Вторник 16 января 2018 года | 12:08
  • бел / рус
  • eng

Зоны камфорту, зоны… дыскамфорту, зоны ўплыву: як дзеячы культуры адчуваюць уласную сферу дзейнасці?

20.08.2015  |  Общество   |  Кацярына Раманчык,  
Зоны камфорту, зоны… дыскамфорту, зоны ўплыву: як дзеячы культуры адчуваюць уласную сферу дзейнасці? Фота: Кацярына Раманчык

Чаму культурніцкі пасыл не даходзіць да беларускай публікі? Як пераадольваць дазвольны прынцып існавання, а таксама ўласныя страхі і перадузятасць у кантактах з бізнесам і ўладамі?..

Мноства пытанняў і мноства ж адказаў прагучала на адмысловым семінары-майстэрні для культурніцкіх дзеячаў “Культура як сродак сацыяльнай трансфармацыі: інавацыі і невыкарыстаныя магчымасці”, які зладзіў міжнародны кансорцыум “ЕўраБеларусь” на мінулых выходных.

Міжнародны кансорцыум “ЕўраБеларусь” паступова ўваходзіць у лік гульцоў на полі даследавання палітыкі ў сферы культуры ў Беларусі. Новым крокам стаў адмысловы семінар-майстэрня “Культура як сродак сацыяльнай трансфармацыі: інавацыі і невыкарыстаныя магчымасці”, арганізаваны 14-16 жніўня для грамадска-культурніцкіх дзеячаў краіны. Васямнаццаць удзельнікаў з самых розных рэгіёнаў Беларусі, якія прадстаўлялі і дзяржаўныя, і недзяржаўныя ініцыятывы ў сферы культуры, а таксама СМІ сустрэліся дзеля грунтоўнай супольнай працы. Трохдзённая праграма ўключала абмеркаванне асаблівасцяў аналізу сваёй прафесійнай сферы, знаёмства з паспяховымі практыкамі культурніцкага менеджменту ад беларускіх калег, а ў заключнай частцы - і спробы супольнага праектавання.

Усё немагчымае магчыма?

У першы дзень семінару Тацяна Вадалажская прадставіла вынікі Маніторынгу рэалізацыі Рэспублікай Беларусь Канвенцыі ЮНЕСКА аб ахове і заахвочванні разнастайнасці форм культурнага самавыражэння. Афіцыйная прэзентацыя даследвання адбылася напрыканцы чэрвеня гэтага года (відэа). Яго аўтары, каманда Цэнтру еўрапейскай трансфармацыі, прапанавалі 5 вымярэнняў для ацэнкі культурнага полісі краіны:

Умовы для развіцця і праявы культурнай разнастайнасці.

Уплыў сектара культуры на развіццё грамадства.

Унутраныя рэсурсы і патэнцыял развіцця сферы культуры

Развіццё міжкультурнага ўзаемадзеяння і кантактаў.

Узаемадзеянне розных суб'ектаў культурнай палітыкі

Эксперты Маніторынгу ў свой час ахарактарызавалі ўзровень палітыкі ў сферы культуры як нізкі (ад 8,9 да 12,5 балаў з 30 магчымых). Удзельнікі семінару-майстэрні атрымалі магчымасць даць паводле гэтых крытэраў сваю ацэнку сітуацыі і тым самым параўнаць свае высновы з вынікамі працы экспертаў Маніторынгу. Карціна атрымалася крыху больш аптымістычная (на адзінкі балаў), аднак агулам сітуацыя – на тым жа адносна нізкім ўзроўні па кожным з пяці вымярэнняў. Выклікі, або перашкоды, якія патрабуюць пільнай увагі ў паслядоўнай, сістэмнай працы кожнага творчага і культурніцкага дзеяча, закраналі ўсе вылучаныя вымярэнні:

- Палітычныя і ідэалагічныя абмежаванні, якія накладае дзяржава; дазвольны прынцып існавання.

