Четверг 20 февраля 2020 года | 09:39
  • бел / рус
  • eng

Святлана Алексіевіч: Трэба знаходзіць моц заставацца чалавекам

15.04.2016  |  Общество   |  Яўгенія Бурштын, ЕўраБеларусь,  
Святлана Алексіевіч: Трэба знаходзіць моц заставацца чалавекам TUT.BY

Першая пасля ўручэння Нобеля публічная сустрэча пісьменніцы з грамадскасцю ў Мінску прайшла вельмі цёпла і душэўна.

Больш за дзве гадзіны ў паўнюткай малой зале Палаца Рэспублікі (куды змаглі трапіць не ўсе ахвотныя, а толькі тыя, хто паспеў здабыць запрашэнні) Святлана Алексіевіч казала пра свабоду і пакуты, каханне, Чарнобыль, чырвонага чалавека, уладу, Беларусь і Украіну, і шмат пра што яшчэ, адказвала на пытанні. А пасля яшчэ дзве гадзіны падпісвала кнігі сваім чытачам. Знаходзіла некалькі хвілін, каб сказаць колькі словаў кожнаму, і людзі нават не думалі разыходзіцца. Служба інфармацыі “ЕўраБеларусі” занатавала ўсё самае важнае з сустрэчы.

“Мерыць усё толькі савецкім часам – гэта наіўна”

З’яўленне нобелеўскай лаўрэаткі на сцэне зала вітала воплескамі і стоячы.

“Нарэшце мы сустрэліся. Я вас люблю”, - прызналася пісьменніца.

Сустрэчу, прымеркаваную да прэзентацыі кнігі “Святлана Алексіевіч на Свабодзе” вялі старшыня Саюза беларускіх пісьменнікаў Барыс Пятровіч і дырэктар Беларускай службы Радыё Свабода Аляксандр Лукашук. Апошні спытаў у пісьменніцы, калі больш цяжка пісаць – да Нобеля ці пасля?

“Пісаць заўсёды цяжка, ніякія прэміі не могуць на гэта паўплываць. Мне цікава жыць, цікава пісаць”.

Культуролаг і сяброўка Святланы Алексіевіч Юлія Чарняўская зачытала ўрывак з кнігі “Час сэканд-хэнд”.

“Недастаткова вапіць на форумах “Гэта вы, хто чытае Алексіевіч, саўкі, а я ніякі не “чырвоны чалавек”, я па замежжы паездзіў, я паспяховы і ўвогуле хачу пазітыву” Вось гэта і ёсць той самы “чырвоны чалавек”. Ён пакутліва баіцца цяжкай веды і верыць ва ўтульную ўтопію, дзеліць свет на чорнае і белае”.

Юлія Чарняўская спытала, чаму добрае засвойваецца кепска, а навыкі біць, прыніжаць перадаюцца лёгка?

“На гэтае пытанне нават Дастаеўскі не адказаў. Адзінае, што я абсалютна зразумела за 40 гадоў, што мерыць усё толькі савецкім часам – гэта наіўна. Гэта ўсё глыбей у чалавечай прыродзе. На рэчы трэба глядзець шырэй. Свет не такі просты. З пункту гледжання мастацтва аднолькава цікавыя і Берыя, і герой маёй кнігі, што камандаваў НКУСаўцамі, якія расстрэльвалі людзей.

Нам хочацца дакладных і хуткіх адказаў, але чым больш углядаешся ў свет, тым менш адназначных адказаў. Дабро і зло не сфакусаваныя так яўна”.

“Я не здраджу “маленькаму чалавеку”

Народная артыстка Беларусі Зінаіда Бандарэнка нядаўна начытала “Час сэканд-хэнд” для аўдыёкнігі.

“Мы, як сказаў вялікі Ніл Гілевіч, ніяк не дойдзем да Беларусі. Многія з нас, на жаль, яшчэ не дайшлі да вашых кніжак, да вашага таленту. Але я ўпэўнена: дойдзем, дойдзем мы, беларусы!”

Зінаіда Бандарэнка расказала, што Святлана Алексіевіч паспела папрацаваць на тэлебачанні. Нобелеўская лаўрэатка патлумачыла, што гэта быў момант, калі ёй не хапала слова. Алексіевіч прапанавалі гісторыю пра Машэрава, і пісьменніцу вельмі ўразіла яго жонка, якая ўвесь час прагаварыла пра каханне.

