Среда 22 февраля 2017 года | 00:07
  • бел / рус
  • eng

У Мінску адкрылася выстава, прысвечаная расправам над псіхічна хворымі падчас нацыстскай акупацыі

09.12.2016  |  Общество   |  Яўгенія Бурштын, ЕўраБеларусь,  
У Мінску адкрылася выстава, прысвечаная расправам над псіхічна хворымі падчас нацыстскай акупацыі Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі"

Упершыню ў беларускай публічнай прасторы гучыць сур'ёзная і маладаследаваная тэма, прысвечаная гісторыі лёсаў псіхіятрычных хворых у нашай краіне ў гады Другой Сусветнай вайны.

Служба інфармацыі “ЕўраБеларусі” пабывала на адкрыцці выставы, прысвечанай гэтай доўгі час закрытай і шакуючай тэме.

Праект ”Ад дэгуманізацыі да забойства”, які праходзіць у сталічнай галерэі “Ў”, ладзяць Цэнтр публічнай гісторыі Еўрапейскага каледжа Liberal Arts ў Беларусі пры падтрымцы фонду «Памяць, адказнасць і будучыня» (ФРГ), фонду імя Генрыха Бёля (ФРГ).

Прадстаўнік ECLAB Аляксей Братачкін распавёў, што ідэя выставы нарадзілася пасля гутарак з псіхіятрам Алегам Айзбергам, які займаецца гісторыяй беларускай псіхіятрыі.

– Пра гэта вельмі мала кажуць, і мы вырашылі запрасіць гісторыкаў, каб ажыццявіць гэты праект, – сказаў Аляксей Братачкін. – Адна з цэнтральных ідэй выставы – паказаць механізм сацыяльнага выключэння.

Псіхіятр Алег Айзберг распавёў аб тым, як тэма нацыстскіх эксперыментаў і знішчэнняў псіхічна хворых выйшла ў публічную прастору спачатку Германіі, а затым і свету.

– Усе ведаюць, што быў Нюрнбергскі працэс, але мала хто ведае пра гэты працэс над урачамі. Паводле яго матэрыялаў была апублікавана кніга на нямецкай мове “Медыцына без чалавечнасці”. Яна была выдадзена накладам у 10 000 асобнікаў у 1947 годзе, але пра яе ніхто не даведаўся, бо ўрачэбная асацыяцыя Германіі выкупіла ўвесь наклад.

Кніга была перавыдадзена толькі напрыканцы 1960-х гадоў, і пра яе даведалася шырокая грамадскасць. Але да 1990-х гадоў гэтай тэмай займалася вузкае кола спецыялістаў, пакуль раптам у архівах штазі не былі знойдзены дакументы аб 70 000 знішчаных псіхічна хворых пацыентах. Тэмай сталі займацца прафесійныя гісторыкі, пачалі выдавацца кнігі, ладзіцца выставы.

Алег Айзберг

 – Чаму гэтая тэма доўга замоўчвалася ў медыцыне? Раней уяўлялася, што існавалі нацыстскія функцыянеры, якія прымушалі дактароў выконваць загады, а тыя проста падпарадкоўваліся. Але насамрэч менавіта псіхіятры стаялі ля стырна знішчэння пацыентаў, як і стэрылізацыі. Малавядомы факт, што закон аб стэрылізацыі псіхіятрычных пацыентаў быў цалкам падрыхтаваны яшчэ да прыхода Гітлера да ўлады ў Прусіі, – зазначыў Алег Айзберг.

У Савецкім Саюзе, на думку псіхіятра, была яшчэ адна прычына замоўчвання тэмы: на фоне агульнай колькасці ахвяр вайны і рэпрэсій асобная група знішчаных псіхіятрычных хворых проста згубілася…

Гісторык Васіль Матах называе яшчэ некалькі прычын. Па-першае, у СССР існавала свая карная псіхіятрыя. Па-другое – агульная стратэгія адзінства савецкага народа, якая выключала асобнае вылучэнне яўрэяў, беларусаў і прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцяў і груп людзей. Аднак пра тэму знішчэння душэўнахворых у Беларусі распавядае ў сваёй працы нямецкі даследчык Крысціян Герлах.

