нацыянальным прававым партале Рэспублікі Беларусь была апублікавана адпаведная пастанова міністэрства.
В Беларуси объявлен оранжевый уровень опасности‍
В Беларуси объявлен оранжевый уровень опасности‍
Синоптики предупреждают об усилении ветра.
У жителя Новополоцка нашли бомбу. Возможно, он планировал теракт в Германии
У жителя Новополоцка нашли бомбу. Возможно, он планировал теракт в Германии
Силовики взяли под следствие жителя Новополоцка, который сделал самодельное взрывное устройство.
В Минске 14 экипажей ГАИ со стрельбой преследовали БМВ
В Минске 14 экипажей ГАИ со стрельбой преследовали БМВ
Погоня в стиле фильмов про плохих парней случилась этой ночью в Минске.
Асуджаны журналіст Аляксандр Баразенка абвясціў галадоўку
Асуджаны журналіст Аляксандр Баразенка абвясціў галадоўку
Асуджаны ўчора на 15 сутак журналіст тэлеканала «Белсат» Аляксандр Баразенка аб’явіў галадоўку на знак пратэсту з незаконным пераследам.
Группа NAVIBAND будет "летать" на выступлении на "Евровидении"
Группа NAVIBAND будет "летать" на выступлении на "Евровидении"
Беларусская группа NAVIBAND решила удивить зрителей необычным сценическим номером.
Наста Лойка: Мы зноў увайшлі ў стадыю жорсткіх мераў да іншадумцаў
Наста Лойка: Мы зноў увайшлі ў стадыю жорсткіх мераў да іншадумцаў
Разгонамі пратэстаў, жорсткімі затрыманнямі і прысудамі беларускія ўлады груба парушаюць правы чалавека і ўзятыя на сябе абавязацельствы.
Панічны страх перад Крамлём. Чаму Еўропа даруе Лукашэнку рэпрэсіі (Фота і відэа)
Панічны страх перад Крамлём. Чаму Еўропа даруе Лукашэнку рэпрэсіі (Фота і відэа)
У суседняй Беларусі міліцыя затрымала сотні чалавек за ўдзел у масавых акцыях, аднак санкцый з боку Захаду прэзідэнт Лукашэнка, падобна, можа не баяцца.
У збітай на Дзень Волі актрысы Свабоднага тэатра, меркавана, пералом косткі чэрапа
У збітай на Дзень Волі актрысы Свабоднага тэатра, меркавана, пералом косткі чэрапа
Актрыса Свабоднага тэатра Яна Русакевіч знаходзіцца ў Бальніцы хуткай дапамогі.
Што не так у Беларусі з акадэмічнымі свабодамі і правамі студэнтаў?

Балонскія каштоўнасці ў нашай краіне не спяшаюцца рэалізаваць, а ўсё, што зроблена ў рэфармаванні сістэмы адукацыі, паступова пераўтвараецца ў анахранізм.

Социальная база программ трансформаций в Беларуси

Представляем вашему вниманию отчет по результатам социологического исследования "Социальная база программ трансформаций в Беларуси".

"Размова Мацкевіча" з Андрэем Дзмітрыевым (Відэа)

Вядоўца праграмы "Размова" Уладзімір Мацкевіч заклікаў лідэраў апазіцыі адказаць на нязручныя пытанні — яго і гледачоў.

25 марта 2017 года мы переступили черту в истории страны

Тот режим, который все эти годы мы считали диктатурой, т.е. пусть и незаконным, но государством, пусть и уродским, но политическим режимом, перешел в новое состояние.