Ідэю “Павесткі ХХІ” упершыню агучылі ў 1992 годзе на канферэнцыі Арганізацыі аб’яднаных нацый па навакольным асяроддзі ў Рыа-дэ-Жанэйра. Павестка ХХІ – гэта своеасаблівы план шляху да ўстойлівага развіцця сусветнай супольнасці на ХХІ стагоддзе. Гэтую праграму ўхвалілі 170 краінаў свету, у тым ліку і Беларусь. 

Устойлівым завецца развіццё, пры якім задавальненне асноўных патрэбаў цяперашняга пакалення адбываецца без прыцяснення магчымасцяў будучых пакаленняў задавальняць свае патрэбы ў той жа ступені. Да асноўных патрэбаў адносяць жыллё, пітную ваду, ежу, якасная медыцынскае абслугоўванне, удзел у прыняцці рашэнняў, сацыяльную адаптацыю, культурнае і духоўнае самавыяўленне і інш. 

“Дзейнічай лакальна, мыслі глабальна”, – асноўны прынцып Мясцовых Павестак ХХІ, уласных планаў па дасягненні ўстойлівага развіцця асобных тэрыторыяў. Да іх вызначэння падключыліся і беларускія школы. 

Першая ў Беларусі Мясцовая Павестка ХХІ з’явілася ў наваполацкай сярэдняй школе №12 у 2002 годзе. Пачалі са сватрэння экалагічнага клуба ў пачатковай школе, арганізацыі збора макулатуры і іншай другаснай сыравіны, абсталявання кампутарнага класа, рамонту школьнай цяпліцы. 

Да працы над сваімі ўласнымі Мясцовымі Павесткамі далучыліся і іншыя школы Беларусі. Прадстаўнікі дзесяці з іх і наведалі Нямеччыну, каб пазнаёміцца з нямецкім вопытам рэалізацыі Мясцовых Павестак 21. 

Маса бюракратычных прыступак? 

У немцаў шмат чаму ёсць павучыцца, распавядаюць беларусы. 

“У адной са школ у горадзе Дортмундзе мы пабачылі “Экалагічную краму”, – распавядае Наталля Сянягіна, намеснік дырэктара сярэдняй школы з вёскі Грэбёнка Чэрвеньскага раёна. – Гэта невялічкая крама, якая арганізаваная самімі школьнікамі. Яны прадаюць там тавары, якія зробленыя альбо ўласнымі рукамі, альбо з выкарыстаннем экалагічных тэхналогій. Напрыклад, гэта сшыткі, якія вырабленыя з макулатуры. Грошы, якія зарабляюць дзеці такім чынам, яны адпраўляюць у якасці гуманітарнай дапамогі ў Замбію. Вельмі цікава, што дзеці самі цалкам кіруюць сваёй школьнай крамай – вызначаюць, чым гандляваць, дзе набываць тавар, усталёўваюць кошты”. 

Актуальнае для Беларусі параўнанне: у нямецкай школы не было ніякіх праблем з арганізацыяй гэткага гандлю. Рашэнне аб адкрыцці “Экалагічнай крамы” прыняла школьная канферэнцыя, яго ўхваліла адміністрацыя школы, а гарадскія ўлады адразу ж далі свой дазвол. І ніякіх падаткаў школьная крама не плаціць. 

“ Калі б мы ў сябе вырашылі распачаць такі самы праект, мусілі б прайсці праз масу бюракратычных прыступак. Думаю, гэта было б складана і невядома, ці магчыма наагул”, – мяркуе Наталля Сянягіна. 

Вывучаць жыццё ва ўсіх яго выяўленнях  

Сярод іншых “цудаў” у нямецкай школе моцна ўразіў нібыта “дзікі” школьны сад. 

“У нас бы адразу арганізавалі школьнікаў з граблямі, каб апалае лісце прыбраць, парадак навесці, прыгладзіць усё. А той сад адмыслова ніхто не прыбірае. Каб школьнікі мелі магчымасць назіраюць, як адбываюцца розныя цыклы насамрэч, - у  жывой прыродзе. Як растуць дрэвы, як ападае лістота, як яна потым перагнівае і ператвараецца ў натуральнае ўгнаенне...” 