- Ізаляванасць сектару культуры агулам, маргіналізацыя многіх недзяржаўных творчых, грамадска-культурніцкіх плыняў (“Культурніцкі пасыл не даходзіць да людзей. Трэба змяняць мову, фармат.”)

- Фармаванне ўстойлівай сучаснай беларускай ідэнтычнасці: захаванне і пашырэнне выкарыстання беларускай мовы.

- Павышэнне менеджарскіх кампетэнцый дзеячаў культуры, адэкватнае стаўленне ў сістэме адукацыі (“увесці, аднавіць культурніцкія дысцыпліны ў школе і садку”)

- Унутраныя і знешнія культурніцкія камунікацыі: “узаемадзеянне розных НДА-суб’ектаў, бізнесу і культуры, НДА і органаў улады, пошукі платформ узаемадзеяння”, “больш адкрыты міжкультурны дыялог”.

Што з гэтых перашкод у агульнай для многіх прафесійнай сферы залежыць ад палітычнай волі ўлады або мясцовых адміністрацый, а што знаходзіцца ў зоне ўласнага ўплыву і адказнасці культурніцкіх дзеячаў? Якія з іх з’яўляюцца вынікам звыклага, зручнага, але і стэрэатыпнага мыслення і нават перакладзенай адказнасцю, а якія – нагодамі для цікавых праектаў?

Шэсць гісторый пра цвярозую апантанасць і святочную штодзённасць

Адказы на гэтыя пытанні пачаліся ўжо ў першы вечар, але другі дзень быў прысвечаны ім цалкам, хоць фармальна быў падзелены на тэмы працы са “спадчынай” і “інавацыямі” у культуры. Шэсць запрошаных гасцей прынеслі шэсць гісторый пра тое, як вялікае пачынаецца з малога.

Ігар Раханскі, рэстаўратар кіраўнік праектнага бюро Беларускага камітэта ICOMOS, пазбавіў надзеі знайсці рашэнне, аптымальнае і прымальнае для ўсіх зацікаўленых бакоў, калі гаворка закранае рэвіталізацыю гісторыка-культурнай спадчыны. Трэба ўсведамляць сваю функцыянальную ролю ў працэсе надання аб’екту статусу помніка, і яшчэ лепш трэба ўсведамляць функцыянальныя ролі ўсіх астатніх груп уплыву (“культура”, “навука”, “тэхніка”, “метадалогія”). Часам толькі імі і можна патлумачыць логіку складання найважнейшага праектнага дакументу – каштарысу – і вызначэння тэрмінаў выканання.

Журналіст, грамадскі дзеяч, кіраўнік курсаў “Мова Нанова” Глеб Лабадзенка пацвердзіў вызначальнасць чалавечага фактару ў лакальных культурных сітуацыях у Беларусі. Ён таксама выказаў сваю пазіцыю наконт таго, што дазволіла нефармальным курсам беларускай мовы стаць брэндам і існаваць у 10 розных гарадах Беларусі: “Не важна, што стала прычынай грамадскай цікаўнасці да роднай мовы і культуры – важна выкарыстоўваць гэтую тэндэнцыю”. Калі разнастайнасць матываў, досведаў і падыходаў у выніку грае на масавае пашырэнне пазітыўнай культурнай з’явы, не трэба шукаць “аўтараў” гэтай сінергіі, трэба яе падпітваць сваім кропкавым або сістэмным унёскам. І не забывацца указваць яго ў афіцыйных запытах аб партнёрстве з мясцовымі ўладамі.

Надзея Ількевіч, культурніцкая менеджарка, дырэктарка “Школы супергерояў”, паказала, як суадносяцца і спалучаюцца ролі “гарадскога актывіста” і “гарадскога праекціроўшчыка”. Прыклад “Школы супергерояў” сведчыць пра тое, што грамадскі актыўнасць і грамадская адказнасць за сваю прастору пражывання – не толькі права, але і набор кампетэнцый, навыкаў, які патрабуе навучання. Аналіз сітуацыі, вызначэнне праблемы і мэты, пошук найлепшай канцэпцыі і фармату, і канешне, логіка рэалізацыі – ва ўсім гэтым ёсць асаблівасці, якім можна і варта вучыцца. Другая ўзорная асаблівасць “Школы” Надзеі – выразнае пазіцыянаванне, будаванне брэнду на выразна абазначаных каштоўнасцях – актыўнай адказнасці і клопаце за свой горад.

