Суббота 4 июля 2020 года | 11:36
  • бел / рус
  • eng

У Мінску адкрылася выстава, прысвечаная расправам над псіхічна хворымі падчас нацыстскай акупацыі

09.12.2016  |  Общество   |  Яўгенія Бурштын, ЕўраБеларусь,  
У Мінску адкрылася выстава, прысвечаная расправам над псіхічна хворымі падчас нацыстскай акупацыі Фота Службы інфармацыі "ЕўраБеларусі"

Упершыню ў беларускай публічнай прасторы гучыць сур'ёзная і маладаследаваная тэма, прысвечаная гісторыі лёсаў псіхіятрычных хворых у нашай краіне ў гады Другой Сусветнай вайны.

Служба інфармацыі “ЕўраБеларусі” пабывала на адкрыцці выставы, прысвечанай гэтай доўгі час закрытай і шакуючай тэме.

Праект ”Ад дэгуманізацыі да забойства”, які праходзіць у сталічнай галерэі “Ў”, ладзяць Цэнтр публічнай гісторыі Еўрапейскага каледжа Liberal Arts ў Беларусі пры падтрымцы фонду «Памяць, адказнасць і будучыня» (ФРГ), фонду імя Генрыха Бёля (ФРГ).

Прадстаўнік ECLAB Аляксей Братачкін распавёў, што ідэя выставы нарадзілася пасля гутарак з псіхіятрам Алегам Айзбергам, які займаецца гісторыяй беларускай псіхіятрыі.

– Пра гэта вельмі мала кажуць, і мы вырашылі запрасіць гісторыкаў, каб ажыццявіць гэты праект, – сказаў Аляксей Братачкін. – Адна з цэнтральных ідэй выставы – паказаць механізм сацыяльнага выключэння.

Псіхіятр Алег Айзберг распавёў аб тым, як тэма нацыстскіх эксперыментаў і знішчэнняў псіхічна хворых выйшла ў публічную прастору спачатку Германіі, а затым і свету.

– Усе ведаюць, што быў Нюрнбергскі працэс, але мала хто ведае пра гэты працэс над урачамі. Паводле яго матэрыялаў была апублікавана кніга на нямецкай мове “Медыцына без чалавечнасці”. Яна была выдадзена накладам у 10 000 асобнікаў у 1947 годзе, але пра яе ніхто не даведаўся, бо ўрачэбная асацыяцыя Германіі выкупіла ўвесь наклад.

Кніга была перавыдадзена толькі напрыканцы 1960-х гадоў, і пра яе даведалася шырокая грамадскасць. Але да 1990-х гадоў гэтай тэмай займалася вузкае кола спецыялістаў, пакуль раптам у архівах штазі не былі знойдзены дакументы аб 70 000 знішчаных псіхічна хворых пацыентах. Тэмай сталі займацца прафесійныя гісторыкі, пачалі выдавацца кнігі, ладзіцца выставы.

Алег Айзберг

 – Чаму гэтая тэма доўга замоўчвалася ў медыцыне? Раней уяўлялася, што існавалі нацыстскія функцыянеры, якія прымушалі дактароў выконваць загады, а тыя проста падпарадкоўваліся. Але насамрэч менавіта псіхіятры стаялі ля стырна знішчэння пацыентаў, як і стэрылізацыі. Малавядомы факт, што закон аб стэрылізацыі псіхіятрычных пацыентаў быў цалкам падрыхтаваны яшчэ да прыхода Гітлера да ўлады ў Прусіі, – зазначыў Алег Айзберг.

У Савецкім Саюзе, на думку псіхіятра, была яшчэ адна прычына замоўчвання тэмы: на фоне агульнай колькасці ахвяр вайны і рэпрэсій асобная група знішчаных псіхіятрычных хворых проста згубілася…

Гісторык Васіль Матах называе яшчэ некалькі прычын. Па-першае, у СССР існавала свая карная псіхіятрыя. Па-другое – агульная стратэгія адзінства савецкага народа, якая выключала асобнае вылучэнне яўрэяў, беларусаў і прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцяў і груп людзей. Аднак пра тэму знішчэння душэўнахворых у Беларусі распавядае ў сваёй працы нямецкі даследчык Крысціян Герлах.

