Пятница 6 декабря 2019 года | 15:24
  • бел / рус
  • eng

“Беларускі Майдан адбыўся ў 95-м”: у Мінску прэзентавалі новую кнігу Сяргея Навумчыка

12.09.2015  |  Общество   |  Яўгенія Бурштын, ЕўраБеларусь,  
“Беларускі Майдан адбыўся ў 95-м”: у Мінску прэзентавалі новую кнігу Сяргея Навумчыка Фота "Радыё Свабода"

Трэцяя кніга з цыклу пра найноўшую гісторыю Беларусі распавядае пра рэферэндум, галадоўку і збіццё дэпутатаў у красавіку 1995-га.

Актавая зала сталічнага Палаца мастацтваў, дзе адбывалася прэзентацыя, была набітая бітком яшчэ да яе пачатку. Такое адчуванне, што сабраўся ўвесь Фронт старой загартоўкі. Вядома, кніжак, якія раздавалі бясплатна, усім не хапіла, але да канца вечарыны абяцалі прывезці яшчэ.

Прэзентацыю вёў журналіст “Радыё Свабода” Валер Каліноўскі, напрацягу ўсёй імпрэзы на сувязі па скайпу быў і сам аўтар, які жыве і працуе ў Празе. Гэта трэцяя яго кніга з цыклу пра 1990-я, раней былі прэзентаваныя “91” і “94”.

Кніга распавядае пра галоўную палітычную падзею 1995 года, якая карэнным чынам змяніла далейшы лёс Беларусі. Гэта рэферэндум аб замацаванні рускай мовы ў якасці другой дзяржаўнай і змене дзяржаўнай сімволікі – бел-чырвона-белага сцяга і герба “Пагоня” – на сучасныя сімвалы.

 “Мы ўсе ўдзельнікі барацьбы за гісторыю, за мінулае, але ў ХХ стагоддзі веды пра гісторыю сталі інструментам татальнага кіравання дзяржавай”, – зазначыў кіраўнік беларускай службы “Радыё Свабода” Аляксандр Лукашук, які ініцыяваў выданне кнігі.  

Як патлумачыў сам Сяргей Навумчык, 1990-я супалі з нацыянальным Адраджэннем, “залатым” часам беларускай гісторыі ХХ стагоддзя.

“Мне воляй лёсу давялося спрычыніцца да гэтых падзей. 95-ты быў пераломным, і пачаўся з заявы Лукашэнкі аб інтэграцыі з Расіяй. За сем гадоў Адраджэння ўтварыўся клас грамадзянскай супольнасці, і ён быў гатовы супрацьстаяць гэтай анэксіі нават коштам жыцця”, – заявіў аўтар.

Па яго словах, гонар нацыі, што падтрымліваў людзей у тыя часы, трэба было знішчыць. І гэтым гонарам, які трапіў пад удар, былі абраны нацыянальная мова і сімволіка. Тады дэпутаты Вярхоўнага Савета 12 склікання у знак пратэсту пайшлі на крайнія меры – абвясцілі галадоўку.

“Дэпутаты гатовыя былі стаяць на смерць. Цэнтральны эпізод кнігі – наша галадоўка ў Авальнай зале. Мы пратэставалі супраць рэферэндуму. Акцыя была вельмі эфектыўная, ужо ў пешыя гадзіны галадоўкі пытанні Лукашэнкі правальваліся адно за другім, яны не набіралі галасоў. Мы глядзелі дэпутатам у вочы, і яны бачылі, што мы гатовыя на ўсё, нават пакласці свае жыцці”, – сказаў Навумчык. І дадаў, што збіццё дэпутатаў парламента ў той час, калі яны разглядалі пытанне рэферэндума, аўтаматычна зрабіла яго вынікі нікчымнымі.

“Для мяне дэ-юрэ герб “Пагоня” і бел-чырвона-белы сцяг засталіся дзяржаўнымі, і прыйдзе час, калі яны будуць вернуты дэ-факта”.

Як распавёў адзін з дэпутатаў Вярхоўнага Савета 12 склікання Мікалай Крыжаноўскі, дэпутаты апазіцыі былі за тое, каб Беларусь была парламенцкай рэспублікай, але большасць прыняла рашэнне на карысць сённяшняй сістэмы.

Пісьменнік Уладзімір Арлоў сказаў, што кнігі Сяргея Навумчыка былі б вельмі важнымі, калі б мы жылі ў свабоднай краіне, стакроць яны важныя ў краіне несвабоднай.  