Уладзімір Булаўскі і Раман Воранаў, моладзевая культурніцкая супольнасць VITEBSK4.ME (Віцебск), увасобілі сабой адкрытасць, кантактнасць, гнуткасць, крэатыўнасць, паслядоўнасць і навуковую абгрунтаванасць, якую толькі могуць мець лідары падобных супольнасцяў. За 7 год супольнасць VITEBSK4.ME стала выразнай культурнай сілай, “кропкай прыцягнення” у онлайн і офлайн-прасторы Віцебска. “Сакрэты” поспеху былі геніяльна простымі: а) трэба “вырошчваць” актыўную культурную аўдыторыю праз школы журналістаў, культурніцкіх менеджараў, менеджараў аховы гісторыка-культурнай спадчыны, б) казаць пра свае вынікі не менш, чым пра планы (этап post-production), в) знаходзіць узаемныя інтарэсы з мясцовай адміністрацыяй і няспынна паказваць ёй гэта; г) выкарыстоўваць адкрытыя, вулічныя, фарматы падзей, а сам працэс культурніцкага менеджменту – публічным.

Дзве вечаровыя дыскусіі выліліся ў прызнанні, як любоў да свайго гораду і сваёй краіны трансфармуецца ў “Патрыятызм.2.0”.

Яся Каралевіч-Картэль, рэдактарка гарадскога часопіса Citydog.by, растлумачыла рэдактарскую палітыку сайта: “гарадская культура – гэта стыль жыцця, стыль апранання тых, хто жыве побач з табой, месцы і маршруты, якія мы любім”. Гарадскія фрыкі вартыя быць гарадскімі легендамі, а тыя, хто прапануе гораду нешта цікавае, - прынамсі, быць вядомымі. Калі матыў існавання інфармацыйнага рэсурса – зрабіць жыццё гараджаніна больш зручным, змястоўным, натхніць на самарэалізацыю, то, як ні прадказальна, так і атрымліваецца: СМІ робіцца каталізатарам шматлікіх пазітыўных грамадска-культурніцкіх зменаў.

Яўген Клішэвіч, Іван Вядзенін, стваральнікі і кіраўнікі crowdsourcing-плафтормы Talaka.by паказалі магчымасці згуртавання праектных каманд і пошуку рэсурсаў для рэалізацый грамадсказначных праектаў. Па-за тэхнічных дэталяў і прынцыпаў працы платформы, выявілася цікавая тэма: “магія” публічнасці”. Аказваецца, гэта выдатнае апрабаванне не толькі праектнай ідэі грамадскай крытыкай (альбо забыццём), але і ўласнай гатоўнасці зрушыць ідэю з “мёртвай кропкі” і давесці яе да канца. Зазвычай такое апрабаванне на адказнасць робіцца гарантам гэтай адказнасці: пад публічным “кантролем” ты не можаш сысці на палове шляху.

Ад правільнай тэорыі – да правільнай практыкі

Тацяна Пашэвалава, праграмны менеджар МК «ЕўраБеларусь», як заключны эксперт, з павагай да неаспрэчнага праектнага досведу сабраных культурніцкіх дзеячаў, зрабіла некалькі важных акцэнтаў на выклікі ў беларускай практыцы сацыякультурніцкага праектавання:

- Праект альбо не праект? Праект вырашае пэўную праблему, злучае ў адну сістэму функцыі і задачы, арганізуе наяўныя рэсурсы, дае інструмент падлічыць нашу дзейнасць. Аднак распрацоўваць праект варта не для усякай працы: для многіх грамадсказначных, але простых акцый гэта будзе лішнім. З іншага боку, у праектны выгляд ёсць сэнс прыводзіць некаторыя працы, якія выконваюцца ў працэсным, пастаянным рэжыме, акурат для зручнасці падліку і кантролю.