“Цяпер, калі я раблю кнігу пра каханне, я думаю, як шкада, што няма гэтай жанчыны.

Мяне часта папракаюць, што ў маіх кнігах вельмі прыгожа людзі гавораць, што гэта аўтар. Вы ведаеце, я заспяваю людзей уражаных – ці каля смерці, ці ў стане кахання. Тады чалавек вышэйшы за сябе, ён тады самы добры, лепшым ніколі больш не бывае ў жыцці. І тады ён вельмі добра кажа.  

Цяпер мне ў кнігу пра каханне прапанавалі Гарбачовых. Але не, я ўсё ж не здраджу “маленькаму чалавеку”. Але што такое “вялікія” людзі, якія яны? Гэта як дача Януковіча: здаецца, што за гэтай фігурай і аўрай улады нешта неверагоднае, а як адкрыюць, вы ўбачыце гэты залаты батон, прасціны з уласнымі партрэтамі. І я думаю, мы яшчэ такое ўбачым таксама (смех у зале і апладысменты. – ЕўраБеларусь.), наколькі гэта маленькі чалавек”.

“Радасць жыцця не абавязкова чэрпаць з Маркса, Леніна ці нацыянальных адкрыццяў”

Журналіст Радыё Свабода з Прагі Сяргей Навумчык у відэазвароце зазначыў, што нельга анэксаваць краіну з нобелеўскім лаўрэатам. У сваю чаргу ён запытаўся, ці выжыве кніга?

“За апошнія тры месяцы я была ў пяці еўрапейскіх краінах, і мне паўсюль казалі, што цяпер зноў час кнігі.

Самае складанае для мяне – зразумець маладых і мужчын, іх расповеды пра каханне. Калі ў Расіі была траўля супраць мяне пасля прэміі, спрабавалі прынізіць жанр, у якім я працую, казалі, што проста ўзяла інтэрв’ю, і ўсё. Не. Калі я прыходжу да чалавека, гэта размова пра жыццё. І калі гэта тая цагліна, якой не хапае ў маёй кнізе, я прыходжу да яго і пяць, і сем разоў.

Я цяпер не вельмі хачу выступаць, бо стамілася ад самой сябе. Мне трэба прыслухацца да сябе, “абжыць” гэты стан, бо “нобелеўка”  існуе асобна, а я асобна. Але ўсё-такі я адэкватны чалавек (апладысменты. – ЕўраБеларусь.)”.

“Моладзь, як казаў пра іх Платонаў, — гэта свежы час. Яны на 40—50 гадоў маладзейшыя за цябе. Зусім іншыя людзі. У іх абсалютна свае каштоўнасці, поўны разрыў з савецкімі каштоўнасцямі, на якіх мы выраслі. І гэта не нацыянальныя каштоўнасці, да якіх мы не прыйшлі. Яны занятыя проста жыццём. І гэта культ прыватнага жыцця. Я спачатку ставілася да яго з пагардай. Але пасля зразумела, што гляджу на гэта не як мастак. Прыватнае жыццё — гэта надзвычай цікава. Проста мы ім ніколі не жылі. А тут, аказваецца, тваё метафізічнае — гэта вельмі цікава. Радасць жыцця, сэнс жыцця не абавязкова чэрпаць з Маркса, ці Леніна ці нейкіх нацыянальных адкрыццяў. Калі пачынаеш размаўляць з моладдзю, то ў іх гэта неўсвядомлена”.

Пісьменнік Уладзімір Арлоў узгадаў, што пазнаёміўся з будучай нобелеўскай лаўрэаткай пасля Дзядоў 1988 года. Ён распавёў, што яго лавіла міліцыя за тое, што жыў без прапіскі, а Святлана спрабавала яго прапісаць у сваё жыллё.

Журналістка Аляксандра Дынько зазначыла, што Святлане Алексіевіч удалося зрабіць амаль немагчымае: яна прымусіла беларусаў быць шчаслівымі, калі яны дзясяткамі і сотнямі чалавек збіраліся на прагляд трансляцыі ўручэння Нобеля ў барах.