З зайздрасцю ўдзельнікі беларускай групы ўзгадваюць і “чароўны куфэрак”, які мае амаль кожная нямецкая школа. Там захоўваюць рэактывы, з дапамогай якіх кожны навучэнец здольны зрабіць практычнае даследванне, - прыкладам, імгненны хімічны аналіз вады. 

“Звычайныя нямецкія школьнікі робяць даследванні і адразу ж заносяць іх вынікі на адмысловы сайт у Інтэрнэце. На гэтым сайце назапашваецца цэлая база дадзеных, якую збіраюць школы. А ўжо навукоўцы, карыстаючыся інфармацыяй, якую сабіраюць дзеці, робяць свае высновы, напрыклад, аб зменах клімату ў рэгіёне альбо аб стане навакольнага асяроддзя. І ў нас у некаторых школах робіцца тое ж самае! Чаму ж нашы беларускія навукоўцы нашымі дадзенымі не цікавяцца?”, – уздыхаюць беларускія настаўнікі.

Ідэі бяз грошаў – думкі на вецер

І ўсё ж галоўная розніца палягае не ў асобных справах і праектах кожнай установы адукацыі. У беларускіх школах таксама распрацаваныя Мясцовыя Павесткі, пводле якіх дзеці ў Барысаве ці Наваполацку збіраюць макулатуру, усталёўваюць адмысловыя сметніцы для асобнага збору смецця, азеленяюць школьныя падворкі альбо прапагандуюць энэргазберажэнне. Але...

“У Нямеччыне працу па ўвядзенні Мясцовых Павестак узгадняць на федэральным, рэгіянальным і лакальным узроўнях, – гаворыць адна з каардынатарак праекту Анжаліка Байко. – Напрыклад, улады зямлі праводзяць уласныя конкурсы на лепшыя Мясцовыя Павесткі ў сваім рэгіёне і выдаткоўваюць грошы на іх рэалізацыю. У нас усё інакш.

У Беларусі ёсць Нацыянальная стратэгія ўстойлівага развіцця. З’яўляюцца Мясцовыя Павесткі ў асобных школах. Але ні вобласці, ні раёны ўласных Павестак не маюць, таму школа не можа ўзгадніць сваю Павестку на раённым роўні і атрымаць дапамогу. У адным з раёнаў Беларусі ёсць населены пункт, які распрацаваў сваю Павестку. Дык райвыканкам ужо два гады не жадае ўносіць яе ў план сацыяльна-эканамічнага развіццця”.

Без падтрымкі з боку мясцовых уладаў выканаць шмат якія з пунктаў школьнай Павесткі амаль немагчыма – набыццё кампутараў, замена старых вокнаў альбо рэканструкцыя цяпліцы патрабуюць вялікіх выдаткаў. 

“Усё таму, - мяркуе спн. Анжаліка, - што ў краіне няма ніякіх нарматыўных актаў ці іншых дакументаў, якія б прымушалі чыноўнікаў з райвыканкамаў уключаць гэтыя Мясцовыя Павесткі ў свае праграмы і распрацоўваць свае ўласныя ў межах раёну”. 

Так што ў Беларусі Мясцовыя Павесткі – гэта ініцыятывы асобных людей. Але надзея на паляпшэнне сітуацыі ёсць, - лічыць прафесар Беларускага дзяржаўнага універсітэту культуры і мастацтваў Надзея Самерсава. “Тое, што мы пачалі гэтую працу менавіта са школаў, вельмі важна. Мы рыхтуем будучых мэнэджэраў і ўпраўленцаў, якія ў хуткім часе будуць прымаць рашэнні па ўстойлівым развіцці сваіх раёнаў. Новае пакаленне, якое будуць выдатна разумець, што такое Мясцовая Павестка, каму і для чаго патрэбная і як працуе”. 

Андрэй Аляксандраў

Этот адрес e-mail защищен от спам-ботов. Чтобы увидеть его, у Вас должен быть включен Java-Script