Суббота 25 марта 2017 года | 20:30
  • бел / рус
  • eng

У Мінску адкрылася выстава, прысвечаная расправам над псіхічна хворымі падчас нацыстскай акупацыі

09.12.2016  |  Общество   |  Яўгенія Бурштын, ЕўраБеларусь,  
У Мінску адкрылася выстава, прысвечаная расправам над псіхічна хворымі падчас нацыстскай акупацыі Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі"

Упершыню ў беларускай публічнай прасторы гучыць сур'ёзная і маладаследаваная тэма, прысвечаная гісторыі лёсаў псіхіятрычных хворых у нашай краіне ў гады Другой Сусветнай вайны.

Служба інфармацыі “ЕўраБеларусі” пабывала на адкрыцці выставы, прысвечанай гэтай доўгі час закрытай і шакуючай тэме.

Праект ”Ад дэгуманізацыі да забойства”, які праходзіць у сталічнай галерэі “Ў”, ладзяць Цэнтр публічнай гісторыі Еўрапейскага каледжа Liberal Arts ў Беларусі пры падтрымцы фонду «Памяць, адказнасць і будучыня» (ФРГ), фонду імя Генрыха Бёля (ФРГ).

Прадстаўнік ECLAB Аляксей Братачкін распавёў, што ідэя выставы нарадзілася пасля гутарак з псіхіятрам Алегам Айзбергам, які займаецца гісторыяй беларускай псіхіятрыі.

– Пра гэта вельмі мала кажуць, і мы вырашылі запрасіць гісторыкаў, каб ажыццявіць гэты праект, – сказаў Аляксей Братачкін. – Адна з цэнтральных ідэй выставы – паказаць механізм сацыяльнага выключэння.

Псіхіятр Алег Айзберг распавёў аб тым, як тэма нацыстскіх эксперыментаў і знішчэнняў псіхічна хворых выйшла ў публічную прастору спачатку Германіі, а затым і свету.

– Усе ведаюць, што быў Нюрнбергскі працэс, але мала хто ведае пра гэты працэс над урачамі. Паводле яго матэрыялаў была апублікавана кніга на нямецкай мове “Медыцына без чалавечнасці”. Яна была выдадзена накладам у 10 000 асобнікаў у 1947 годзе, але пра яе ніхто не даведаўся, бо ўрачэбная асацыяцыя Германіі выкупіла ўвесь наклад.

Кніга была перавыдадзена толькі напрыканцы 1960-х гадоў, і пра яе даведалася шырокая грамадскасць. Але да 1990-х гадоў гэтай тэмай займалася вузкае кола спецыялістаў, пакуль раптам у архівах штазі не былі знойдзены дакументы аб 70 000 знішчаных псіхічна хворых пацыентах. Тэмай сталі займацца прафесійныя гісторыкі, пачалі выдавацца кнігі, ладзіцца выставы.

Алег Айзберг

 – Чаму гэтая тэма доўга замоўчвалася ў медыцыне? Раней уяўлялася, што існавалі нацыстскія функцыянеры, якія прымушалі дактароў выконваць загады, а тыя проста падпарадкоўваліся. Але насамрэч менавіта псіхіятры стаялі ля стырна знішчэння пацыентаў, як і стэрылізацыі. Малавядомы факт, што закон аб стэрылізацыі псіхіятрычных пацыентаў быў цалкам падрыхтаваны яшчэ да прыхода Гітлера да ўлады ў Прусіі, – зазначыў Алег Айзберг.

У Савецкім Саюзе, на думку псіхіятра, была яшчэ адна прычына замоўчвання тэмы: на фоне агульнай колькасці ахвяр вайны і рэпрэсій асобная група знішчаных псіхіятрычных хворых проста згубілася…

Гісторык Васіль Матах называе яшчэ некалькі прычын. Па-першае, у СССР існавала свая карная псіхіятрыя. Па-другое – агульная стратэгія адзінства савецкага народа, якая выключала асобнае вылучэнне яўрэяў, беларусаў і прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцяў і груп людзей. Аднак пра тэму знішчэння душэўнахворых у Беларусі распавядае ў сваёй працы нямецкі даследчык Крысціян Герлах.

