Среда 29 марта 2017 года | 23:50
  • бел / рус
  • eng

Тры міфы пра Тадэвуша Касцюшку, якія мы прымаем за факты (ФОТА)

07.02.2017  |  Общество   |  Яўгенія Бурштын, ЕўраБеларусь,  
Тры міфы пра Тадэвуша Касцюшку, якія мы прымаем за факты (ФОТА) Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі"

Ні агульнапрынятыя дзень, месца нараджэння і нават імя нацыянальнага героя насамрэч не пацвярджаюцца дакументальна.

Святкаванні дня народзінаў генерала, змагара за незалежнасць ЗША і кіраўніка паўстання ў Рэчы Паспалітай 1794 года Тадэвуша Касцюшкі традыцыйна адбываюцца ў меркаваным месцы яго нараджэння фальварку Мерачоўшчына, што ля Косава, куды 4 лютага прыязджае грамадскасць, турысты, дыпламаты і замежныя дэлегацыі. Сёлета ж па ініцыятыве грамадскага актывіста з Кобрына Аляксандра Меха ў гонар славутага земляка зладзілі цэлы аўтапрабег па мясцінах, звязаных з яго іменем. Служба інфармацыі “ЕўраБеларусі” далучылася да аўтапрабегу, падчас якога разбілася шмат стэрэатыпных уяўленняў пра нацыянальнага героя Польшчы, ЗША і Беларусі.

Аляксандр Мех

Чалавек-загадка

Караванам з шасці аўтамабіляў з людзьмі з Мінска, Кобрына і іншых рэгіёнаў Беларусi кіруемся найперш у вёску Малыя Сяхновічы, што ў Жабінкаўскім раёне. Гэты маёнтак належаў роду Касцюшкаў-Сяхновіцкіх з 1509 года. Дарэчы, менавіта так гучыць поўнае прозвішча Тадэвуша. Тут, ля прысвечанага яму музея, стаіць і адзіны ў краіне помнік Касцюшку. Праўда, ёсць яшчэ помнік у Амбасадзе ЗША ў Мінску, але тэрыторыя Пасольства не лічыцца беларускай.

–Тадэвуш Касцюшка дакладнага года і дня свайго нараджэння не ведаў, – распавядае гісторык-архівіст, даследчык жыцця героя з Жабінкі Анатоль Бензярук, які суправаджае нашу вандроўку.– Некаторыя сучаснікі пішуць, нібыта чулі з вуснаў самога Тадэвуша, што і месцам свайго нараджэння ён лічыць не Мерачоўшчыну, а Сяхновічы. Версія пра Мерачоўшчыну ўзнікла толькі праз 17 гадоў пасля смерці Касцюшкі на падставе ліпавай – інакш не скажу – метрыкі, якую яшчэ ў ХІХ стагоддзі крытыкавалі даследчыкі. Яна была напісана і зацверджана кансісторыяй у Вільні толькі ў лістападзе 1834 года.

Помнік Тадэвушу Касцюшку ў Малых Сяхновічах

Па словах гісторыка, на імені “героя двух кантынентаў” вырашыў праславіцца Вацлаў Пуслоўскі, які ў 1830 – 1840-я гады пабудаваў палац у Косаве, акурат насупраць фальварка Мерачоўшчына.

– На сённяшні дзень ні дня, ні дакладнага месцанараджэння ні ў адным дакуменце ХVІІІ – ХІХ стагоддзя (да з’яўлення той самай метрыкі ў 1834 годзе) ні згадваецца, – кажа гісторык.

У якасці меркаванага месца нараджэння Касцюшкі даследчык аддае перавагу Сяхновічам. Дарэчы, помнік у Сяхновічах выраблены ў 1930-я гады. Захаваўся да нашых дзён ён, можна сказаць, выпадкова. Старыя кобрынцы апавядаюць, што некалі яго проста… пераблыталі. Справа ў тым, што Касцюшка з 1936 да 1951 год стаяў у цэнтры Кобрына таму, што яго чамусьці прымалі за Суворава. Да 1988 года помнік захоўваўся ў Брэсцкай крэпасці.

Адкуль бяруцца міфы?

