Четверг 23 февраля 2017 года | 14:44
  • бел / рус
  • eng

Калі “Аватар” становіцца важнейшым за Біблію ў размове пра дабро і зло

14.02.2017  |  Общество   |  Яўгенія Бурштын, ЕўраБеларусь,  
Калі “Аватар” становіцца важнейшым за Біблію ў размове пра дабро і зло flickr.com

2016 год для многіх прынёс перамены, якіх большасць людзей не чакала. Brexit, выбары Дональда Трампа прэзідэнтам ЗША, росквіт правага папулізму ў Еўропе – што ў гэтых выпадках кіруе грамадствам?

Напрыканцы 2016 года Оксфардскі слоўнік словам года абраў “постпраўду”. Постпраўда – гэта сітуацыі, у якіх грамадства матывуецца не праўдай, аргументамі, развагамі, а нечым ішым, найперш – эмоцыямі. Менавіта гэтай з’яве, а дакладней, літаратуры ў эпоху постпраўды была прысвечаная традыцыйная публічная дыскусія Беларускага Калегіюму ў межах міжнароднага паэтычнага фестывалю памяці Міхася Стральцова “Вершы на асфальце”, што прайшоў у Мінску на мінулым тыдні. Цяпер праўда не змагаецца з няпраўдай, яна перастае быць арыентырам. Сітуацыя змяняецца і для літаратуры.

Па словах мадэратара дыскусіі акадэмічнага дырэктара Беларускага Калегіюма Ірыны Дубянецкай, патрэба ў ёй вынікла менавіта цяпер, бо 2016 год для многіх прынёс надзвычай значныя перамены, якія не маглі адбыцца ў адначассе, большасць людзей іх не чакала. Brexit, выбары Дональда Трампа прэзідэнтам ЗША, росквіт правага папулізму ў Еўропе – што ў гэтых выпадках кіруе грамадствам?

На думку старшыні Саюза беларускіх пісьменнікаў Барыса Пятровіча, у сітуацыі пострпаўды беларусы жывуць з 90-х гадоў, з першых прэзідэнцкіх выбараў.

– Калі казаць пра літаратуру, постпраўда (ці паўпраўда) – гэта ўся літаратура сацрэалізму. Калі паперадзе ішла ідэалогія, то літаратура пераўтваралася ў літаратуру постпраўды. Гэта пачалося з рамана Горкага “Маці”. Уся партызанская літаратура пісалася на аснове ідэалогіі, – зазначыў Барыс Пятровіч.

Увогуле, на яго думку, праўды ніколі не было ні ў палітыцы, ні ў літаратуры – яна заўжды падладжвалася пад патрэбы грамадства.

Львоўская паэтка Марыяна Кіяноўская кажа, што “канон сацрэалізму парваў уласны канон”. Раней быў тэкст – Святое Пісанне, якое ўспрымалася як неаспрэчная ісціна. Дарэчы, досыць распаўсюджаная думка пра тое, што камунізм шмат запазычыў з анталогіі хрысціянства – у яго таксама трэба было верыць. Пры камуністычным рэжыме існаваў кодэкс тэкстаў, які ўспрымаўся як ісціна.

– Цяпер галоўная рэч, якая змянілася з 1980-х – знік канон. Тэкст перастаў успрымацца як ісціна ў апошняй інстанцыі, іх стала вельмі шмат. Кожны цяпер апелюе да тэксту, ісціны, якой іншыя людзі не ведаюць. Таварыства пісьменнікаў і ПЭН-цэнтр ва Украіне ігнаруюць адно аднаго. Каштоўнасці ў літаратуры зводзяцца да ўспрымання, да адчування. І калі цяпер пачаць шукаць агульны тэкст – гэта будзе не Біблія, гэта будзе Галівуд, масавая культура. Умоўна кажучы, “Аватар” становіцца важнейшым за Біблію ў размове падлеткаў пра тое, што ёсць дабро, а што зло. Бо да Бібліі не апелююць. Ва Украіне яшчэ ёсць Шаўчэнка, у Расіі Пушкін, але гэта знікае.

Па словах Марыяны Кіяноўскай, цяпер адбываецца структураванне ў маленькія гета. Людзі выбіраюць кнігі не для таго, каб пашырыць светапогляд, а каб сказаць тое, што яны хочуь.

– Тыя, з кім я стасуюся ў Беларусі – маленькае гета. І гэта дрэнная з’ява, бо знікае ўменне разумець іншага, якое фармуе культуру.

Філосаф Валянцін Акудовіч параўнаў выбар Оксфардскага слоўніка з казкай пра голага караля.

– За 150 год да гэтай оксфардскай падзеі Фрыдрых Ніцшэ сказаў тое самае: усе вялікія ўніверсаліі – пустыя фікцыі. Усё ХХ стагоддзе еўрапейская філасофія даводзіла, што Ніцшэ меў рацыю. Гэта добра, бо даўно трэба мяняць слоўнік. Але літаратура адвеку мела сваім дэвізам “праўдай адзінай”. Сваё галоўнае апірышча літаратура згубіла. Я не ўпэўнены, што праўда вернецца ў той ролі і значэнні, у якім яна існавала тысячагоддзі.