Пра Адамовіча-Гавела і калектыўнага Пуціна

“Нас затрымалі ў часе. Калі мы вучылі марксізм-ленінізм і ролю асобы ў гісторыі, лічылася, што масы галоўная дзеючая моц у гісторыі. Мы з вамі сведкі, што маса няшмат можа. Гэта было для мяне галоўнае паслясавецкае адкрыццё.

Калі б у нас быў Вацлаў Гавел (я лічу, што Алесь Адамовіч падыходзіў для гэтай ролі, у яго быў такі еўрапейскі погляд на свет, з любым чалавекам ён быў на роўных), то гэта было б іншае грамадства. З іншага боку, усе кажуць: “Пуцін” – ідзе такая дэманізацыя. А насамрэч гаворка ідзе пра калектыўнага Пуціна.

Страх робіць з людзей пакорлівую масу. Чаму нашы пакуты не канвертуюцца ў свабоду, я не ведаю. У нас “культ асобы” пакутаў. Але мне здаецца, што пакуты ламаюць чалавека, затрымліваюць, змяншаюць.

Можна на кухні крыху сцябацца, пасмейвацца з таго, што адбываецца. Але нельга не прызнацца, што мы ўсе саўдзельнікі гэтага”.

“Свабода – гэта доўгі шлях. Мы бегалі па плошчах у 90-я гады, крычалі “Свабода!”, думаючы, што яна народзіцца з гэтых нашых ускрыкаў, а аказалася, гэта больш жорсткая рэч. Мы не ведаем, што гэта такое, і ў нас няма каму гэтаму вучыць.

Я думаю, што ад эліты шмат чаго залежыць. Нейкая ўнутраная здача адбылася ў кожным з нас”.

“Можна сутыкнуць Заходнюю Беларусь з Усходняй – гэтыя інстынкты жывуць”

Журналіст Зміцер Лукашук паведаміў, што ў кнігарні “У вайны не жаночае аблічча” каштуе задорага – 360 тысяч. А заадно спытаў, ці трэба беларусам баяцца прыкладу Украіны, “рускага свету” і як нам прыйсці да сваёй нацыянальнай ідэі.

“Калі б я ведала адказы на вашыя пытанні, я была б лідарам нацыі, - адказала пісьменніца, і зала адрэагавала бурнымі воплескамі. – Я прыехала ўзрушаная з Украіны, раз на паўгода там бываю. Нават такая дэталь: усе гавораць па-англійску. Мне кажуць: “У нас уся краіна вучыць англійскую, мы хочам будучыню, мы хочам Еўропу, мы хочам новы свет”. Як гэта цудоўна бачыць! А тое, што робіць рускае тэлебачанне, проста злачынства.

Народ (украінскі. – ЕўраБеларусь.) накіраваны ў будучыню, і я б толькі жадала, каб яны змаглі перамагчы. Гэта не грамадзянская вайна ні ў якім разе. Ведаеце, калі сюды прывезці некалькі грузавікоў са зброяй і дзясятак танкаў, то можна сутыкнуць Заходнюю Беларусь з Усходняй – гэтыя старыя інстынкты жывуць.

У мяне павінна была быць сустрэча з Парашэнкам, але я не змагла затрымацца, а ён у гэты час быў у Японіі. Але не ў гэтым справа. Чамусьці ўкраінскі прэзідэнт хацеў са мной сустрэцца (смех і воплескі. – ЕўраБеларусь.), нямецкі прэзідэнт знайшоў час сустрэцца…

Польскія журналісты ездзяць па ўсім свеце, размаўляюць з людзьмі. Таму яны маюць іншую нацыю. А мы сядзім і слухаем, хто колькі надаіў. З нацыяй, асабліва з намі, што выйшлі з лагеру, трэба размаўляць пра іншыя рэчы. І гэта павінны казаць людзі, якім нацыя давярае. А ў нас адзін нехта ўсё вырашае, і раніца пачынаецца з таго, што ён там вырашыў. Мы ўсе дурнеем”.

Што да кошту кнігі, то Святлана Алексіевіч вельмі яму здзівілася і адзначыла, што ў Расіі яна каштуе танней. Пісьменніца заўважыла, што хоць кнігу далі ў кнігарні, але такое адчуванне, што стараюцца, каб яе менш куплялі.

