Пятница 21 февраля 2020 года | 09:02
  • бел / рус
  • eng

Дарота Міхалюк: Я лічу БНР спробай утварэння дзяржавы

06.11.2014  |  Общество   |  Лятучы ўніверсітэт,  
Дарота Міхалюк: Я лічу БНР спробай утварэння дзяржавы

Прапануем вашай увазе гутарку з Даротай Міхалюк, доктарам хабілітаваным Універсітэта Мікалая Каперніка ў Торуні, з нагоды яе публічнай лекцыі, якая пройдзе ў Мінску 13 лістапада.

У размове бралі ўдзел супрацоўнік Інстытута палітычных даследаванняў "Палітычная сфера" Аляксей Ластоўскі і каардынатар Лятучага ўніверсітэта Таццяна Вадалажская. Сустрэча адбыласля падчас IV Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі ў Коўна.

Аляксей Ластоўскі: Дарота, ты вельмі цесна завязана на беларускую праблематыку, ты выдала вельмі грунтоўную манаграфію па гісторыі БНР, таксама з’яўляешся рэдактарам часопіса “Białoruskie Zeszyty Historyczne”, бярэш актыўны ўдзел у розных мерапрыемствах, звязаных з беларускай тэматыкай. Адкуль паўстала такая моцная зацікаўленасць Беларуссю, бо гэта даволі нетыповая рэакцыя для замежнікаў, у тым ліку і навукоўцаў? У акадэмічным дыскурсе Беларусь звычайна ігнаруецца, яна не выклікае шмат цікавасці звонку, бо выглядае як нейкая шэрая зона, дзе бачныя толькі чужыя ўплывы і няма палітычнай і культурнай суб’ектнасці. Хоць мы, беларусы, заўсёды лічым, што гэта вельмі павярхоўны погляд, і той, хто бачыць толькі павярхоўную шэрасць, проста не ўмее глядзець. Адкуль у цябе паўстаў глыбокі позірк на Беларусь, як ты заўважыла нашу краіну?

Дарота Міхалюк: Раней я займалася гісторыяй Падляшша XVI-XVIII стагоддзяў, пісала працы пра маленькія мястэчкі: Нараў, Мельнік, Нарэўку, а таксама пра земскую ўласнасць у Мельніцкай зямлі ў XVI-XVII стагоддзях. На пераход да чыста беларускай праблематыкі, на маю думку, паўплывалі два фактары: па-першае, я скончыла гістарычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта (філіял у Беластоку), а ў дактарантуру я паступіла ва Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні, і калегі адтуль вельмі цікавіліся беларускай праблематыкай і імкнуліся накіраваць мяне на даследаванні Беларусі. Але я баялася, што не перайду з вывучэння XVI-XVIII стагоддзяў да гісторыі XX стагоддзя.

Другім фактарам стала маё знаёмства з кнігай Яўгена Мірановіча "Беларусь", яна стала патрэбным штуршком, і мне вельмі захацелася даследаваць ХХ стагоддзе. Я памятаю нашу размову з Яўгенам, калі я сказала, што хачу заняцца праблематыкай найноўшай гісторыі, і спытала, што тут можна зрабіць? Ён адказаў, што кожную частку яго кнігі можна пашыраць, бо практычна няма ніякіх даследаванняў. Мяне ж вельмі зацікавала гісторыя Беларускай Народнай Рэспублікі. У 2000 годзе ў Беластоку была канферэнцыя, якую ладзіла Беларускае гістарычнае таварыства, і там шмат гаварылі пра БНР (тады можна яшчэ было гэтай праблематыкай сур’ёзна займацца ў Беларусі), і там былі вельмі цікавыя даклады. Яшчэ я прачытала дакументы, якія былі выдадзеныя ў Празе Сяргеем Шупам, і тут раскрыліся перада мной вялікія дзверы. Гэтыя дакументы былі для мяне вельмі цікавыя, я ўбачыла маладых і натхнёных герояў, вялікія надзеі на заваяванне ўласнай дзяржаўнасці. І тут жа паўстала пытанне: чаму дзяржаўнасць не была здабыта ў той час? Такім чынам я прыйшла ў беларускую праблематыку. І тая кніга Шупы была важнай крыніцай, пасля азнаямлення з якой я вырашыла, што буду займацца БНР. Дзякуючы гэтаму, у мяне зараз вельмі шырокая спецыялізацыя, якая ахоплівае гісторыю краін Усходняй Еўропы ад XVI да XX стагоддзя. 