Свой відэазварот даслаў і лідар КХП БНФ “Адраджэнне” Зянон Пазняк.

“Антыбеларускі рэжым стараецца замоўчваць падзеі гісторыі. Тым не менш удаецца гэтую гісторыю пісаць. Гэтым займаюцца, на жаль, толькі два чалавекі, і першы з іх – Сяргей Навумчык”, – лічыць палітык.

На яго думку, з падзей красавіка1995 года пачаўся палітычны пераварот у краіне. Аднак міжнародная супольнасць тады гэтага зразумець не захацела.

Яшчэ адзін з тагачасных дэпутатаў ад апазіцыі, старшыня Таварыства беларускай мовы імя Францыска Скарыны Алег Трусаў, глядзіць на цяперашняе становішча ў Беларусі даволі аптымістычна.

“Гэта час не страчаны, іначай тут былі б расійскія танкі, а мы б сядзелі не ў гэтай зале, а на Салаўках, – паспрачаўся з Навумчыкам старшыня ТБМ. – Сімволіка жывая, усё наперадзе”, – сказаў Трусаў і прывёў прыклад нядаўняй нацыянальнай эйфарыі футбольнага матчу Беларусь – Україна ў Львове.

“Мы бачым, як ствараецца новая беларуская гарадская нацыя, падыходзім да новай хвалі Адраджэння”, – заключыў Алег Трусаў.

Ён параіў аўтару перакласці яго кнігі на англійскую мову, каб пра падзеі ў нашай краіне даведаўся ўвесь свет – на яго думку, тады адносіны да Беларусі рэзка памяняюцца.

Намеснік старшыні КХП БНФ Юрый Беленькі прызнаўся, што ў 95-м дэпутаты апазіцыі ўжо парадкам стаміліся, бо “цягнулі працу на грамадскіх пачатках, і ўлада за гэты час навучылася супраць нас змагацца”. Але ён мяркуе, што суд над ёй яшчэ абавязкова адбудзецца. Тым больш, што як заявіў былы суддзя Канстытуцыйнага суда Беларусі Міхаіл Пастухоў, рэферэндум 1995 года “супярэчыць не толькі Канстытуцыі, але і нацыянальным інтарэсам беларускага народа. А тыя дзеянні, што ўчынілі ў Авальнай зале, – злачынства, якое можна разглядаць як захоп дзяржаўнай улады неканстытуцыйным шляхам”. Юрыст лічыць, што нацыянальныя сімвалы яшчэ вернуцца, бо яны былі аднятыя ў народа незаконна.

Юрый Беленькі таксама дадаў, што любое змаганне – ці то прыход на пікет, ці то выхад з нацыянальным сцягам на Дзяды – гэта змаганне за Беларусь, і заклікаў байкатаваць чарговыя клоўнскія выбары.

Менавіта 20 гадоў таму, у 1995-м, адбылася трансфармацыя Беларусі з еўрапейскай краіны ў азіятчыну, “рускі свет”, мяркуе ўдзельнік апісаных у кнізе падзей, дэпутат Сяргей Антончык. Больш смела яго думку выразіў Валянцін Голубеў:

“Тады пачаўся беларускі Майдан, які прывёў да таго, што мы атрымалі цяпер”, - перакананы ён.

Акурат пасля прамовы Голубева прывезлі яшчэ адну партыю кніг, і людзі, не чакаючы завяршэння прэзентацыі, кінуліся па іх. У гэты момант узнікла адчуванне, што народ так і застаўся дзесьці ў “дэфіцытных” 90-х… Але паціху прысутных суцішыў запіс голасу Васіля Быкава, які каментаваў галадоўку і збіццё дэпутатаў у Авальнай зале Дома ўраду.

На прэзентацыі прысутнічалі бацькі Сяргея Навумчыка, якіх гледачы віталі воплескамі. Іосіф Навумчык, бацька аўтара, які ўзначальвае віцебскае Таварыства беларускай мовы, не пагадзіўся са сваім мінскім калегам Алегам Трусавым.

“Хай Трусаў і гаворыць, што не ўсё страчана, але сёння мы маем пакаленне, якое не валодае беларускай мовай і не можа на ёй размаўляць”, – канстатаваў ён.

На заканчэнне імпрэзы Сяргей Навумчык сказаў, што калі б не было рэферэндума, Беларусь жыла б зусім інакш – варта паглядзець на суседнія Літву і Латвію.