Васіль Матах

На выставе можна прасачыць эвалюцыю ідэі дасканалага чалавека праз злачынствы, здзейсненыя ў гады Другой Сусветнай вайны, да сучаснай памяці аб іх. Тут прадстаўлены матэрыялы па яўгеніцы, ідэях расавай гігіены. Частка выставы, прысвечаная Беларусі, адметная наяўнасцю кінахронікі, у якой адным з кіраўнікоў СС зняты момант забойства пацыентаў магілёўскай псіхіятрычнай лякарні ў газавай камеры восенню 1941 года. Апроч таго прадстаўлены фатаграфіі тагачаснай працоўнай калоніі ў Навінках, дзе працавалі псіхічна хворыя, таксама забітыя ўвосені 1941 года. Гэта найбольш вядомыя, але не ўсе выпадкі нацыстскіх злачынстваў такога кшталту ў Беларусі. Куратары выставы падрыхтавалі мапу, якая візуалізуе вядомыя на сённяшні дзень месцы згубы душэўнахворых. Усяго на тэрыторыі нашай краіны падчас акупацыі было забіта ад дзвюх да трох тысяч душэўнахворых.

Адным з першых гісторыкаў, якія пачалі даследаваць гэтую тэму ў Беларусі, стала Вікторыя Латышава. На яе думку, сучаснае грамадства гатова да таго, каб гаварыць пра яе.

Намеснік кіраўніка дыпмісіі ФРГ у Беларусі Аня Лютар, якая прачытала сваю прамову па-беларуску, зазначыла, што вялікая колькасць людзей не можа пазбавіць меншую колькасць быць людзьмі, і пра гэта трэба памятаць.

Аня Лютар

Сярод прысутных на прэзентацыі слухачоў аказаўся псіхіятр, які распавёў, што на месцы ў раёне Навінак, дзе стаяла лазня, у якой у 1941 годзе газам труцілі хворых, Свята-Елісавецінскі манастыр цяпер будуе гандлёва-выставачны цэнтр. Ён прапанаваў звярнуцца да кіраўніцтва манастыра з прапановай паставіць там памятны знак у гонар тых трагічных падзей.

Напрыканцы студэнты канцэнтрацыі “Сучаснае мастацтва і тэатр” ECLAB зачыталі дакументальныя сведчанні забойстваў пацыентаў, што змяшчаліся ў спецыяльных псіхіятрычных установах Беларусі.

Выстава “Ад дэгуманізацыі да забойства: лёс псіхіятрычных хворых у Беларусі (1941–1944 гг.)” працуе ў сталічнай галерэі “Ў” з 8 да 20 снежня, у яе межах запланаваны шэраг тэматычных лекцый і круглых сталоў. Уваход на мерапрыемствы вольны.

* Матэрыял падрыхтаваны ў межах міжнароднага праэкта “Правы людзей з інваліднасцю: парадак дня для Беларусі (Парадак дня 50)".

Другие новости раздела «Общество»