Аляксей Ластоўскі: Не шкадуеш зараз, што пераключылася на ХХ стагоддзе і на Беларусь?

Дарота Міхалюк: Абсалютна не шкадую. Думаю, што Беларусь - вельмі цікавая краіна, і яе гісторыя запатрабаваная і ў Польшчы. Канешне, у польскіх гісторыкаў больш папулярная Украіна, а Беларуссю займаецца няшмат. Я тут не маю на ўвазе палітолагаў і сацыёлагаў, а толькі гісторыкаў, якія займаюцца сур’ёзна: працуюць з крыніцамі, вучаць беларускую мову і чытаюць беларускія дакументы.

Аляксей Ластоўскі: Ты сказала, што ў Польшчы цікавяцца пераважна Украінай, і гэта зразумела, але пры гэтым, калі паглядзець на іншыя краіны рэгіёна і параўнаць узровень акадэмічнай веды і зацікаўленасці Беларуссю, то тут усё ж такі лідзіруе Польшча. Калі паглядзець, колькі там паўстае тэкстаў, артыкулаў і манаграфій на беларускую праблематыку, то па колькасці гэта столькі ж, колькі ствараецца ва ўсіх іншых краінах свету разам узятых. Як ты думаеш, чаму ўсё-такі Польшча так стала захоўвае інтарэс да Беларусі?

Дарота Міхалюк: Зразумела, што ёсць традыцыя зацікаўленасці дзяржавамі, якія ўзніклі ва Усходняй Еўропе: і Літвой, і Украінай, і Беларуссю. Можна пабачыць дзве плыні: адны гісторыкі займаюцца польска-беларускімі дачыненнямі, іншыя, якіх менш, займаюцца беларускай прабематыкай без польскага фактару, яны ставяць Беларусь больш у цэнтры. Гісторыкі, якія займаюцца польска-беларускімі дачыненнямі, часта глядзяць на сваю праблематыку выключна з польскага боку, што выразна можна заўважыць па іх даследаваннях. Зацікаўленасць ёсць, і яна ўзрастае, калі Беларусь становіцца ў цэнтры палітычных падзей, як і Украіна. Калі ва Украіне адбываюцца палітычныя падзеі, то зацікаўленасць Украінай расце і ў Польшчы, што было выразна бачна ў 2004 годзе, таксама і зараз.

Аляксей Ластоўскі: Прыкладна два з паловай гады таму на канферэнцыі ў Варшаве ты ўпершыню выступала з дакладам на беларускай мове. Тады для цябе гэта было цяжка, але за гэты час твой узровень беларускай мовы істотна вырас. Гэта не характэрная рэч для замежнікаў, бо з тых, хто вывучае беларускую гісторыю і культуру, шмат хто толькі пасіўна валодае беларускай мовай - на ўзроўні чытання. У прынцыпе, для паляка авалоданне беларускай мовай для чытання не такая складаная задача, яна не патрабуе вялікіх высілкаў. Але засвоіць мову так, каб на ёй вольна размаўляць - гэта высокая мэта, і ў сувязі з гэтым пытанне: навошта ты вывучыла беларускую мову? Для большасці польскіх гісторыкаў хапае і магчымасці чытання на беларускай мове.