- Перадпраектная дзейнасць: аналіз і прамоцыя. Для таго, каб ідэя знайшла водгук у патэнцыйных партнёраў, трэба апісаць і здолець «прадаць» яе кантэкст, актуальнасць. Для гэтага варта забяспечыць даследчую, аналітычную працу і прасоўванне яе вынікаў, і што асабліва важна, мабілізаваўшы падтрымку іншых зацікаўленых сектараў, слаёў грамадства.

- "Правільная тэорыя – лепшая практыка": эканомце свае сілы на памылкі – “вучыце матчастку!”. Менавіта добрая тэарэтычная праца забяспечвае паспяховасць і эфектыўнасць намаганняў у вашых дзеяннях. Супрацьпастаўленне тэорыі і практыкі, гуманітарных і дакладных навук – зусім неканструктыўна. У якасці прыкладу неабходнага спалучэння, Тацяна, інжынер па адукацыі, прадставіла логіка-структурны падыход да праектнай дзейнасці.

- Даведвайцеся, хто менавіта робіць праект або праграму, на якую шукае рэсурсную падтрымку. Ці здольны ён ажыццявіць гэтыя працы, якая яго рэпутацыя? Ці суадносны ён да той ступені амбіцый, якая закладзена ў праекце?

Галоўным вынікам трэцяга дня, а між тым, і самога семінару, сталі ідэі, распрацаваныя камандамі ўдзельнікаў. З чатырох прадстаўленых групавых задум праектам была прызнаная толькі адна. Тым не менш, кожная з іх мела ў сабе адказ адзін з сфармуляваных вышэй выклікаў у сацыя-культурнай сферы Беларусі, безадносна да магчымай спецыфікі канкрэтнага рэгіёну.

- “Суперрэгіёны” – нефармальная адукацыйная ініцыятыва, якая магла б вырашыць праблему няякаснай інтэрпрэтацыі традыцыйнай (аўтэнтычнай лакальнай) культуры Беларусі… культурніцкімі адмыслоўцамі падчас падрыхтоўкі планавых мерапрыемстваў, стварэння ўласнага (найперш турыстычнага) бізнесу.

- “Вандроўная” школа па культурніцкім менеджменце “КаварАРТдак” – нагадвала адукацыйна-каардынацыйны цэнтр па абмене лепшымі прафесійнымі практыкамі. Патэнцыйная “віртуальная каманда” складаецца з прадстаўнікоў Наваполацка, Слуцка і Брэста, аднак аўтаркі ідэі надалі выключна важнае значэнне пашырэнню сеткі міжрэгіянальных сувязяў.

- “Арт-Баранкі” – па сутнасці, start-up ідэя творча-камунікацыйнай прасторы, прызначанай аб’яднаць усе крэатыўныя сілы Баранавічаў пад адным дахам. Па-за фінансавых рызыкаў ідэі, была агучаная і небяспека спыніцца на ўзроўні культурніцкага “гета” – ахапіць сталую, але незначную колькасць баранаўчан.

- “Ненарытая” гісторыя” – “дэкларацыя” праграмнай дзейнасці прысутных на семінары гісторыкаў, спецыялістаў па гісторыка-культурнай спадчыне аб “вычышчэнні” найноўшай гісторыі Беларусі ад шматлікіх міфаў і стэрыатыпаў, наданні паўнаце гістарычным фактам і адэкватнай іх інтэрпрэтацыі. Па-за маштабнасцю і амбітнасцю ідэі, тут больш (і пазітыўна) уражвае адчуванне людзьмі місіі ўласнай дзейнасці.

З “канспекту” арганізатараў. Нататкі на палях

Атрымаць “двойку” ці хісткую “тройку” за стан культуры нацыі – сорамна. І так звыкла сорамна, што ўжо амаль натуральна, калі табе сорамна. І ў выніку - не тое, каб сорамна. Так “зона дыскамфорту” пераўтвараецца ў “зону камфорту”: вельмі зручна – паверыць, што ты не можаш ні на што паўплываць. І не проста не можаш – навошта гэта табе? Вельмі зручна – паверыць, што табе “ёсць чым займацца”, а культура нацыі – гэта клопат і адказнасць дзяржавы.