Адносна даты нараджэння Тадэвуша існуе ажно чатыры версіі. У 1894 годзе польскі даследчык Тадэвуш Корзун прапанавў дату 4 лютага 1746 года. Паколькі поўнае імя Касцюшкі Андрэй Тадэвуш Банавентура, ён кіраваўся першым яго складнікам – Андрэй. У каталікоў памяць святога з гэтым іменем ушаноўваецца 4 лютага (бліжэйшы дзень да 12 лютага – меркаваных хрэсбінаў Касцюшкі ў Косаве, як пададзена ў той самай спрэчнай метрыцы, напісанай у 1834 годзе). Больш чым праз сто гадоў, у 1989 годзе ўжо мінскі прафесар Язэп Юхо піша першую невялікую біяграфію Касцюшкі на беларускай мове. Гэтым разам дата нараджэння генерала мяняецца на 30 лістапада 1745 года. Бо гэта дзень праваслаўнага святога Андрэя Першазваннага. Прайшло яшчэ каля 15 гадоў, і Анатоль Бензярук палічыў, што ў святках у годзе налічваецца 25 дзён святога Андрэя.

Анатоль Бензярук

– Я задаў сабе пытанне: у якіх дакументах Андрэй Тадэвуш Касцюшка называе сябе менавіта так? У адным-адзіным – той самай метрычнай кнізе, якую аспрэчвалі яшчэ ў ХІХ стагоддзі. Найчасцей ён ужываў імя Тадэвуш. У каталікоў імяніны святога Тадэвуша святкуюцца толькі 28 кастрычніка – верагодней за ўсё, гэта і ёсць дзень народзінаў Касцюшкі: 28 кастрычніка 1745 года. У пацверджанне ёсць факт, што сам ён толькі двойчы ў жыцці святкаваў свае імяніны: 28 кастрычніка 1792 года і 28 кастрычніка 1804 года ў Парыжы.

Пра тое, што Тадэвуш – яшчэ і Андрэй Банавентура, сам Касцюшка нават не здагадваўся, жартуе біёграф. У дакументах яго подпіс ужываецца толькі ў двух варыянтах: ці Тадэвуш Касцюшка (найчасцей), ці Тадэвуш Касцюшка-Сяхновіцкі.

Грамадзянская вайна сусветнага значэння

Кіруемся ў вёску Крупчыцы (Чыжэўшчыну). Тут 17 верасня 1794 года адбылася самая вялікая па колькасці ўдзельнікаў бітва паўстання Тадэвуша Касцюшкі на сучаснай тэрыторыі Беларусі. Чатыры тысячы паўстанцаў пад кіраўніцтвам Караля Серакоўскага сыйшліся ў сечы з 12 тысячамі жаўнераў сувораўскіх войскаў.

Памятная шыльда перад капліцай у Крупчыцах

– Гэтая бітва ў нечым абвяргае адзін з міфаў пра тое, што Сувораў выйграваў усе свае кампаніі. Пад Крупчыцамі, нягледзячы на трохразовую перавагу ў колькасці, ён атрымаў паразу, – каментуе Анатоль Бензярук.

Бой ішоў ад світання да чатырох гадзін вечара, у ім загінула каля 700 сувораўцаў і каля 300 паўстанцаў. Апошнія арганізавана пакінулі поле бітвы і адыйшлі пад Брэст, у раён Цярэспаля. Там адбылася другая знакамітая сутычка ў гэтым паўстанні, якая стала паспяховай ужо для войск Суворава і вырашальнай для паўстання і заканчэння існавання Рэчы Паспалітай.

– Далучыўшы гэтыя тэрыторыі, Расія атрымала ў спадчыну галаўны боль, – аналізуе краязнаўца. – Таму што фактычна кожнае пакаленне беларусаў уздымалася на паўстанне. Таму тут было ўтворана не губернатарства, а генерал-губернатарства, Расійкая імперыя мусіла трымаць тут даволі моцныя вайсковыя фарміраванні.

Цяпер у колішніх Крупчыцах на месцы былых каталіцкіх могілак стаіць капліца ў гонар бітвы, адкрытая ў 2004 годзе.

У капліцы мясцовы святар час ад часу праводзіць службы

"За нашу і вашу волю!"

Унутранае аздабленне капліцы

– Для нас гэтая бітва, як і вайна 1812 года, мае адцэнне грамадзянскай вайны, – гаворыць гісторык і заклікае звярнуць увагу на піраміду ў капліцы, дзе пералічаны палкі, што ўдзельнічалі ў баі.

Дарэчы, менавіта ў бітве пад Крупчыцамі ў сувораўскім войску ўпершыню вызначыўся будучы герой вайны 1812 года Баграціён.

Слова пра Мерачоўшчыну

Пасля Крупчыц, праехаўшы больш за паўтары сотні кіламетраў, прыязджаем, нарэшце, у Мерачоўшчыну. Тут свята ў самым разгары, ля сядзібнага дома шмат людзей: тут і прадстаўнікі дыпламатычных місій Польшчы, Расіі, Вялікабрытаніі, і турыстычныя аўтобусы, і сябры розных партый і рухаў, нават Мінскае згуртаванне нашчадкаў шляхты і дваранства – сапраўды, памяць пра Касцюшку аб’яднала людзей розных краін і поглядаў. Ля камня з выявай Тадэвуша – вянкі і кветкі ад наведвальнікаў. Здзіўляе, чаму тут, на месцы, дзе Касцюшка, магчыма, і не быў, калі верыць Анатолю Бензеруку, гулянні такога маштабу.