Дарота Міхалюк: На маю думку, калі займаешся гісторыяй краіны, то патрэбна ведаць і гісторыю літаратуры, і паэзію гэтай краіны, зразумець менталітэт людзей, якія ствараюць гісторыю краіны, для гэтага патрэбна ведаць мову. Я цвёрда стаю на пазіцыі, што трэба ведаць мову. І, працуючы з крыніцамі, я вельмі захацела вывучыць мову. Я, можа, не вельмі добра на ёй размаўляю, але не маю комплексаў, і калі вучу новую мову, то вельмі хачу яе практыкаваць і раблю гэта як магу. Мой першы настаўнік беларускай мовы, якому я патэлефанавала ў Торуні, быў аспірант з Беларусі Максім. Я яму сказала, што вельмі хачу вывучыць беларускую мову, і ён стаў маім першым настаўнікам. Спачатку было досыць цяжка, бо ў галаву лезлі рускія словы, але пасля прыехала яшчэ адна настаўніца - яна чатыры гады вяла курс беларускай мовы для нашых студэнтаў, і я стала займацца з ёю. І калі я прыехала ў Мінск і сустрэлася са сваім першым настаўнікам Максімам, то ён сказаў, што зараз у рэшце рэшт я кажу па-беларуску. Патрэбна кантактаваць з людзьмі, размаўляць з імі, але мяне здзіўляе тое, што калі я на беларускай мове размаўляю з кімсьці на вуліцы, то яны адразу пытаюцца, якія ў мяне дачыненні да Беларусі. Няўжо беларуская мова для некаторых людзей такая экзатычная, што трэба мець нейкія спецыяльныя дачыненні да Беларусі, каб на ёй размаўляць? Можна размаўляць на англійскай мове, і ніхто не спытае, якія ў вас дачыненні да Вялікабрытаніі, ці на французскай, нават на славацкай - і ніхто не будзе пытаць, чаму вы размаўляеце на славацкай мове. А тут узнікаюць пытанні пра спецыяльныя дачынненні - чаму вы займаецеся Беларуссю, чаму вам гэта цікава? 

Аляксей Ластоўскі: Зараз мы знаходзімся ў будынку Універсітэта Вітаўта Вялікага з нагоды, што ўсе мы прыехалі браць удзел у Міжнародным Кангрэсе даследчыкаў Беларусі, які ўжо чацвёрты год запар адбываецца тут у Коўна. Ты была на трох апошніх Кангрэсах, якія ў цябе ўражанні ад гэтага мерапрыемства, што змянілася на Кангрэсе за тры гады?

Дарота Міхалюк: Я пад уражаннем ад арганізацыі Кангрэса, бо я шмат езджу на кангрэсы і на канферэнцыі і ведаю, што столькі людзей прыняць і зарганізаваць, каб усё запрацавала, каб адбылося ў гэты час у гэтым месцы, - вельмі няпроста. Кангрэс мне падабаецца тым, што ёсць шмат секцый, можна пахадзіць, пазнаёміцца з дакладамі, але таксама ў цэнтральнай зале можна сустрэцца з усімі, каго мы хочам сустрэць, можна крыху пачакаць і праз дзесяць хвілін прыйдуць тыя людзі, якіх ты хочаш пабачыць. Кангрэс таксама стаў месцам, дзе можна пазнаёміцца з новымі тэмамі і плынямі ў даследаваннях, і можна ў адным месцы сустрэць амаль усіх беларусаведаў са ўсяго свету і з імі пагутарыць. Я заўсёды еду на Кангрэс з нейкімі ідэямі, бо ведаю, што сустрэнуся тут з тымі людзьмі, з кім разам будзем ладзіць новыя праекты. Мне вельмі падабаецца ідэя Кангрэса і падабаецца, што ён адбываецца менавіта ў Коўна, паколькі блізка і віза не патрэбна для нас, удзельнікаў з Польшчы. Калі казаць пра тое, што змянілася, то я адчуваю цяпер, што Кангрэс - падзея не выпадковая. Ён мае сваю рэпутацыю ў навуковым свеце, і вядома, што гэта імпрэза вельмі сур’езная, так што сюды варта прыязджаць.

Таццяна Вадалажская: Кангрэс носіць міждысцыплінарны характар, і апроч гісторыкаў, тут збіраецца шмат філолагаў, палітолагаў, сацыёлагаў. Наколькі вам цікава сустракацца апроч гісторыкаў з прадстаўнікамі іншых дысцыплін, ці атрымліваецца знайсці нейкія новыя тэмы?