Васіль Матах

На выставе можна прасачыць эвалюцыю ідэі дасканалага чалавека праз злачынствы, здзейсненыя ў гады Другой Сусветнай вайны, да сучаснай памяці аб іх. Тут прадстаўлены матэрыялы па яўгеніцы, ідэях расавай гігіены. Частка выставы, прысвечаная Беларусі, адметная наяўнасцю кінахронікі, у якой адным з кіраўнікоў СС зняты момант забойства пацыентаў магілёўскай псіхіятрычнай лякарні ў газавай камеры восенню 1941 года. Апроч таго прадстаўлены фатаграфіі тагачаснай працоўнай калоніі ў Навінках, дзе працавалі псіхічна хворыя, таксама забітыя ўвосені 1941 года. Гэта найбольш вядомыя, але не ўсе выпадкі нацыстскіх злачынстваў такога кшталту ў Беларусі. Куратары выставы падрыхтавалі мапу, якая візуалізуе вядомыя на сённяшні дзень месцы згубы душэўнахворых. Усяго на тэрыторыі нашай краіны падчас акупацыі было забіта ад дзвюх да трох тысяч душэўнахворых.

Адным з першых гісторыкаў, якія пачалі даследаваць гэтую тэму ў Беларусі, стала Вікторыя Латышава. На яе думку, сучаснае грамадства гатова да таго, каб гаварыць пра яе.

Намеснік кіраўніка дыпмісіі ФРГ у Беларусі Аня Лютар, якая прачытала сваю прамову па-беларуску, зазначыла, што вялікая колькасць людзей не можа пазбавіць меншую колькасць быць людзьмі, і пра гэта трэба памятаць.

Аня Лютар

Сярод прысутных на прэзентацыі слухачоў аказаўся псіхіятр, які распавёў, што на месцы ў раёне Навінак, дзе стаяла лазня, у якой у 1941 годзе газам труцілі хворых, Свята-Елісавецінскі манастыр цяпер будуе гандлёва-выставачны цэнтр. Ён прапанаваў звярнуцца да кіраўніцтва манастыра з прапановай паставіць там памятны знак у гонар тых трагічных падзей.

Напрыканцы студэнты канцэнтрацыі “Сучаснае мастацтва і тэатр” ECLAB зачыталі дакументальныя сведчанні забойстваў пацыентаў, што змяшчаліся ў спецыяльных псіхіятрычных установах Беларусі.

Выстава “Ад дэгуманізацыі да забойства: лёс псіхіятрычных хворых у Беларусі (1941–1944 гг.)” працуе ў сталічнай галерэі “Ў” з 8 да 20 снежня, у яе межах запланаваны шэраг тэматычных лекцый і круглых сталоў. Уваход на мерапрыемствы вольны.

Другие новости раздела «Общество»