“Калі чуў прамовы дэпутатаў, адчуў, што вярнуўся на 20 гадоў назад, у той Мінск”.

Ён таксама паабяцаў працягваць гэты цыкл 1990-х, і паведаміў, што наступная кніга – “96” – будзе вельмі асабістай.

Калі прэзентацыя скончылася, усе прысутныя дэпутаты Вярхоўнага Савета выйшлі на сцэну, каб разам сфатаграфавацца. Зала ўстала і пачала апладзіраваць героям свайго часу.

Сяргей Навумчык – беларускі журналіст, палітык. Нарадзіўся ў 1961 годзе ў Паставах. У 1990 – 1996 гадах дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі. 11 красавіка 1995 года разам з іншымі дэпутатамі ад апазіцыі БНФ абвясціў у Авальнай зале Дома ўраду галадоўку пратэсту супраць ініцыяванага Лукашэнкам рэферэндума пра дзяржаўную мову і сімволіку. У ноч на 12 красавіка 1995 дэпутаты былі выкінутыя з залы паседжанняў і жорстка збітыя спецпадраздзяленнем КДБ і спецназам. У 1996 годзе пакінуў Беларусь.

  

Другие новости раздела «Общество»

Мониторинг реализации Конвенции ЮНЕСКО об охране разнообразия форм культурного самовыражения (2019)
Мониторинг реализации Конвенции ЮНЕСКО об охране разнообразия форм культурного самовыражения (2019)
Представляем отчет по результатам второго комплексного исследования-мониторинга реализации Республикой Беларусь Конвенции ЮНЕСКО об охране и поощрении разнообразия форм культурного самовыражения.
Улад Вялічка: Я з цеплынёй і павагай узгадваю 10 год у "ЕўраБеларусі". Гэта было варта і годна!
Улад Вялічка: Я з цеплынёй і павагай узгадваю 10 год у "ЕўраБеларусі". Гэта было варта і годна!
Ад учорашняга дня Улад Вялічка сыйшоў з пасады генеральнага дырэктара Міжнароднага кансорцыума "ЕўраБеларусь", але шэрагаў сябраў арганізацыі ён не пакідае.
Мацкевич: В Беларуси есть подготовка кадров, воспитание и обучение, но образования как такового нет
Мацкевич: В Беларуси есть подготовка кадров, воспитание и обучение, но образования как такового нет
Образование в Беларуси не меняется, потому что государство заинтересовано в дешевой и в меру грамотной рабочей силе.
Владимир Мацкевич: Ежедневный плебисцит беларусской нации должен продолжаться и развиваться
Владимир Мацкевич: Ежедневный плебисцит беларусской нации должен продолжаться и развиваться
11 марта 1882 года в Сорбонне Эрнест Ренан прочел свою знаменитую лекцию "Что такое нация".
Владимир Мацкевич: Нация — множество всех людей с одинаковым государственным паспортом
Владимир Мацкевич: Нация — множество всех людей с одинаковым государственным паспортом
Я знаю, что такое национальная валюта, но не знаю, что такое национальный характер.
Культурная политика как фактор развития (Фото)
Культурная политика как фактор развития (Фото)
В Беларуси есть цензура и не соблюдаются авторские права, а Кодекс о культуре направлен прежде всего на ее контроль, а не на развитие.
Татьяна Водолажская: Беларусам не свойственно рефлексировать свои эмоции и рассказывать о них
Методолог Мацкевич: "Чернобыльский шлях" нужно сохранить, отвязавшись от протестов (Видео)
Методолог Мацкевич: "Чернобыльский шлях" нужно сохранить, отвязавшись от протестов (Видео)
Три десятка лет истории проведения "Чернобыльского шляха", приуроченного к годовщине катастрофы на Чернобыльской АЭС, делают его культурным достоянием Беларуси.
Владимир Мацкевич: Я — философ и методолог
Владимир Мацкевич: Я — философ и методолог
Философия — это то, чем я занимаюсь.
Пять самых актуальных задач, которые стоят перед беларусским обществом и нацией
Пять самых актуальных задач, которые стоят перед беларусским обществом и нацией
Как-то политолог Павел Усов написал: "Тема выборов уже стала проблемой не политической, а философской. Проблемой мировоззренческой. В спорах сталкиваются не практические, а ценностные системы".
Доступность публичных пространств и мероприятий в Минске: оценка состояния и перспективы изменений
Доступность публичных пространств и мероприятий в Минске: оценка состояния и перспективы изменений