Праўда, усё змяняецца, калі ты раптам можаш параўнаць. Калі бачыш прыклады людзей, што вераць у свае каштоўнасці і робяць сваю справу: малы крок за малым крокам. Альбо прасцей: калі бачыш людзей, якія… таксама імкнуцца да лепшага. Альбо складаней: людзей, якія не задаюць пытанне “І калі гэта скончыцца?”, але задаюць пытанне: “Што я магу з гэтым зрабіць?” Людзей, якія мысляць паняткам “зона ўплыву”, бо чамусьці ведаюць: чалавечы фактар – вырашальны фактар.

Другие новости раздела «Общество»

Заробкі настаўнікаў: выжываць ці вучыць? (Відэа)
Заробкі настаўнікаў: выжываць ці вучыць? (Відэа)
Ва Украіне істотна падвышаюць заробкі настаўнікаў. А што ў Беларусі? І ці можа падвышэнне заробкаў педагогам падвысіць узровень адукацыі?
Блеск и нищета беларусских Public Relations
Блеск и нищета беларусских Public Relations
Видя то, как бенефициарии Декрета № 8 реагируют на публичное обсуждение и критику этого самого декрета, я еще больше убеждаюсь в том, что основные проблемы страны связаны не с техническим отставанием.
Змест адукацыі. Дык у чым праблема?
Змест адукацыі. Дык у чым праблема?
Нататкі паводле адной размовы каля дошкі з Уладзімірам Мацкевічам.
Стартапы и стартляпы
Стартапы и стартляпы
Всем известно золотое правило механики: ни один механизм не дает выигрыша в работе.
Крочым з 2017-га ў 2018-ы разам з Лятучым (Фота)
Крочым з 2017-га ў 2018-ы разам з Лятучым (Фота)
2017 год для Лятучага ўніверсітэта стаў часам асэнсавання новых выклікаў, намацвання сутнасных праблем, якія паўстаюць у імківым развіцці сучаснага свету.
Электронный бюллетень Центра правовой трансформации "LawtrendMonitor", # 12, 2017
Электронный бюллетень Центра правовой трансформации "LawtrendMonitor", # 12, 2017
Центр правовой трансформации (Lawtrend) представляет выпуск Электронного бюллетеня LawtrendMonitor, # 12, 2017.
“Гарачая вясна”, “справа патрыётаў”, дыялог з МЗС: чым запомніцца 2017-ты?
“Гарачая вясна”, “справа патрыётаў”, дыялог з МЗС: чым запомніцца 2017-ты?
Прадстаўнікі грамадзянскай супольнасці Беларусі ўзгадваюць найбольш значныя падзеі сыходзячага года.
IT-сектор уходит в декрет
IT-сектор уходит в декрет
Один мой знакомый в перестройку был в Польше и рассказывал там, какими быстрыми темпами меняется Советский Союз. А польские интеллектуалы ему и отвечают, что их пугает бурное развитие перестройки.
Стрим-программа "Горизонт событий. Трикстер-Ёлочка" (Видео)
Стрим-программа "Горизонт событий. Трикстер-Ёлочка" (Видео)
События в Минске 25 марта, биткоины, тунеядцы, "Белый легион", противостояние в Куропатах — 2017 год уходит...
Результативность, прозрачность и реальные действия. Как привлечь беларусов на "зеленую" сторону?
Результативность, прозрачность и реальные действия. Как привлечь беларусов на "зеленую" сторону?
Проблемы состояния окружающей среды не входят в число злободневных тем, которые беларусы могут обсуждать в близком кругу, среди членов семьи, в кухне за чашкой чая.
Игра в игру
Игра в игру
15 декабря в рамках фестиваля Watch Docs Belarus состоялся показ фильма "Откуда берется пыль и куда деваются деньги" о том, как эстонский "Театр NO99" сыграл в политику.
Клиент всегда прав?
Клиент всегда прав?