Дарота Міхалюк: Каштоўнасць гэтага Кангрэса ў тым, што ён мультыдысцыплінарны, бо як я казала, каб вывучыць гісторыю краіны і зразумець яе, то патрэбна ведаць і шмат іншых дысцыплін: і мовазнаўства, і сацыялогію, і эканоміку, і паліталагічныя даследаванні гэтай краіны. Ясна, што няма магчымасці наведаць усе цікавыя секцыі, бо яны адбываюцца адначасова, але можна паглядзець праграму, пабачыць, якія тэмы з’яўляюцца актуальнымі, і гэта натхняе. Шмат дакладаў друкуецца пасля ў часопісе "Палітычная сфера" і іншых выданнях. Ёсць і змешаныя секцыі: напрыклад, я працавала ў секцыі "Беларускае памежжа". Я гісторык, але мяне вельмі цікавяць сацыялагічныя пытанні. Я абсалютна не маю сацыялагічнай падрыхтоўкі, але было вельмі цікава паслухаць даклады ў гэтым дысцыплінарным ключы. Важнай стала падзея, якая адбываецца ўжо другі раз, - надаванне Прэміі Кангрэса, і вылучэнне кніг і артыкулаў на прэмію ўжо павялічвае цікавасць да новых прац.

Аляксей Ластоўскі: Калі тут ужо ўзгадалася Прэмія Кангрэса, то ты ўваходзіш у экспертную раду па гісторыі і мусіш адсочваць артыкулы і манаграфіі, якія намінаваліся, таму мяркую, што ў цябе ёсць нейкае уяўленне пра актуальны стан беларускай гістарычнай навукі. Як гісторык з Польшчы ацэньвае дасягненні беларускіх гісторыкаў і тое, што яны яшчэ не зрабілі, куды ім варта было б развівацца?

Дарота Міхалюк: У мінулым годзе я звярнула ўвагу на агульнае ўражанне ад удзелу ў Кангрэсе: яно было такім, што ідзе новая хваля маладых, таленавітых даследчыкаў, і гэта вельмі пазітыўны вобраз. А што датычыць Прэміі, то кнігі і артукулы, якія былі намінаваны ў мінулым годзе і ў гэтым, трохі адрозніваюцца. У мінулым годзе на гістарычную прэмію больш было пададзена кніг маладых аўтараў, у гэтым жа годзе было больш прац ужо даўно вядомых гісторыкаў, якіх нават можна назваць класікамі. Я была пад вялікім уражаннем, што ёсць маладыя людзі, якія засяроджана займаюцца даследаваннямі крыніц, бо для гісторыкаў важна, каб даследаванні базаваліся на крыніцах, і было вельмі цікава пабачыць і пачытаць гэтыя кнігі. У гэтым годзе я больш ведала намінантаў і іншыя іх працы, бо з некаторымі тэмамі яны працуюць ужо больш за 20 гадоў, і іх прозвішчы добра вядомыя. Але часам далёка не ўсе новыя і цікавыя тэмы даследаванняў, якія агучваюцца і на Кангрэсе, знаходзяць сваё адлюстраванне ў публікацыях. Часам можна пабачыць клопаты з метадалогіяй (на канферэнцыях, у надрукаванах артыкулах сустракаюцца метадалагічныя недахопы), але гэта не датычыць публікацый, намінаваных на Прэмію.

Аляксей Ластоўскі: А можна патлумачыць больш канкрэтна, што ты маеш на ўвазе? 