Сядзіба ў Мерачоўшчыне

Кветкі ад дэлегацый

Наведвальнікі Мерачоўшчыны з Польшчы

– Так склалася, – паціскае ў адказ плячыма даследчык. – Бацька Касцюшкі нядоўгі час арандаваў фальварак у Сапегаў. Гэта было каля 1740 года, і пабыў ён тут зусім няшмат. Таму Тадэвуш тут не быў ніколі, і нават слова Мерачоўшчына не ведаў, – перакананы гісторык.

Анатоль Бензярук называе Касцюшку героем свайго часу. Шляхетны, адукаваны, ён мог знайсці сваё пакліканне ў розных сферах, апроч ваеннай кар’еры. Тадэвуш быў выдатным мастаком, пісаў паланэзы, выдаваў кнігі, з’яўляўся палітыкам і дыпламатам.

Даведка “ЕўраБеларусі”

Тадэвуш Касцюшка – ваенны інжынер і ваенны дзеяч Рэчы Паспалітай, які стаў нацыянальным героем у Беларусі, Польшчы і ЗША. Удзельнік вайны за незалежнасць ЗША. Лідар нацыянальна-вызваленчага паўстання 1794 года ў Рэчы Паспалітай супраць расійска-прускай акупацыі краіны.

Іменем Тадэвуша Касцюшкі названы вуліцы многіх гарадоў Польшчы, горад у штаце Місісіпі, востраў у штаце Аляска, станцыя нью-ёркскага метро, два масты, самая высокая гара ў Аўстраліі. Ёсць вуліцы ў гонар героя і ў некаторых беларускіх гарадах.

Другие новости раздела «Общество»