Проект "Живая Библиотека" представил отчет по результатам пилотного исследования "Доступность публичных пространств и мероприятий в Минске: оценка состояния и перспективы изменений".
Оксана Шелест: Еще рано говорить о партнерских отношениях структур гражданского общества и власти
Оксана Шелест: Еще рано говорить о партнерских отношениях структур гражданского общества и власти
30 января 2019 года в Гомеле прошел информационный день программы ЕС "Восточное партнерство".
Ребята с нашего двора. Как Осмоловка избежала сноса и станет ли она образцом городского активизма
Ребята с нашего двора. Как Осмоловка избежала сноса и станет ли она образцом городского активизма
Четыре года борьбы за Осмоловку ее жителей и активистов принесли победу: первый послевоенный микрорайон Минска сносить не будут.
Владимир Мацкевич: У каждого есть возможность внести свою лепту в общее дело
Владимир Мацкевич: У каждого есть возможность внести свою лепту в общее дело
Беларусский философ и методолог Владимир Мацкевич в своем блоге в Фейсбуке поделился размышлениями, которые озаглавил "О правилах поведения".
Ці выратуе дэпалітызацыя і дыялог з уладамі грамадзянскую супольнасць Беларусі? (Фота)
Ці выратуе дэпалітызацыя і дыялог з уладамі грамадзянскую супольнасць Беларусі? (Фота)
Старшы аналітык Цэнтра еўрапейскай трансфармацыі Аксана Шэлест тлумачыць, "што можа развіць і забіць" грамадзянскую супольнасць Беларусі.
Спор философа с Богом за Беларусь
Спор философа с Богом за Беларусь
"Бороться с Богом мне незачем, а вот поспорить за Беларусь — есть повод", — пишет философ и методолог Владимир Мацкевич.
До Киева не доведет. Почему нет связи между языком и готовностью бороться за независимость страны
До Киева не доведет. Почему нет связи между языком и готовностью бороться за независимость страны
Большинство беларусов считают свою страну самодостаточной — вне зависимости от того, на каком языке говорят. И уверены, что она должна оставаться независимой.
Публичная встреча с Адамом Михником "[Не]своя страна" (Видео)
Публичная встреча с Адамом Михником "[Не]своя страна" (Видео)
17 декабря 2018 года в Минске Летучий университет и Галерея TUT.BY провели публичную встречу с легендарным польским диссидентом, общественным деятелем и журналистом Адамом Михником.
Уладзімір Мацкевіч: Каля ста чалавек кожны год вучыцца ў беларускім Лятучым універсітэце (Аўдыё)
Уладзімір Мацкевіч: Каля ста чалавек кожны год вучыцца ў беларускім Лятучым універсітэце (Аўдыё)
Адукацыйная пляцоўка была створана на ўзор Лятучага ўніверсітэта, які пад канец 1970-х гадоў дзейнічаў у Польшчы.
Электронный бюллетень Центра правовой трансформации "LawtrendMonitor", # 12, 2018
Электронный бюллетень Центра правовой трансформации "LawtrendMonitor", # 12, 2018
Центр правовой трансформации (Lawtrend) представляет выпуск Электронного бюллетеня LawtrendMonitor, # 12, 2018.
Сакрэт поспеху “Бараньскіх Арабесак”

Як маленькае швачнае прадпрыемства на Аршаншчыне вырасла ў сучасную вытворчасць з якаснай прадукацыяй і стварыла сістэму працаўладкавання моладзі з інваліднасцю.

Оксана Шелест: В Беларуси начали появляться новые общественные инициативы (Видео)

В ситуации угрозы для независимости Беларуси они не опираются на традиционные институты гражданского общества и политической оппозиции, а также не ищут и не рассчитывают на какую-либо поддержку извне.

Улад Вялічка — пра ўдзел Беларусі ва Усходнім партнёрстве: трэба больш жадаць і намагацца большага

10 год удзелу Беларусі ва Усходнім партнёрстве. Што гэта дало нашай краіне? Як складваліся адносіны з ЕС? Якімі магчымасцямі Беларусь да гэтага часу не скарысталася? Чаго чакаць надалей?

Владимир Мацкевич: "Свежий ветер" дул 100 дней. Что дальше?

Теперь у нас есть 270 дней, которые надо прожить не зря, чтобы жила Беларусь, свободная, независимая, развивающаяся и процветающая.