Дарота Міхалюк: У заходніх краінах зараз вельмі актыўна развіваюцца гістарычныя метады, напрыклад, гістарычная дэмаграфія, і ў гэтым напрамку ўжо ёсць вялікія дасягненні. А ў Беларусі гэты накірунак пакуль не вельмі развіваецца. Развіваюцца класічныя апісальныя падыходы, але не статыстычныя і дэмаграфічныя метады. Ужо поўнасцю адчынены доступ да крыніц, акрамя нейкіх дакументаў ХХ стагоддзя, і варта працаваць над пашырэннем метадалогіі. Вось цяпер я чытала вельмі цікавую працу Сяргея Токця. Раней ён займаўся праблемамі сялян у Гродзенскай губерніі, а цяпер займаецца яшчэ і шляхтай Гродзенскага павета. Ён ужо карыстаецца гэтай метадалогіяй, якая дае магчымасць з іншага боку паглядзець на даследчыя пытанні. Ён чытае заходнееўрапейскіх гісторыкаў, сацыёлагаў і хоча прыкласці гэтыя метады да сваіх даследаванняў. У гэтым накірунку вельмі добра працуюць літоўцы. Варта было б паглядзець на працы заходнееўрапейскіх і амерыканскіх гісторыкаў, паколькі некаторыя метады і падыходы былі б карыснымі і пры вывучэнні беларускай праблематыкі.

Аляксей Ластоўскі: Прымеркавана гэтай тэматыцы. Для нас, беларусаў, існаванне БНР - вельмі важная, але і вельмі супярэчлівая гістарычная падзея, бо да гэтага часу выклікае розныя дыскусіі, выказваюцца розныя пункты гледжання на прыроду, на характар гэтай дзяржавы. І, напэўна, найбольш балючае пытанне - ці можна лічыць БНР сапраўднай дзяржавай? Мы, беларусы, уплеценыя ў гэтую спрэчку з нейкімі сваімі ўяўленнямі пра тое, якое месца БНР мусіць займаць у генэзісе беларускай дзяржаўнасці, і складана разважліва паглядзець на гэтае пытанне, утрымліваць пры гэтым аб’ектыўнасць. А як бачыцца гэтае пытанне тваімі вачыма?

Дарота Міхалюк: Я абсалютна не згодна з тым, што беларусы не могуць даць адказ на гэтае пытанне. Для беларускіх гісторыкаў самая галоўная задача - даць гэты адказ. Я лічу БНР такой жа спробай стварыць дзяржаўнасць, як і ў іншых частках Еўропы. Ва ўсёй тагачаснай Еўропе быў вялікі хаос, мяняліся межы, мяняўся палітычны характар дзяржаў і іх падставы. Шмат нацый у гэты час імкнуліся здабыць сваю дзяржасць, але не ўсім пашанцавала: у беларусаў і ўкраінцаў якраз гэтага не атрымалася зрабіць. Але я лічу БНР спробай утварэння дзяржавы. Калі мы кажам пра вызначэнне дзяржавы, то тут многіх фактараў не хапае. Самая галоўная падстава дзяржаўнасці - тэрыторыя, якая кантралюецца дадзеным урадам. Тут такой магчымасці не было, бо стварэнне беларускіх ваенных фармаванняў не было лёгкім, а тэрыторыя была падзеленая, увесь час яна была кантраляваная войскамі іншых дзяржаў, якія таксама мелі ўласныя намеры датычна будучыні Беларусі. Такая была сітуацыя, што ўсе біліся за ўсё. 

Аляксей Ластоўскі: Калі паглядзець з пункту гледжання альтэрнатыўнай гісторыі, то ці былі ў беларускага нацыянальнага руху ў той час магчымасці, шанцы, каб стварыць рэальную дзяржаву з сапраўднай незалежнасцю? 

Дарота Міхалюк: Я думаю, што праблема дзяржаўнасці залежыць не толькі ад рэсурсаў нацыянальнага руху, але тут яшчэ ёсць фактар падтрымкі іншых дзяржаў, бо Латвія, Літва, Эстонія знайшлі падтрымку сваіх ідэй у Заходняй Еўропе і атрымалі дапамогу на міжнародным форуме. Дзеячы беларускага нацыянальнага руху думалі пра дзяржаўнасць, але ў кожнай нацыі былі свае спецыфічныя фактары ў гістарычным развіцці, таксама ў беларускім выпадку.

Аляксей Ластоўскі: І пераважна для нас былі хутчэй неспрыяльнымі, так? 