Владимир Мацкевич: Продолжаем Думать Беларусь!
Владимир Мацкевич: Продолжаем Думать Беларусь!
Пора валить! Знаю — кого и знаю — куда.
Владимир Мацкевич: В стране нет аналитики
Владимир Мацкевич: В стране нет аналитики
В стране нет аналитики. Ни в политике, ни в экономике, ни в культуре.
Владимир Мацкевич: В смутные времена лидерами общественного мнения должны быть философы
Владимир Мацкевич: В смутные времена лидерами общественного мнения должны быть философы
Все новые общественные движения и революции начинаются с серьезного отношения активных и деятельных граждан к тому, что говорят современные им философы.
Оксана Шелест: Про ситуацию с COVID-19 в Беларуси правды не знает даже Минздрав (Видео и аудио)
Оксана Шелест: Про ситуацию с COVID-19 в Беларуси правды не знает даже Минздрав (Видео и аудио)
Пандемия коронавирусной инфекции — касается не только Беларуси, поэтому при всем желании власти не могут скрывать положение вещей в стране от всего мира.
Чым можна ахвяраваць дзеля здароўя грамадзян? (Відэа і аўдыё)
Чым можна ахвяраваць дзеля здароўя грамадзян? (Відэа і аўдыё)
Ніколі ў апошнія гады пытанні медыцыны і біяэтыкі не стаялі гэтак востра, як у разгар пандэміі каронавіруса.
Уладзімір Мацкевіч: Мы маем велізарны выклік гуманізму і гуманнасці ў іх сучасным выглядзе
Уладзімір Мацкевіч: Мы маем велізарны выклік гуманізму і гуманнасці ў іх сучасным выглядзе
У чым палягае антрапалагічны сэнс пандэміі каронавіруса, як яна ўжо змяніла і яшчэ зменіць Беларусь, свет і чалавека?
Право на наследие по стандартам Конвенции Фаро: возможно ли в Беларуси?
Право на наследие по стандартам Конвенции Фаро: возможно ли в Беларуси?
27-28 марта Беларусский комитет ICOMOS и МНГО "ЕвроБеларусь" провели экспертный онлайн-семинар о расширении возможностей участия сообществ в управлении историко-культурным наследием.
Ядвіга Шырокая: Агратурызму не хапае інфраструктуры
Ядвіга Шырокая: Агратурызму не хапае інфраструктуры
Як аб’ядноўваць людзей, падтрымліваць жанчын і развіваць бізнес у беларускай вёсцы.
Міхалу Анемпадыставу сёння споўнілася б 56 год... (Аўдыё)
Міхалу Анемпадыставу сёння споўнілася б 56 год... (Аўдыё)
Мастак, паэт, аўтар словаў "Народнага альбома" Міхал Анемпадыстаў нарадзіўся 16 сакавіка 1964 года.
Оксана Шелест: При переписи населения допущено столько ошибок, что есть сомнения в ее результатах
Оксана Шелест: При переписи населения допущено столько ошибок, что есть сомнения в ее результатах
Население Беларуси сокращается, в Минске — растет. Таковы первые главные итоги переписи, прошедшей в октябре 2019 года.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 11
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.3
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.3
Еще несколько добавлений про сети и сетевое общество.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.2
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.2
Сетевое общество и сетевая коммуникация уже давно в центре внимания культурологов и политологов. Сейчас эта тема обсуждается в связке с интернетом и таким интернет-явлением, как социальные сети.
Владимир Мацкевич: Русский образ мыслей — это подданство, а беларусский образ мысли — гражданский
Владимир Мацкевич: Русский образ мыслей — это подданство, а беларусский образ мысли — гражданский
Окровавленные руки русского империализма — сильный символ. Талантливый перформанс.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.1
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.1
Доступно ли гражданское общество непосредственному наблюдению? Как его можно увидеть, зафиксировать, измерить?
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 9.2
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 9.2
Мужество иметь собственное мнение, о котором я говорил в предыдущем фрагменте, ничего не стоит без истинности этого мнения.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 9.1
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 9.1
Мне часто приходилось слышать в разных ситуациях высказывание: "Я представляю здесь гражданское общество Беларуси/Х-ландии". И меня всегда коробило это высказывание.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 8
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 8
Беларусские политики не знают беларусского общества, не знают своей страны. И не хотят знать.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 7
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 7
Нет ничего практичнее хорошей теории.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 6.2
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 6.2
Единство нации — это просвещенческая идея, или явление эпохи модерна.
Беларускія НДА супраць COVID-19

Якія выклікі пандэмія каронавіруса кідае грамадскім арганізацыям і як яны з імі спраўляюцца?

Политтехнологии третьего поколения. Вебинар Владимира Мацкевича #2 (Видео)

25 мая беларусский философ и методолог Владимир Мацкевич провел второй вебинар по теме: "Что нужно знать про политику в Беларуси, России и Украине, чтобы не дать себя обмануть".

Андрей Егоров — Al Jazeera: "Лукашенко ведет себя безответственно"

Беларусь столкнется с ухудшением экономической ситуации не только из-за пандемии, но и вследствие нефтяного конфликта с Россией.

Владимир Мацкевич: Продолжаем Думать Беларусь!

Пора валить! Знаю — кого и знаю — куда.