Васіль Матах

На выставе можна прасачыць эвалюцыю ідэі дасканалага чалавека праз злачынствы, здзейсненыя ў гады Другой Сусветнай вайны, да сучаснай памяці аб іх. Тут прадстаўлены матэрыялы па яўгеніцы, ідэях расавай гігіены. Частка выставы, прысвечаная Беларусі, адметная наяўнасцю кінахронікі, у якой адным з кіраўнікоў СС зняты момант забойства пацыентаў магілёўскай псіхіятрычнай лякарні ў газавай камеры восенню 1941 года. Апроч таго прадстаўлены фатаграфіі тагачаснай працоўнай калоніі ў Навінках, дзе працавалі псіхічна хворыя, таксама забітыя ўвосені 1941 года. Гэта найбольш вядомыя, але не ўсе выпадкі нацыстскіх злачынстваў такога кшталту ў Беларусі. Куратары выставы падрыхтавалі мапу, якая візуалізуе вядомыя на сённяшні дзень месцы згубы душэўнахворых. Усяго на тэрыторыі нашай краіны падчас акупацыі было забіта ад дзвюх да трох тысяч душэўнахворых.

Адным з першых гісторыкаў, якія пачалі даследаваць гэтую тэму ў Беларусі, стала Вікторыя Латышава. На яе думку, сучаснае грамадства гатова да таго, каб гаварыць пра яе.

Намеснік кіраўніка дыпмісіі ФРГ у Беларусі Аня Лютар, якая прачытала сваю прамову па-беларуску, зазначыла, што вялікая колькасць людзей не можа пазбавіць меншую колькасць быць людзьмі, і пра гэта трэба памятаць.

Аня Лютар

Сярод прысутных на прэзентацыі слухачоў аказаўся псіхіятр, які распавёў, што на месцы ў раёне Навінак, дзе стаяла лазня, у якой у 1941 годзе газам труцілі хворых, Свята-Елісавецінскі манастыр цяпер будуе гандлёва-выставачны цэнтр. Ён прапанаваў звярнуцца да кіраўніцтва манастыра з прапановай паставіць там памятны знак у гонар тых трагічных падзей.

Напрыканцы студэнты канцэнтрацыі “Сучаснае мастацтва і тэатр” ECLAB зачыталі дакументальныя сведчанні забойстваў пацыентаў, што змяшчаліся ў спецыяльных псіхіятрычных установах Беларусі.

Выстава “Ад дэгуманізацыі да забойства: лёс псіхіятрычных хворых у Беларусі (1941–1944 гг.)” працуе ў сталічнай галерэі “Ў” з 8 да 20 снежня, у яе межах запланаваны шэраг тэматычных лекцый і круглых сталоў. Уваход на мерапрыемствы вольны.

Другие новости раздела «Общество»