Дарота Міхалюк: Так, неспрыяльнымі. Калі думаю пра той час, то бачу, што ў Беларусі было не так шмат людзей, якія б маглі падтрымаць ідэю дзяржаўнасці. На гэта істотна паўплывала бежанства 1915 года з тэрыторыі Гродненскай і Віленскай губерняў. Шмат праваслаўных беларусаў было эвакуявана ўглыб Расіі - выехалі амаль што ўсе вёскі з Беласточчыны і Берасцейшчыны. Для падтрымкі ідэй беларускай незалежнасці фізічна не хапала людзей. Можна пабачыць на прыкладзе Слуцкага павета: са Слуцкага павета толькі 4% насельніцтва выехала ў 1915 годзе, і цікава было б даследаваць, якія былі суаднасіны паміж гэтай лічбай і Слуцкім паўстаннем. Уцекачы вярнуліся толькі ў 1920-я гады, пасля сямі гадоў у Расіі, вярнуліся ў зусім іншую краіну і мелі іншыя праблемы: як выжыць, як аднавіць свае хаты, свае гаспадаркі. 

Таксама негатыўна адбілася адсутнасць міжнароднай падтрымкі, бо Заходняя Еўропа абсалютна не ведала пра Беларусь. У англійскіх дакументах з лонданскіх архіваў я сустракала дакументы, якія датычылі БНР. У той час назва краіны на англійскую мову перакладалася не так як зараз: Belarus, а выкарыстоўвалася назва White Russia. І адзін англійскі дыпламат піша другому: якая White Russia ў заходніх губерніях? Гэта белыя генералы ужо прыйшлі? Яны абсалютна не ведалі, што гэта за краіна. Тут такая праблема, што не было веды пра Беларусь і пра беларускую нацыю, пра яе спадзяванні. 

Таццяна Вадалажская: Я не люблю тэрмін "урокі гісторыі", але, можа, ёсць нешта, што вам падаецца вельмі важным у перыядзе стварэння БНР, каб гэтая веда ў новай пераломнай сітуацыі дапамагла нам не страціць сваю дзяржаўнасць, застацца нацыяй.

Дарота Міхалюк: Адна з важных праблем беларускага нацыянальнага руху 1917-20 гадоў – разрозненасць. Напрыканцы 1919 года, калі ўрад Луцкевіча быў блізкі да ўпадку, яны ўжо не маглі дамовіцца паміж сабою, не маглі сфармаваць супольнай мэты ў той час, калі гэта было вельмі патрэбна, калі трэба было рэалізоўваць агульную справу, не зважаючы на розніцу ў палітычных пазіцыях.

Аляксей Ластоўскі: Дзякуем, Дарота, за гутарку. Думаю, што яшчэ будзе магчымасць нейкія істотныя думкі выказаць у Беларусі, чакаем публічнай лекцыі.

Публічная лекцыя гісторыка, доктара хабілітаванага Дароты Міхалюк "Чатыры ўрады БНР у 1918-1920 гадах" адбудзецца 13 лістапада 2014 года ў мінскай Галерэі "Ў".

UPD.: Відэазапіс публічнай лекцыі:

Другие новости раздела «Общество»

Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 11
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.3
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.3
Еще несколько добавлений про сети и сетевое общество.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.2
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.2
Сетевое общество и сетевая коммуникация уже давно в центре внимания культурологов и политологов. Сейчас эта тема обсуждается в связке с интернетом и таким интернет-явлением, как социальные сети.
Владимир Мацкевич: Русский образ мыслей — это подданство, а беларусский образ мысли — гражданский
Владимир Мацкевич: Русский образ мыслей — это подданство, а беларусский образ мысли — гражданский
Окровавленные руки русского империализма — сильный символ. Талантливый перформанс.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.1
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 10.1
Доступно ли гражданское общество непосредственному наблюдению? Как его можно увидеть, зафиксировать, измерить?
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 9.2
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 9.2
Мужество иметь собственное мнение, о котором я говорил в предыдущем фрагменте, ничего не стоит без истинности этого мнения.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 9.1
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 9.1
Мне часто приходилось слышать в разных ситуациях высказывание: "Я представляю здесь гражданское общество Беларуси/Х-ландии". И меня всегда коробило это высказывание.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 8
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 8
Беларусские политики не знают беларусского общества, не знают своей страны. И не хотят знать.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 7
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 7
Нет ничего практичнее хорошей теории.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 6.2
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 6.2
Единство нации — это просвещенческая идея, или явление эпохи модерна.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 6.1
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 6.1
Если бы мне понадобилось описать гражданское общество Беларуси в лицах, я бы начал с Валентина Акудовича и Светланы Алексиевич.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 5
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 5
Гражданское общество — это реализация идеалов Просвещения. Современное воплощение этих идеалов.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 4
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 4
Гражданское общество немыслимо без общественного мнения, общественное мнение невозможно без СМИ. Но гражданское общество — это еще и гражданское действие, гражданское поведение.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 3
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 3
Гражданское общество немыслимо без общественного мнения, а общественное мнение невозможно без средств массовой информации.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 2
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 2
"Ну, уж это положительно интересно, — трясясь от хохота проговорил профессор, — что же это у вас, чего ни хватишься, ничего нет!" Думаю, все помнят, откуда это.
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 1
Владимир Мацкевич: Гражданское общество. Часть 1
Гражданское общество в Беларуси есть. Я это точно знаю, поскольку именно солидарность гражданского общества спасла меня от смерти в октябре 2006 года.
Мониторинг реализации Конвенции ЮНЕСКО об охране разнообразия форм культурного самовыражения (2019)
Мониторинг реализации Конвенции ЮНЕСКО об охране разнообразия форм культурного самовыражения (2019)
Представляем отчет по результатам второго комплексного исследования-мониторинга реализации Республикой Беларусь Конвенции ЮНЕСКО об охране и поощрении разнообразия форм культурного самовыражения.
Улад Вялічка: Я з цеплынёй і павагай узгадваю 10 год у "ЕўраБеларусі". Гэта было варта і годна!
Улад Вялічка: Я з цеплынёй і павагай узгадваю 10 год у "ЕўраБеларусі". Гэта было варта і годна!
Ад учорашняга дня Улад Вялічка сыйшоў з пасады генеральнага дырэктара Міжнароднага кансорцыума "ЕўраБеларусь", але шэрагаў сябраў арганізацыі ён не пакідае.
Мацкевич: В Беларуси есть подготовка кадров, воспитание и обучение, но образования как такового нет
Мацкевич: В Беларуси есть подготовка кадров, воспитание и обучение, но образования как такового нет
Образование в Беларуси не меняется, потому что государство заинтересовано в дешевой и в меру грамотной рабочей силе.
Владимир Мацкевич: Ежедневный плебисцит беларусской нации должен продолжаться и развиваться
Владимир Мацкевич: Ежедневный плебисцит беларусской нации должен продолжаться и развиваться
11 марта 1882 года в Сорбонне Эрнест Ренан прочел свою знаменитую лекцию "Что такое нация".
Аксана Бярнацкая: Падабаецца дапамагаць людзям, якія хочуць нешта рабіць

Навагодняя гісторыя пра тое, як паляпшаць жыццё навокал і пры гэтым заставацца шчаслівым.

Оксана Шелест: В Беларуси начали появляться новые общественные инициативы (Видео)

В ситуации угрозы для независимости Беларуси они не опираются на традиционные институты гражданского общества и политической оппозиции, а также не ищут и не рассчитывают на какую-либо поддержку извне.

Улад Вялічка — пра ўдзел Беларусі ва Усходнім партнёрстве: трэба больш жадаць і намагацца большага

10 год удзелу Беларусі ва Усходнім партнёрстве. Што гэта дало нашай краіне? Як складваліся адносіны з ЕС? Якімі магчымасцямі Беларусь да гэтага часу не скарысталася? Чаго чакаць надалей?

Краткая политическая история современной Беларуси

Наша политическая история выглядит как деградация структур. А разум, совесть и человеческое достоинство есть у граждан. И каждый гражданин способен сам решать, в чем ему участвовать, а в чем нет.