Безработицу в Беларуси скоро начнут коррелировать с методологией МОТ
Безработицу в Беларуси скоро начнут коррелировать с методологией МОТ
Программные параметры уровня безработицы, заложенные в Госпрограмму о социальной защите и содействии занятости населения, нужно коррелировать с учетом расчета безработицы по методологии МОТ.
Мингорисполком составит рейтинг кафе и ресторанов
Эксперты ААН асуджаюць масавы гвалт у Беларусі і патрабуюць вызваліць усіх затрыманых
Эксперты ААН асуджаюць масавы гвалт у Беларусі і патрабуюць вызваліць усіх затрыманых
Спецдакладчык па сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі Міклаш Харасці выказаў трывогу ў сувязі з адкрытым узнаўленнем беларускімі ўладамі палітыкі гвалтоўных масавых рэпрэсій.
Минэнерго отчиталось за "Час Земли" в Беларуси
Минэнерго отчиталось за "Час Земли" в Беларуси
Снижение электропотребления во время проведения международной акции "Час Земли" в Беларуси составило 29 тыс. кВт.ч, сообщает пресс-служба Министерства энергетики.
За пятлю на помніку гарадавому ўзбуджаная крымінальная справа супраць Вячаслава Касінерава
За пятлю на помніку гарадавому ўзбуджаная крымінальная справа супраць Вячаслава Касінерава
Адміністрацыйна арыштаванаму экс-фігуранту «справы графіцістаў» Вячаславу Касінераву прад’яўлена абвінавачванне па ч.1 артыкула 339 Крымінальнага кодэкса – хуліганства.
27-ы затрыманы ў справе «Белага легіёну» — гісторык Аляксандар Зімніцкі
27-ы затрыманы ў справе «Белага легіёну» — гісторык Аляксандар Зімніцкі
У аўторак 28 сакавіка КДБ затрымаў яшчэ аднаго меркаванага фігуранта справы «Белага легіёну» — 25-гадовага навуковага супрацоўніка Нацыянальнага гістарычнага музею Аляксандра Зімніцкага.
За тры дні да вызвалення зноў судзяць Андрэя Бандарэнку
За тры дні да вызвалення зноў судзяць Андрэя Бандарэнку
29 сакавіка ў Ленінскім судзе Магілёва адбудзецца суд над вязнем Андрэем Бандарэнкам. Былому кіраўніку праваабарончай установы «Платформа» пагражае яшчэ да 2 гадоў зняволення.
В Беларусь придет снег и похолодание
В Беларусь придет снег и похолодание
29 марта погоду в Беларуси будет определять область повышенного атмосферного давления, днем скажется влияние фронтальных разделов.
Геннадий Максак: Европа должна адекватно отреагировать на события в Минске
Геннадий Максак: Европа должна адекватно отреагировать на события в Минске
Новая волна политических репрессий — признаки того, что она поднимается, очевидны — должна вернуть более жесткую политику ЕС в отношении беларусского режима.
Появилось видео погони, в которой участвовали около десятка машин ГАИ
Появилось видео погони, в которой участвовали около десятка машин ГАИ
Гонки со стрельбой и скоростным преследованием по пустынным улицам столицы - опубликовано видео ночной погони в Минске.
В Бобруйске со второго этажа выпала 3-летняя девочка
В Бобруйске со второго этажа выпала 3-летняя девочка
В Бобруйске выпала из окна девочка, оставленная без присмотра.
Саюз беларускіх пісьменнікаў уключаны ў спіс творчых саюзаў Мінкульта
Саюз беларускіх пісьменнікаў уключаны ў спіс творчых саюзаў Мінкульта
Мінкульт прызнаў Саюз беларускіх пісьменнікаў творчым саюзам. 25 сакавіка на Нацыянальным прававым партале Рэспублікі Беларусь была апублікавана адпаведная пастанова міністэрства.
В Беларуси объявлен оранжевый уровень опасности‍
В Беларуси объявлен оранжевый уровень опасности‍
Синоптики предупреждают об усилении ветра.
У жителя Новополоцка нашли бомбу. Возможно, он планировал теракт в Германии
У жителя Новополоцка нашли бомбу. Возможно, он планировал теракт в Германии
Силовики взяли под следствие жителя Новополоцка, который сделал самодельное взрывное устройство.
В Минске 14 экипажей ГАИ со стрельбой преследовали БМВ
В Минске 14 экипажей ГАИ со стрельбой преследовали БМВ
Погоня в стиле фильмов про плохих парней случилась этой ночью в Минске.
Асуджаны журналіст Аляксандр Баразенка абвясціў галадоўку
Асуджаны журналіст Аляксандр Баразенка абвясціў галадоўку
Асуджаны ўчора на 15 сутак журналіст тэлеканала «Белсат» Аляксандр Баразенка аб’явіў галадоўку на знак пратэсту з незаконным пераследам.
Группа NAVIBAND будет "летать" на выступлении на "Евровидении"
Группа NAVIBAND будет "летать" на выступлении на "Евровидении"
Беларусская группа NAVIBAND решила удивить зрителей необычным сценическим номером.
Наста Лойка: Мы зноў увайшлі ў стадыю жорсткіх мераў да іншадумцаў
Наста Лойка: Мы зноў увайшлі ў стадыю жорсткіх мераў да іншадумцаў
Разгонамі пратэстаў, жорсткімі затрыманнямі і прысудамі беларускія ўлады груба парушаюць правы чалавека і ўзятыя на сябе абавязацельствы.
Панічны страх перад Крамлём. Чаму Еўропа даруе Лукашэнку рэпрэсіі (Фота і відэа)
Панічны страх перад Крамлём. Чаму Еўропа даруе Лукашэнку рэпрэсіі (Фота і відэа)
У суседняй Беларусі міліцыя затрымала сотні чалавек за ўдзел у масавых акцыях, аднак санкцый з боку Захаду прэзідэнт Лукашэнка, падобна, можа не баяцца.
У збітай на Дзень Волі актрысы Свабоднага тэатра, меркавана, пералом косткі чэрапа
У збітай на Дзень Волі актрысы Свабоднага тэатра, меркавана, пералом косткі чэрапа
Актрыса Свабоднага тэатра Яна Русакевіч знаходзіцца ў Бальніцы хуткай дапамогі.
Што не так у Беларусі з акадэмічнымі свабодамі і правамі студэнтаў?

Балонскія каштоўнасці ў нашай краіне не спяшаюцца рэалізаваць, а ўсё, што зроблена ў рэфармаванні сістэмы адукацыі, паступова пераўтвараецца ў анахранізм.

Социальная база программ трансформаций в Беларуси

Представляем вашему вниманию отчет по результатам социологического исследования "Социальная база программ трансформаций в Беларуси".

"Размова Мацкевіча" з Андрэем Дзмітрыевым (Відэа)

Вядоўца праграмы "Размова" Уладзімір Мацкевіч заклікаў лідэраў апазіцыі адказаць на нязручныя пытанні — яго і гледачоў.

25 марта 2017 года мы переступили черту в истории страны

Тот режим, который все эти годы мы считали диктатурой, т.е. пусть и незаконным, но государством, пусть и уродским, но политическим режимом, перешел в новое состояние.