Кожныя ўніверсаліі, гаворыць Акудовіч, магчымыя не таму, што яны насамрэч ёсць, а калі мы верым, што недзе існуе штосьці непадлеглае нашаму ўплыву.

– Калі ёсць Бог – ёсць праўда. Для ўсіх сапраўдных вернікаў свету Оксфардскі слоўнік татальна хлусіць.

А вось філосаф Міхаіл Баярын глядзіць на постпраўду як на канструкцыю.

– Мы жывем у свеце, дзе ўсё канструюецца. Была эпоха праўды, дадалі прыстаўку пост- – і стала постпраўда. Гэта вынік дзейнасці прафесійных каманд, якія праграмуюць эліты. Праўда заўсёды была канструктам. Адзінае, праўда як анталагічная ісціна і праўда як маральная катэгорыя адрозніваюцца.

Яшчэ адзін мысляр Ігар Бабкоў бачыць у эпосе постпраўды для літаратуры толькі станоўчае.

– Ад літаратуры перастануць патрабаваць гаварыць праўду і пагодзяцца, што мы (літаратары. - ЕўраБеларусь.) ствараем штосьці іншае. Нам не хапае не столькі супольнага тэксту, які б размяшчаўся на ўзроўні канона, колькі супольнай утопіі – альтэрнатывы будучыні, якая была б для нас прывабнай і адкрытай. Гэтым займаецца літаратура. Яшчэ Ніцшэ пытаўся, чаму мы так апантаныя праўдай? Гэта найменшае, што патрэбна чалавеку для выжывання.

Самае страшнае, лічыць філосаф, што людзі перастаюць самастойна думаць. На яго думку, мы ўступаем у эпоху комікса. Замест таго, каб чытаць кнігі, думаць, ставіць пытанні, людзі абмяжоўваюцца “прыдумваннем подпісаў пад карцінкамі гэтага комікса”.

–Так што фантастычныя перспектывы адкрываюцца для літаратуры і мыслення: мы ўступаем у эпоху хаоса, які, як казаў Джойс, патрэбны, каб стварыць сусвет, – падсумаваў Ігар Бабкоў.

На гэта Мар’яна Кіяноўская зазначыла, што ў хаосе можна вызначыць мемы – роля героя (раней) і маргінала (цяпер). Герой становіцца маргіналам, а маргінал – героем, пра якога гавораць. Здаецца, у гэтым няма нічога страшнага, але гэта па-іншаму мадэлюе рэчаіснасць.

Сваім бачаннем эпохі постпраўды ў роднай Швецыі падзялілася паэтка Мары Лундквіст. Па яе словах, у Швецыі цяпер назіраецца палярызацыя грамадства, яго сегрэгацыя па розных прыкметах. Усё спрашчаецца, распаўсюджваецца папулізм, факты ў СМІ выцясняюцца эмоцыямі. У розных газетах друкуюцца розныя праўды. Але Мары Лундквіст спадзяецца, што літаратура ўсё ж знаходзіцца па-над усімі межамі і праўдамі. І менавіта наша адрозненне – гэта тая рэч, якая можа нас аб’яднаць. Трэба ствараць прастору, дзе розныя меркаванні могуць суіснаваць побач.

Другие новости раздела «Общество»