У здания суда в Гомеле прошел стихийный митинг против декрета «о тунеядцах»
У здания суда в Гомеле прошел стихийный митинг против декрета «о тунеядцах»
Противники декрета № 3 «о тунеядцах» пришли на судебное заседание, чтобы поддержать жителя Гомеля Александра Семенова, который подал первый в Беларуси иск против налоговой инспекции.
Беларусы змогуць ездзіць без візы ў Аргентыну
Беларусы змогуць ездзіць без візы ў Аргентыну
На чарзе яшчэ шэраг краінаў — ад Аману да Філіпінаў.
Актывісты заклікаюць усіх неабыякавых на вахту ў Курапаты
Актывісты заклікаюць усіх неабыякавых на вахту ў Курапаты
Прадстаўнікі грамадскіх і палітычных арганізацый абмеркавалі план дзеянняў па супрацьстаянні пабудове бізнес-цэнтра ля Курапат.
У Беларусь ідзе вясна: на гэтым тыдні будзе да +10
У Беларусь ідзе вясна: на гэтым тыдні будзе да +10
У бліжэйшыя дні ў Беларусі пацяплее. Сіноптыкі кажуць, што надвор'е, якое ўсталёўваецца на нашай тэрыторыі, характэрнае для сакавіка.
Опрос: 65% беларусов за союз с Россией, 19% — за вступление в Евросоюз
Опрос: 65% беларусов за союз с Россией, 19% — за вступление в Евросоюз
Выбирая союз, в котором лучше быть Беларуси, большинство по-прежнему предпочитает интеграцию с Россией вступлению в ЕС.
Бесплатные уроки мышления
Бесплатные уроки мышления
Летучий университет запустил дистанционную платформу в пилотном режиме.
Дашкевіч пра ноч у Курапатах: «Тут фактычна будаўнікі-амапаўцы»
Дашкевіч пра ноч у Курапатах: «Тут фактычна будаўнікі-амапаўцы»
Актывісты, якія раніцай 20 лютага распачалі варту на будоўлі ​ на поўначы Мінска, выстаялі ноч.
Міхась Жызнеўскі пасмяротна стане грамадзянінам Украіны
Міхась Жызнеўскі пасмяротна стане грамадзянінам Украіны
20 лютага бацькі беларуса Міхася Жызнеўскага, які загінуў на Майдане ў Кіеве, падпісалі за сына неабходныя дакументы на атрыманне ім грамадзянства Украіны. Пасмяротна.
Сегодня в Беларуси объявлен оранжевый уровень опасности
Сегодня в Беларуси объявлен оранжевый уровень опасности
Причина - сильный ветер, сообщили в Республиканском центре по гидрометеорологии, контролю радиоактивного загрязнения и мониторингу окружающей среды.
Валянціна Кірылава: Мы імкнемся стварыць прастору Віцебска і передаць каштоўнасці спадчыны УНОВІСа
Гомельчанина, который судится с налоговой из-за декрета о тунеядстве, освободили от налога
Гомельчанина, который судится с налоговой из-за декрета о тунеядстве, освободили от налога
Александр Семенов, который подал иск в суд на налоговую инспекцию, отправившую ему «письмо счастья» освобожден от уплаты сбора.
На апошні дзень сплаты збору легалізаваліся толькі 10% «дармаедаў»
На апошні дзень сплаты збору легалізаваліся толькі 10% «дармаедаў»
Сёння заканчваецца тэрмін выплаты збору для грамадзян, якія ў 2015 годзе не працавалі і не ўдзельнічалі ў фінансаванні дзяржаўных выдаткаў.
Саюз беларускіх пісьменнікаў і ПЭН-цэнтр прыраўнялі да дармаедаў
Саюз беларускіх пісьменнікаў і ПЭН-цэнтр прыраўнялі да дармаедаў
Саюз беларускіх пісьменнікаў і беларускі ПЭН-цэнтр нечакана не ўвайшлі ў лік 13 творчых саюзаў, вызначаных Міністэрствам культуры.
ГПК: Въезд в Беларусь по документам ДНР и ЛНР сейчас невозможен
ГПК: Въезд в Беларусь по документам ДНР и ЛНР сейчас невозможен
Жители Донбасса могут въезжать в Беларусь по украинским паспортам.
В Беларуси уже побывало больше 1000 безвизовых туристов
В Беларуси уже побывало больше 1000 безвизовых туристов
Число иностранцев, посетивших Беларусь по безвизовому режиму, превысило 1 тыс., сообщил официальный представитель Госпогранкомитета Антон Бычковский.
У аўторак у Мінску і Магілёве пройдзе Вялікая беларуская дыктоўка
У аўторак у Мінску і Магілёве пройдзе Вялікая беларуская дыктоўка
21 лютага, у міжнародны Дзень роднай мовы і культуры, універсітэты возьмуць удзел у Вялікай беларускай дыктоўцы.
Очереди на беларусских границах увеличились
Очереди на беларусских границах увеличились
Выезда в Литву ожидают более 450 фур, на границе с Польшей в пункте пропуска "Брест" собралось 80 легковушек.
Начинается суд над подростком, напавшим на людей в ТЦ "Европа" с бензопилой
Начинается суд над подростком, напавшим на людей в ТЦ "Европа" с бензопилой
18-летнего Влада экспертиза признала вменяемым, он отдавал отчет своим действиям в момент трагедии 8 октября, когда от рук молодого человека погибла 43-летняя женщина, еще две пострадали.
Ля Курапатаў паставілі намёт для пратэстоўцаў — будзе кругласутачная вахта (ФОТА)
Ля Курапатаў паставілі намёт для пратэстоўцаў — будзе кругласутачная вахта (ФОТА)
На поўначы Мінска зранку 20 лютага актывісты праводзяць пратэст супраць высечкі дрэваў і пачатку будаўніцтва офісанага цэнтру за некалькі дзясяткаў метраў ад месца пахавання ахвяр рэпрэсій.
БТ аб пратэстах беларусаў:  «Дзяржава шмат не патрабуе. Усяго 20 базавых на год»
БТ аб пратэстах беларусаў: «Дзяржава шмат не патрабуе. Усяго 20 базавых на год»
У праграме «Галоўны эфір» на «Беларусь-1» былі згаданыя пратэсты за адмену Дэкрэта №3. Сюжэт Юрыя Пракапова называўся «Марш супраць справядлівасці».
Владимир Мацкевич: Беларусско-украинские отношения нужно институализировать заново

"Кейс Жадана" продемонстрировал, что у Беларуси фактически нет четкой доктрины — ни внутриполитической, ни внешнеполитической.

Обострение дружбы: чем закончится конфликт Беларуси и России?

Текущий конфликт между Беларусью и Россией может развиваться как по жесткому, так и по мягкому варианту. Какой из них наиболее вероятен?

Бесплатные уроки мышления

Летучий университет запустил дистанционную платформу в пилотном режиме.

Меморандум идеалиста

Я идеалист. Это значит — я убежден, что идеи правят миром, определяют жизнь и деятельность людей.