Дзясяткі журналістаў затрыманы па ўсёй Беларусі 25 сакавіка
Дзясяткі журналістаў затрыманы па ўсёй Беларусі 25 сакавіка
Беларуская асацыяцыя журналістаў сабрала факты затрыманняў і пераследу журналістаў.
День Воли в Минске: массовые задержания
День Воли в Минске: массовые задержания
В районе Академии наук проходят массовые задержания людей.
На Акадэміі навук затрымліваюць усіх, нават замежных журналістаў
На Акадэміі навук затрымліваюць усіх, нават замежных журналістаў
Пра гэта паведамляюць журналісты Радыё Свабода ў сацсетках.
ОМОН захватил офис "Вясны"
ОМОН захватил офис "Вясны"
Об этом в соцсетях сообщил Сержук Сыс.
Спецслужбы знялі Уладзіміра Някляева ноччу з цягніка
Спецслужбы знялі Уладзіміра Някляева ноччу з цягніка
Сёння ноччу на мяжы ў Берасці з цягніка міліцыя зняла Ўладзіміра Някляева, які вяртаўся з Варшавы ў Беларусь.
Власть сделала ставку на силовой разгон Дня Воли в Минске?
Власть сделала ставку на силовой разгон Дня Воли в Минске?
Только накануне вечером Мингорисполком дал разрешение на митинг, изменив место и время сбора людей. Заявители сняли подписи под заявкой.
Владимир Мацкевич: Режим сам по себе не падет и демократия вдруг не наступит
Владимир Мацкевич: Режим сам по себе не падет и демократия вдруг не наступит
Власть нагло нам врет — и оппозиция тоже. Уже 20 лет гражданское общество следует за эмоциями, потому что «времени нет» и «надо что-то делать».
Родственники задержанных "боевиков": никаких провокаций они не готовили
Родственники задержанных "боевиков": никаких провокаций они не готовили
Задержанные «боевики» давно не связаны с «Белым легионом» и не готовили никаких провокаций на День Воли.
В ближайшее время в Куропатах власти создадут мемориальный комплекс
В ближайшее время в Куропатах власти создадут мемориальный комплекс
Об этом Александр Лукашенко заявил во время общения с трудовым коллективом ИООО «Арвибелагро», передает БЕЛТА.
Влад Величко: Власть приняла решение, на каком языке она хочет говорить с обществом
Влад Величко: Власть приняла решение, на каком языке она хочет говорить с обществом
Общество, закатанное под асфальт после 2010 года, расколото, демотивировано и не готово к диалогу.
На Акрэсціна вызваляюць месцы?
На Акрэсціна вызваляюць месцы?
З Цэнтра ізаляцыі правапарушальнікаў на Акрэсціна выганяюць бяздомных і п'яніцаў, праваабаронцы паведамляюць пра перавод затрыманых 15 сакавіка пасля "маршу недармаедаў" у Жодзіна.
Кіраўніка клуба «Патрыёт» адпусцілі: Тое, што адбываецца - нейкі жах
Кіраўніка клуба «Патрыёт» адпусцілі: Тое, што адбываецца - нейкі жах
Кіраўніка бабруйскага вайскова-спартыўнага клуба «Патрыёт» Мікалая Міхалькова дапытвалі ўсю ноч і зранку адпусцілі.
Кастрычніцкую плошчу патрулюе АМАП з аўтаматамі
Кастрычніцкую плошчу патрулюе АМАП з аўтаматамі
АМАП патрулюе Кастрычніцкую плошчу з аўтаматамі. Два чалавекі знаходзяцца на плошчы, два — у метро, перадае «Наша Ніва».
Основатель "Белого легиона" сообщил о задержании руководителя клуба "Патриот" Николая Михалькова
Основатель "Белого легиона" сообщил о задержании руководителя клуба "Патриот" Николая Михалькова
Основатель «Белого легиона» Сергей Бульба (Числов) сообщил о задержании своего брата, руководителя клуба «Патриот» Николая Михалькова.
КГБ: среди задержанных активистов "Белого легиона" профессиональные боевики
КГБ: среди задержанных активистов "Белого легиона" профессиональные боевики
Комитетом госбезопасности возбуждено уголовное дело по факту обучения и подготовки к участию в массовых беспорядках (ч.3 ст.293 УК РБ).
Андрей Казакевич: Спад волны акций неизбежен — ситуация требует оргструктуры, ее нет
Андрей Казакевич: Спад волны акций неизбежен — ситуация требует оргструктуры, ее нет
Продолжению уличных акций требуется логистика, планирование, продуманная информационная поддержка. Власти, в свою очередь, делают все, чтобы не дать сформироваться организации протестов.
В списках задержанных по делу о "массовых беспорядках" - 21 человек
В списках задержанных по делу о "массовых беспорядках" - 21 человек
Сегодня, по информации правозащитников, список фигурантов уголовного дела пополнился четырьмя новыми фамилиями.
Абвешчаны збор дапамогі затрыманым 15 сакавіка ў Мінску
Абвешчаны збор дапамогі затрыманым 15 сакавіка ў Мінску
Родныя і сябры, а таксама ўсе неабыякавыя да лёсу затрыманых да і пасля Маршу недармаедаў у Мінску 15 сакавіка і асуджаных на суткі, абвясцілі адкрыты збор у дапамогу арыштаваным.
48 праваабарончых арганізацый звярнуліся з адкрытым лістом да Лукашэнкі
48 праваабарончых арганізацый звярнуліся з адкрытым лістом да Лукашэнкі
Праваабаронцы свету заклікаюць беларускага кіраўніка спыніць рэпрэсіі.
Вячаслаў Сіўчык завочна арыштаваны на 15 сутак
Вячаслаў Сіўчык завочна арыштаваны на 15 сутак
Суд Савецкага раёна Мінска прызнаў лідара рузу салідарнасці “Разам” Вячаслава Сіўчыка арганізатарам акцыі 3 сакавіка ў Курапатах.
Што не так у Беларусі з акадэмічнымі свабодамі і правамі студэнтаў?

Балонскія каштоўнасці ў нашай краіне не спяшаюцца рэалізаваць, а ўсё, што зроблена ў рэфармаванні сістэмы адукацыі, паступова пераўтвараецца ў анахранізм.

Социальная база программ трансформаций в Беларуси

Представляем вашему вниманию отчет по результатам социологического исследования "Социальная база программ трансформаций в Беларуси".

В Беларуси растет страх: будем ли мы следующей Украиной?

Отношения между Россией и Беларусью никогда не были легкими.

Владимир Мацкевич: Режим сам по себе не падет и демократия вдруг не наступит

Власть нагло нам врет — и оппозиция тоже. Уже 20 лет гражданское общество следует за эмоциями, потому что «времени нет» и «надо что-то делать».