“Наша ўлада часам нагадвае мне папуасаў”

Шведская журналістка спытала ў нобелеўскай лаўрэаткі, з якімі пачуццямі яна выступае на Радзіме, а таксама што яна вынесла для сябе пасля 30 гадоў чарнобыльскай катастрофы.

“Я магла б застацца ў Германіі, у Францыі, але я хацела жыць дома.

Што тычыцца Чарнобылю, я ўдзячная, што мяне зрабілі ганаровым кіраўніком аргкамітэту Чарнобыльскага Шляху. Гэта тое малое, што захавалася з нашага супраціву таму, каб Чарнобыль забыць і каб атамная станцыя будавалася ў нас. Але галоўная небяспека дыктатуры ў тым, што яна прымітыўная і спрашчае ўсе праблемы, якія перад ёй стаяць. У яе застаецца толькі адна праблема – праблема ўлады.

Восі міністр Ананіч. Як я магу сур’ёзна думаць пра чалавека, калі ў яе пытаюцца:”Чаму няма кнігі Алексіевіч на беларускай мове?”, а яна кажа: “Усе правы ў рускага выдавецтва”. Але калі ты кіруеш, то ты павінна ведаць, што рускага выдаўца хвалююць рускія правы, яму зусім не трэба беларускія. Ці калі ў галоўнага рэдактара “Мастацкай літаратуры” запытваюць, чаму няма кніг Алексіевіч, ён адказвае: “Яна не прынесла рукапіс”. Задаюць другое пытанне: “А калі яна прынясе рукапіс?” – “Вы ведаеце, у нас 500 рукапісаў на пяць гадоў”.

На думку пісьменніцы, улада не існуе асобна, гэта ланцуг.

 “Ёсць такі анекдот, крыху грубы: калі б Чарнобыль выбухнуў у папуасаў, увесь свет пра гэта даведаўся б, акрамя папуасаў. Наша ўлада часам нагадвае мне такіх папуасаў.

Экалагічныя праблемы сёння выходзяць на першы план. Гэта новая форма вайны. Таму Чарнобыльскі Шлях – гэта справа кожнага беларуса, калі ён думае пра сваіх дзяцей”.

Святлана Алексіевіч звярнула ўвагу на асноўныя праблемы, якія стаяць перад беларускім грамадствам: гэта і той жа Чарнобыль, і праблема нацыі. На яе думку, усе ўсё разумеюць, але чамусьці кожны сядзіць у сваім кутку, як крот.

“Гэтыя дзве праблемы трэба вырашыць у першую чаргу, а часу ў нас не так шмат. Мы і так нацыя, якая спазнілася, а час ідзе ўсё хутчэй”.

Пісьменніца засумнявалася, ці змагла б яна паклікаць людзей на Плошчу, бо ёй бліжэйшыя ідэі Гандзі і пацыфізму. Але прызналася, што сама б магла пайсці.

“Часы трывожныя, але гэта ўсё не адмяняе наша адзінае жыццё. Таму трэба паспрабаваць быць шчаслівым. Трэба знаходзіць моц заставацца чалавекам, нават у неверагодных абставінах, як Надзя Саўчанка”.  

У сустрэчы ўзялі ўдзел першы выдавец кнігі “Чарнобыльская малітва” на беларускай мове паэт Сяргей Законнікаў, прыйшлі многія палітыкі, культурныя і грамадскія дзеячы, замежныя дыпламаты і журналісты.

Развітваючыся з пісьменніцай па завяршэнні выступа, зала зноў паднялася і праводзіла сваю лаўрэатку доўгімі апладысментамі.

Другие новости раздела «Общество»

Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 11
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.3
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.3
Еще несколько добавлений про сети и сетевое общество.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.2
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.2
Сетевое общество и сетевая коммуникация уже давно в центре внимания культурологов и политологов. Сейчас эта тема обсуждается в связке с интернетом и таким интернет-явлением, как социальные сети.
Владимир Мацкевич: Русский образ мыслей — это подданство, а беларусский образ мысли — гражданский
Владимир Мацкевич: Русский образ мыслей — это подданство, а беларусский образ мысли — гражданский
Окровавленные руки русского империализма — сильный символ. Талантливый перформанс.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.1
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.1
Доступно ли гражданское общество непосредственному наблюдению? Как его можно увидеть, зафиксировать, измерить?
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 9.2
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 9.2
Мужество иметь собственное мнение, о котором я говорил в предыдущем фрагменте, ничего не стоит без истинности этого мнения.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 9.1
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 9.1
Мне часто приходилось слышать в разных ситуациях высказывание: "Я представляю здесь гражданское общество Беларуси/Х-ландии". И меня всегда коробило это высказывание.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 8
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 8
Беларусские политики не знают беларусского общества, не знают своей страны. И не хотят знать.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 7
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 7
Нет ничего практичнее хорошей теории.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 6.2
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 6.2
Единство нации — это просвещенческая идея, или явление эпохи модерна.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 6.1
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 6.1
Если бы мне понадобилось описать гражданское общество Беларуси в лицах, я бы начал с Валентина Акудовича и Светланы Алексиевич.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 5
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 5
Гражданское общество — это реализация идеалов Просвещения. Современное воплощение этих идеалов.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 4
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 4
Гражданское общество немыслимо без общественного мнения, общественное мнение невозможно без СМИ. Но гражданское общество — это еще и гражданское действие, гражданское поведение.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 3
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 3
Гражданское общество немыслимо без общественного мнения, а общественное мнение невозможно без средств массовой информации.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 2
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 2
"Ну, уж это положительно интересно, — трясясь от хохота проговорил профессор, — что же это у вас, чего ни хватишься, ничего нет!" Думаю, все помнят, откуда это.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 1
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 1
Гражданское общество в Беларуси есть. Я это точно знаю, поскольку именно солидарность гражданского общества спасла меня от смерти в октябре 2006 года.
Мониторинг реализации Конвенции ЮНЕСКО об охране разнообразия форм культурного самовыражения (2019)
Мониторинг реализации Конвенции ЮНЕСКО об охране разнообразия форм культурного самовыражения (2019)
Представляем отчет по результатам второго комплексного исследования-мониторинга реализации Республикой Беларусь Конвенции ЮНЕСКО об охране и поощрении разнообразия форм культурного самовыражения.
Улад Вялічка: Я з цеплынёй і павагай узгадваю 10 год у "ЕўраБеларусі". Гэта было варта і годна!
Улад Вялічка: Я з цеплынёй і павагай узгадваю 10 год у "ЕўраБеларусі". Гэта было варта і годна!
Ад учорашняга дня Улад Вялічка сыйшоў з пасады генеральнага дырэктара Міжнароднага кансорцыума "ЕўраБеларусь", але шэрагаў сябраў арганізацыі ён не пакідае.
Мацкевич: В Беларуси есть подготовка кадров, воспитание и обучение, но образования как такового нет
Мацкевич: В Беларуси есть подготовка кадров, воспитание и обучение, но образования как такового нет
Образование в Беларуси не меняется, потому что государство заинтересовано в дешевой и в меру грамотной рабочей силе.
Владимир Мацкевич: Ежедневный плебисцит беларусской нации должен продолжаться и развиваться
Владимир Мацкевич: Ежедневный плебисцит беларусской нации должен продолжаться и развиваться
11 марта 1882 года в Сорбонне Эрнест Ренан прочел свою знаменитую лекцию "Что такое нация".
Аксана Бярнацкая: Падабаецца дапамагаць людзям, якія хочуць нешта рабіць

Навагодняя гісторыя пра тое, як паляпшаць жыццё навокал і пры гэтым заставацца шчаслівым.

Оксана Шелест: В Беларуси начали появляться новые общественные инициативы (Видео)

В ситуации угрозы для независимости Беларуси они не опираются на традиционные институты гражданского общества и политической оппозиции, а также не ищут и не рассчитывают на какую-либо поддержку извне.

Улад Вялічка — пра ўдзел Беларусі ва Усходнім партнёрстве: трэба больш жадаць і намагацца большага

10 год удзелу Беларусі ва Усходнім партнёрстве. Што гэта дало нашай краіне? Як складваліся адносіны з ЕС? Якімі магчымасцямі Беларусь да гэтага часу не скарысталася? Чаго чакаць надалей?

Краткая политическая история современной Беларуси

Наша политическая история выглядит как деградация структур. А разум, совесть и человеческое достоинство есть у граждан. И каждый гражданин способен сам решать, в чем ему участвовать, а в чем нет.