Минобороны Беларуси: учения «Запад-2017» не угрожают независимости страны
Минобороны Беларуси: учения «Запад-2017» не угрожают независимости страны
Министр обороны Беларуси попытался развеять опасения граждан в связи с учениями «Запад-2017», которые запланированы на сентябрь совместно с Россией.
"Фэст Экскурсаводаў" адбудзецца 22-23 красавіка
"Фэст Экскурсаводаў" адбудзецца 22-23 красавіка
22 – 23 красавіка 2017 года па ўсёй краіне пройдзе шэраг бясплатных экскурсій для ахвотных.
Запрет на лов щуки вводится в Беларуси с 1 марта
Запрет на лов щуки вводится в Беларуси с 1 марта
Нарушителям запрета грозит штраф от 20 до 50 базовых величин.
На защитников Куропат в 3 ночи напали неизвестные в масках с криками «Белая раса»
На защитников Куропат в 3 ночи напали неизвестные в масках с криками «Белая раса»
В Минске общественные активисты протестуют против застройки около урочища Куропаты, где находится место массовых расстрелов людей в 1930-ые годы.
В Беларуси ветрено и дождливо
В Беларуси ветрено и дождливо
В связи с потепление начал расти уровень воды в реках.
В Беларуси блогера судят за то, что «приставал» к председателю сельсовета
В Беларуси блогера судят за то, что «приставал» к председателю сельсовета
В суде Октябрьского района Гомельской области началось рассмотрение административного дела о хулиганстве в отношении местного блогера, члена Белорусской ассоциации журналистов Андрея Паука.
В Беларуси носки продают в консервных банках
В Беларуси носки продают в консервных банках
Интересный маркетинговый ход предпринял Брестский чулочный комбинат.
Антон Барысенка: Беларусы безадказныя перад наступнымі пакаленнямі
Антон Барысенка: Беларусы безадказныя перад наступнымі пакаленнямі
Сярод “экалагічных практык” жыхароў краіны можна сустрэць і такія: не куру, не хаджу па газоне, не збіраю грыбы.
Літоўскі студэнт запусціў квадракоптар у памежнай зоне Беларусі, яму пагражае штраф
Літоўскі студэнт запусціў квадракоптар у памежнай зоне Беларусі, яму пагражае штраф
У беларускай паветранай прасторы ў 3 км ад дзяржаўнай мяжы з Літвой смаргонскія памежнікі заўважылі лятальны апарат тыпу квадракоптар, які запускаўся без адпаведнага дазволу.
Пятидневный безвизовый тур в Беларусь обойдется туристу в 220 - 550 долларов
Пятидневный безвизовый тур в Беларусь обойдется туристу в 220 - 550 долларов
Пятидневные туры в Беларусь варьируются от 220 до 550 долларов в зависимости от пожеланий гостя.
МВД Беларуси: Документы ДНР и ЛНР в стране недействительны
МВД Беларуси: Документы ДНР и ЛНР в стране недействительны
Министерство внутренних дел Беларуси разъяснило пребывании в стране лиц с документами Донецкой и Луганской Народных Республик.
Мінгарвыканкам вывучыць факты парушэнняў падчас будаўніцтва каля Курапатаў
Мінгарвыканкам вывучыць факты парушэнняў падчас будаўніцтва каля Курапатаў
Мінгарвыканкам абяцае праверыць факты парушэнняў падчас будаўніцтва каля Курапатаў.
Беларускія законы і надалей не будуць прымацца на беларускай мове
Беларускія законы і надалей не будуць прымацца на беларускай мове
Сёлета справа выкарыстання беларускай мовы ў заканадаўчай сферы дакладна не зрушыцца, дэпутатаў гэтая праблема, хутчэй, раздражняе – яны кажуць пра эканомію сродкаў, якую нібыта дае толькі адна мова.
У здания суда в Гомеле прошел стихийный митинг против декрета «о тунеядцах»
У здания суда в Гомеле прошел стихийный митинг против декрета «о тунеядцах»
Противники декрета № 3 «о тунеядцах» пришли на судебное заседание, чтобы поддержать жителя Гомеля Александра Семенова, который подал первый в Беларуси иск против налоговой инспекции.
Беларусы змогуць ездзіць без візы ў Аргентыну
Беларусы змогуць ездзіць без візы ў Аргентыну
На чарзе яшчэ шэраг краінаў — ад Аману да Філіпінаў.
Актывісты заклікаюць усіх неабыякавых на вахту ў Курапаты
Актывісты заклікаюць усіх неабыякавых на вахту ў Курапаты
Прадстаўнікі грамадскіх і палітычных арганізацый абмеркавалі план дзеянняў па супрацьстаянні пабудове бізнес-цэнтра ля Курапат.
У Беларусь ідзе вясна: на гэтым тыдні будзе да +10
У Беларусь ідзе вясна: на гэтым тыдні будзе да +10
У бліжэйшыя дні ў Беларусі пацяплее. Сіноптыкі кажуць, што надвор'е, якое ўсталёўваецца на нашай тэрыторыі, характэрнае для сакавіка.
Опрос: 65% беларусов за союз с Россией, 19% — за вступление в Евросоюз
Опрос: 65% беларусов за союз с Россией, 19% — за вступление в Евросоюз
Выбирая союз, в котором лучше быть Беларуси, большинство по-прежнему предпочитает интеграцию с Россией вступлению в ЕС.
Бесплатные уроки мышления
Бесплатные уроки мышления
Летучий университет запустил дистанционную платформу в пилотном режиме.
Дашкевіч пра ноч у Курапатах: «Тут фактычна будаўнікі-амапаўцы»
Дашкевіч пра ноч у Курапатах: «Тут фактычна будаўнікі-амапаўцы»
Актывісты, якія раніцай 20 лютага распачалі варту на будоўлі ​ на поўначы Мінска, выстаялі ноч.
Владимир Мацкевич: Беларусско-украинские отношения нужно институализировать заново

"Кейс Жадана" продемонстрировал, что у Беларуси фактически нет четкой доктрины — ни внутриполитической, ни внешнеполитической.

Антон Барысенка: Беларусы безадказныя перад наступнымі пакаленнямі

Сярод “экалагічных практык” жыхароў краіны можна сустрэць і такія: не куру, не хаджу па газоне, не збіраю грыбы.

Бесплатные уроки мышления

Летучий университет запустил дистанционную платформу в пилотном режиме.

Меморандум идеалиста

Я идеалист. Это значит — я убежден, что идеи правят миром, определяют жизнь и деятельность людей.