Присмотрись, и увидишь, что все везде напутано. Проблемы науки пытаются решать, основываясь на теориях маркетинга. Вопросы бизнеса решают, руководствуясь политическими соображениями.
Нямецкія эксперты задаволеныя ўзроўнем беларускіх НДА
Нямецкія эксперты задаволеныя ўзроўнем беларускіх НДА
У 2018 годзе чакаюцца новыя сумесныя праекты беларускіх і нямецкіх некамерцыйных арганізацый.
Теория и практика
Теория и практика
Не нужно называть себя практиком, если ты втиснут в систему и твоя свобода простирается "от сих до сих".
Летучий университет запускает дистанционное обучение. Комментарий Татьяны Водолажской
Летучий университет запускает дистанционное обучение. Комментарий Татьяны Водолажской
Никто не будет отрицать, что сегодня фраза "тот, кто владеет информацией, владеет миром" актуальна как никогда. Хорошее образование, самосовершенствование — залог успешности в жизни.
Рэзалюцыя канферэнцыі "Масавыя рэпрэсіі ў СССР у гістарычнай традыцыі і калектыўнай памяці"
Рэзалюцыя канферэнцыі "Масавыя рэпрэсіі ў СССР у гістарычнай традыцыі і калектыўнай памяці"
17-18 лістапада 2017 года ў Мінску праходзіла міжнародная навуковая канферэнцыя "Масавыя рэпрэсіі ў СССР у гістарычнай традыцыі і калектыўнай памяці".
Электронный бюллетень Центра правовой трансформации "LawtrendMonitor", # 11, 2017
Электронный бюллетень Центра правовой трансформации "LawtrendMonitor", # 11, 2017
Центр правовой трансформации (Lawtrend) представляет выпуск Электронного бюллетеня LawtrendMonitor, # 11, 2017.
Гутарка з Ірынай Дубянецкай "Кніга кніг" і культурная рэвалюцыя Францішка Скарыны" (Відэа)
Гутарка з Ірынай Дубянецкай "Кніга кніг" і культурная рэвалюцыя Францішка Скарыны" (Відэа)
1 снежня 2017 года ў кнігарні "ЛогвінаЎ" адбылася гутарка з акадэмічным дырэктарам Беларускага калегіума, доктарам сакральнай тэалогіі і доктарам філасофіі, вядомым біблеістам Ірынай Дубянецкай.
Безнадега для циников
Безнадега для циников
Всегда есть надежда на честь, достоинство, преданность Родине! Если в стране есть люди чести, то они и есть гаранты государства. Им доверяют.
Стоит ли студентам тратить время, слушая лекции в аудитории?
Стоит ли студентам тратить время, слушая лекции в аудитории?
Какие возможности открывает для беларусов онлайн-обучение.
“Павестка 50” у Шчучыне: ад страху да актыўнай супольнасці (ФОТА)

Для таго, каб мясцовыя павесткі працавалі, людзям з інваліднасцю неабходна быць актыўнымі ў працэсах прыняцця рашэнняў і вырашэння праблем.

Обзор "Свобода ассоциаций и правовое положение некоммерческих организаций в Беларуси" за 2017 год

Центр правовой трансформации (Lawtrend) и Ассамблея неправительственных демократических организаций подготовили обзор свободы ассоциаций и правового положения НКО в Беларуси в период 2017 года.

Летучий университет запускает дистанционное обучение. Комментарий Татьяны Водолажской

Никто не будет отрицать, что сегодня фраза "тот, кто владеет информацией, владеет миром" актуальна как никогда. Хорошее образование, самосовершенствование — залог успешности в жизни.

Заробкі настаўнікаў: выжываць ці вучыць? (Відэа)

Ва Украіне істотна падвышаюць заробкі настаўнікаў. А што ў Беларусі? І ці можа падвышэнне заробкаў педагогам падвысіць узровень адукацыі?